Có lẽ cũng không quá lời khi nói rằng người Anh và Liên minh châu Âu (EU) đã nhận được một “món quà bất ngờ” ngay trước Giáng sinh. Tối 24-12, vào lúc người dân khắp châu Âu đang tất bật những bước chuẩn bị cuối cùng cho một lễ Giáng sinh khác thường trong đại dịch COVID-19, Thủ tướng Anh Boris Johnson (ảnh) phát biểu trên truyền hình: “Tôi rất vui mừng được thông báo với các bạn rằng chiều nay, chúng tôi đã hoàn tất thỏa thuận thương mại lớn nhất”.

Ảnh: Getty Images

Thỏa thuận xác định mối quan hệ thương mại giữa Anh và EU giai đoạn hậu Brexit là kết quả của gần 9 tháng đàm phán vô cùng khó khăn, đỉnh điểm là các cuộc thương lượng kéo dài xuyên đêm trong mấy ngày qua, khi mối lo về biến thể mới của SARS-CoV-2 vừa phát hiện ở Anh và đã xuất hiện tại một số nước châu Âu, đè trĩu lên vai cả hai.

Thỏa thuận mới được các chính trị gia và người dân đón nhận một cách vui vẻ bởi có những thời điểm viễn cảnh rối loạn trong giao thương giữa Anh và EU sau giai đoạn quá độ ngày 31-12-2020 tới mức tưởng như không thể tránh khỏi. Thỏa thuận đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh đại dịch COVID-19 hoành hành đã cướp đi sinh mạng của gần 70.000 người ở Anh và hơn 1,7 triệu người trên phạm vi toàn cầu, đồng thời khiến kinh tế Anh và nhiều nước EU rơi vào suy thoái.

Thủ tướng Johnson đã hoan nghênh thỏa thuận, đồng thời gửi thông điệp tới EU rằng: “Chúng tôi sẽ là người bạn của các bạn, đồng minh của các bạn, người ủng hộ của các bạn và thực sự, không bao giờ được phép quên, là thị trường số một của các bạn”. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gọi đây là một “thỏa thuận công bằng và cân bằng”. Bà bình luận: “Thỏa thuận này sẽ đặt nền tảng vững chắc cho một khởi đầu mới với một người bạn lâu năm. Ðiều đó có nghĩa là cuối cùng, chúng tôi có thể đặt Brexit lại phía sau và châu Âu sẽ tiếp tục tiến về phía trước”.

Ðể có hiệu lực từ ngày 1-1-2021, trong thời gian ít ỏi còn lại của năm 2020, thỏa thuận dài gần hai ngàn trang này cần được các bên phê chuẩn. Với việc đảng Bảo thủ của Thủ tướng Johnson chiếm đa số tại Hạ viện và lãnh đạo Công đảng đối lập cũng đã lên tiếng ủng hộ, sẽ không có mấy rào cản để Quốc hội Anh phê chuẩn thỏa thuận trong một phiên họp bất thường trước thềm Năm mới.

Chính phủ các nước EU thì đã theo sát tiến trình đàm phán, nên nhiều khả năng sẽ không nước nào phản đối thỏa thuận.

Thỏa thuận thương mại Anh và EU vừa đạt được sẽ giúp các doanh nghiệp hai bên có quyền tiếp cận các thị trường của nhau thuận lợi hơn rất nhiều so với các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đảm bảo hàng hóa mua bán giữa hai bên không phải đối mặt với hạn ngạch và thuế quan. Mặc dù vậy, mối quan hệ Anh và EU từ ngày 1-1-2021 sẽ thay đổi, hạn chế hơn nhiều so với hiện tại.

Về mua bán hàng hóa giữa hai bên, vốn chiếm một nửa trong số 900 tỉ USD kim ngạch thương mại hằng năm của EU-Anh, với thỏa thuận này Anh là nền kinh tế ngoài EU duy nhất trên thế giới được quyền tiếp cận thị trường chung châu Âu một cách rộng mở như vậy. Tuy nhiên, dù có được ưu đãi, Anh sẽ không được hưởng những quyền như khi là thành viên của thị trường chung và liên minh hải quan châu Âu. Kể từ ngày 1-1-2021, hàng rào kiểm soát biên giới và hải quan cứng sẽ được dựng lên giữa Anh và EU. Hàng hóa qua lại giữa hai bên sẽ phải đối mặt với việc kiểm tra, kiểm soát và những thủ tục hải quan nhất định.

Về cạnh tranh bình đẳng, EU chấp nhận thương mại phi thuế quan để đổi lấy việc Anh chấp nhận duy trì các tiêu chuẩn về trợ cấp nhà nước, môi trường và các quyền của người lao động nhằm đảm bảo một “sân chơi bình đẳng” cho các doanh nghiệp EU. Tuy nhiên, Anh sẽ không bị bắt buộc phải tuân theo các quy định của EU hoặc chịu sự tài phán của Tòa án Công lý châu Âu một cách trực tiếp.

Theo thỏa thuận, các ngư dân EU được bảo đảm quyền tiếp cận các vùng biển của Anh trong khoảng thời gian quá độ kéo dài hơn 5 năm kể từ ngày 1-1-2021, nhưng với hạn ngạch bị cắt giảm 25% so với hiện nay. Khi thời gian quá độ trên kết thúc, quyền tiếp cận các vùng biển Anh sẽ phụ thuộc vào những cuộc đàm phán hằng năm giữa hai bên.

Việc đi lại giữa Anh và EU sẽ bị tác động tức thì. Các công dân Anh sẽ không còn được hưởng quyền tự do đi lại tại EU, không thể tìm việc làm và sinh sống ở đó như công dân sở tại. Thay vào đó, người Anh sẽ chỉ được miễn thị thực khi vào EU ngắn hạn, còn quyền tìm kiếm việc làm thì phụ thuộc vào quy định của quốc gia sở tại. Chiều ngược lại, các công dân EU cũng không còn được tự do di chuyển vào Anh bởi Luân Ðôn xác định một trong những mục tiêu khi ra khỏi EU là cho phép nước này thiết lập một hệ thống kiểm soát nhập cư mới.

ĐÌNH THƯ (TTXVN)