Không chỉ thách thức Mỹ, giới chuyên môn cho rằng tuyên bố “chưa từng có” của Iran đối với Nam Cực đang gây ra mối đe dọa rõ ràng đối với Hiệp ước về vùng cực này ký kết giữa 12 quốc gia từ năm 1959.

Lá cờ True South đại diện cho Nam Cực và quốc kỳ 12 nước tham gia hiệp ước. Ảnh: True South

Trong chương trình truyền hình vào tháng 9-2023, Tư lệnh Hải quân Iran, Chuẩn Ðô đốc Shahram Irani khẳng định có quyền sở hữu ở Nam Cực. “Kế hoạch của chúng tôi là cắm cờ ở Nam Cực và tiến hành các hoạt động quân sự cũng như nghiên cứu khoa học” - ông Irani nói thêm. Tuyên bố này đang khơi lại sự chú ý và phản ứng từ Washington, đặc biệt sau cuộc tấn công của lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn dẫn tới việc 3 binh sĩ Mỹ thiệt mạng ở Jordan vào tháng 1. Trong một câu hỏi đặt ra với Bộ Ngoại giao Mỹ, trang tin Fox News nghi ngờ liệu nguồn quỹ 6 tỉ USD tài sản của Iran ở Qatar được giải phóng vào năm ngoái có thể dùng thiết lập căn cứ quân sự ở Nam Cực hay không. Ðáp lại, người phát ngôn Bộ Ngoại giao khẳng định không có khả năng trên, đồng thời đảm bảo những khoản tiền đó chỉ có thể được sử dụng vì mục tiêu nhân đạo, bao gồm mua thực phẩm, thuốc men, thiết bị y tế và các sản phẩm nông nghiệp.

Nói với trang Fox News Digital, cựu chỉ huy Cơ quan Tình báo Hải quân Mỹ Jennifer Dyer cho biết Iran về lý thuyết có thể đòi hỏi quyền lợi ở Nam Cực tương tự Ấn Ðộ, Úc, New Zealand, Chile hay như Anh và Pháp với các đảo tiền đồn của họ ở Nam bán cầu. Việc Tehran cắm cờ ở Nam Cực cũng không tạo ảnh hưởng nào đối với luật pháp quốc tế bởi theo Hiệp ước năm 1959, Nam Cực được sử dụng riêng cho mục đích hòa bình và khoa học. Một điều khoản cụ thể còn quy định bất kỳ hành động của nước nào sau thời điểm văn kiện trên có hiệu lực từ năm 1961 đều không được coi là cơ sở của yêu sách lãnh thổ trên lục địa này. Vấn đề nữa là Iran không phải bên tham gia hiệp ước và nỗ lực của họ ở Nam Cực sẽ không được các quốc gia đã ký kết công nhận, ít nhất là trong tình hình hiện tại. Tuy nhiên, những tuyên bố tham vọng thay đổi vị trí địa lý vùng cực như vậy đang gây ra mối lo ngại về an ninh quốc tế khi có nguy cơ làm lung lay các công ước đa phương mang tính bước ngoặt, vốn mang lại sự thống nhất và hợp tác quốc tế.

MAI QUYÊN (Theo Hindu Times)