Thuộc tiểu vùng Tứ giác Long Xuyên (TGLX - An Giang, Cần Thơ, Hậu Giang, Kiên Giang), hằng năm, TP Cần Thơ chịu tác động biến đổi khí hậu (BĐKH) nặng nề, dẫn đến hậu quả thiên tai ngày càng nghiêm trọng. Hợp tác quốc tế, liên kết vùng để ứng phó BĐKH, phát triển bền vững kinh tế xã hội là vấn đề đang được đặt ra. Trong đó, TP Cần Thơ đặc biệt quan tâm, tranh thủ sự hợp tác, hỗ trợ của các tổ chức quốc tế để khai thác tiềm năng, triển khai kế hoạch thích ứng BĐKH.

Nhiều thách thức

Do ảnh hưởng BĐKH, nhiều vụ sạt lở bờ sông xảy ra trên địa bàn TP Cần Thơ. Trong ảnh: Lực lượng chức năng cùng người dân trục vớt tài sản cho hộ dân bị ảnh hưởng bởi vụ sạt lở ở khu vực 5, phường Ba Láng (quận Cái Răng).

Theo Viện Nghiên cứu BĐKH- Trường Đại học Cần Thơ, khu vực sông Mekong với trên 60 triệu người sinh sống hiện đang hứng chịu nhiều tổn thương do BĐKH, nhất là tiểu vùng TGLX. Điển hình, 50 năm qua, nhiệt độ trung bình của ĐBSCL tăng 0,5oC, nhưng TP Cần Thơ tăng 0,3oC- 0,7oC. Lượng mưa hằng năm cũng thay đổi, hiện giảm xuống còn 200mm/năm và đang tiếp tục giảm. Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu BĐKH- Trường Đại học Cần Thơ, cho biết: "TP Cần Thơ nói riêng và ĐBSCL nói chung đang đối diện với 6 thách thức: BĐKH và nước biển dâng; gia tăng dân số và di dân; khai thác tài nguyên quá mức; suy giảm chất lượng môi trường đất- nước; thay đổi sử dụng đất; phát triển chuỗi đập thủy điện thượng nguồn".

Giai đoạn 2000- 2016, TP Cần Thơ và tiểu vùng TGLX có nhiều tác động bất thường từ BĐKH. So sánh 2 đợt lũ lớn năm 2000 và 2011, nếu đợt lũ năm 2000, hầu hết vùng TGLX bị ngập sâu, thì đợt lũ năm 2011 khác biệt hơn. Diện tích và thời gian ngập lũ của các tỉnh đầu nguồn giảm mạnh, nhưng lại tăng ở các địa phương cuối nguồn như Cần Thơ... Đợt lũ năm 2011, thành phố bị thiệt hại trên 230,8 tỉ đồng, cao gấp hàng chục lần so với thiệt hại thiên tai những năm gần đây. Theo Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, bên cạnh nỗi lo nước biển dâng, việc các tỉnh đầu nguồn xây dựng hệ thống đê bao rất lớn càng làm cho tình trạng ngập lũ của Cần Thơ và các tỉnh hạ nguồn trầm trọng hơn, nhất là thời gian nước đổ kết hợp triều cường. Do đó cần có giải pháp liên kết vùng để hạn chế tình trạng trên.

Sạt lở bờ sông cũng xuất hiện ngày càng nhiều, gây hậu quả ngày càng nghiêm trọng ở TP Cần Thơ. Theo Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam, đó là do ảnh hưởng BĐKH, dòng chảy thay đổi, triều cường dâng cao, mùa khô nước rút cạn, làm giảm độ kết dính của đất. Năm 2016, TP Cần Thơ xuất hiện 72 điểm sạt lở bờ sông, rạch (tăng 45 điểm so với năm 2015). Các tháng đầu năm 2017, TP Cần Thơ xuất hiện trên 10 điểm sạt lở ở: Ninh Kiều, Thốt Nốt, Ô Môn, Bình Thủy và huyện Phong Điền.

Tăng cường hợp tác, ứng phó

Theo Văn phòng Công tác BĐKH TP Cần Thơ, thành phố đang hợp tác với các tổ chức quốc tế: Viện Nghiên cứu Chuyển đổi Xã hội và Môi trường (ISET), Thách thức với Thay đổi (CtC), Tổ chức CSIRO và AusAID của Úc, các nước thành viên Liên minh Châu Âu (EU), Nhóm Ngân hàng Thế giới (WBG)... triển khai thực hiện các mô hình dự báo, đánh giá tác động các kịch bản BĐKH đến TP Cần Thơ và thực hiện các giải pháp thích ứng. Hội thảo Tham vấn chiến lược hợp tác quốc gia của Nhóm Ngân hàng Thế giới giai đoạn 2017-2021 diễn ra tại TP Cần Thơ mới đây, nhằm xây dựng khung đối tác chiến lược quốc gia (CPF), trên cơ sở xem xét nguồn lực và khả năng sẵn có của WBG để xác định các vấn đề cần ưu tiên hỗ trợ Việt Nam, trong đó có TP Cần Thơ và ĐBSCL. Khung đối tác chiến lược quốc gia của WBG tập trung hỗ trợ tăng trưởng hòa nhập, tạo điều kiện giúp doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư phát triển; hỗ trợ đầu tư con người và tri thức; hỗ trợ phát triển bền vững môi trường và khả năng ứng phó BĐKH... Bà Võ Thị Hồng Ánh, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, cho biết: "Quá trình nghiên cứu xây dựng khung đối tác chiến lược quốc gia để hỗ trợ Việt Nam, WBG cần quan tâm đầu tư phát triển năng lượng sạch, điện gió, điện mặt trời, điện từ rác thải. Việc khai thác và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hợp lý, góp phần giảm phát thải khí nhà kính, kiểm soát giảm nhiệt độ các khu dân cư. TP Cần Thơ đang triển khai Dự án Phát triển TP Cần Thơ và tăng cường khả năng thích ứng đô thị, bảo vệ vùng lõi đô thị khỏi các tác động BĐKH. Về lâu dài, thành phố mong muốn tiếp cận các chương trình, dự án trên để tăng khả năng thích ứng khu vực lân cận, tạo sự đồng bộ trong quản lý, phát triển đô thị...".

Nhiều năm nay, TP Cần Thơ triển khai thực hiện Đồ án "Quy hoạch phòng, chống sạt lở các sông rạch trên địa bàn TP Cần Thơ", với các giải pháp củng cố hiện trạng, phòng ngừa, phòng tránh, hạn chế tối thiểu mức độ thiệt hại do sạt lở gây ra; đầu tư xây dựng công trình kè chống sạt lở, di dời dân cư sống ven sông vào vùng đất ổn định,… Đồ án phấn đấu đến năm 2030, khoảng 80% hộ dân sống ven sông ổn định chỗ ở, đến năm 2050, toàn thành phố không còn nhà cọc ven sông, trả lại hiện trạng xanh, an toàn. Đồ án gồm 29 công trình xây dựng bờ kè chống sạt lở đến năm 2030 trên sông, kênh, rạch tại TP Cần Thơ. Tổng chiều dài các công trình này trên 56km, với tổng kinh phí trên 2.030 tỉ đồng.

Ông Đào Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, cho biết: "Thời gian tới, thành phố tranh thủ sự hỗ trợ các Bộ, ngành Trung ương, tổ chức quốc tế đầu tư kinh phí, đẩy nhanh kế hoạch thực hiện Đồ án. Đồng thời, phối hợp cùng các địa phương tiểu vùng TGLX tìm giải pháp liên kết ứng phó BĐKH, phát huy thế mạnh vùng...".