Năm năm qua, thành phố đẩy mạnh phong trào thi đua "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực" (gọi tắt là phong trào) với mục tiêu huy động sức mạnh tổng hợp của các ngành, các cấp, qua đó, xây dựng môi trường an toàn thân thiện, hiệu quả, phù hợp với điều kiện địa phương, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Sau thời gian thực hiện, phong trào được triển khai rộng khắp, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, mang lại nhiều khởi sắc cho ngành giáo dục thành phố...

Sức lan tỏa

Sau 5 năm phát động phong trào, Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các đơn vị phối hợp huy động nhiều nguồn lực ngoài xã hội cùng chăm lo sự nghiệp trồng người vì tương lai của mỗi gia đình và sự phát triển của đất nước. Sự tham gia tích cực của thầy cô, đồng thuận phụ huynh và các tầng lớp xã hội tạo sức lan tỏa cho phong trào. Đến nay, có 421/421 trường tham gia phong trào thi đua.

Một trong những hiệu ứng tích cực của phong trào là góp phần tạo nên diện mạo trường lớp khang trang, xanh, sạch, đẹp, an toàn, thu hút học sinh đến trường. Các trường đều có khuôn viên cây xanh, cây cảnh, đảm bảo thoáng mát và cảnh quan sư phạm trong khuôn viên nhà trường. Em Lê Ngọc Thùy, học sinh lớp 7A3, Trường THCS Hưng Thạnh (quận Cái Răng), phấn khởi cho biết: "Sau giờ học trên lớp em rất thích được vui đùa dưới những tán cây xanh rợp bóng mát. Để trường càng xanh, sạch và đẹp, chúng em hăng hái tham gia vệ sinh trường lớp sạch sẽ, không vứt rác bừa bãi và trồng thêm nhiều cây xanh, chăm sóc hoa kiểng".

Việc thực hiện 3 đủ cho học sinh (đủ ăn, đủ mặc, đủ sách vở) được các trường chú trọng, bên cạnh sự giúp đỡ của mạnh thường quân, các cơ sở giáo dục còn vận động trong giáo viên và học sinh bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú. Nhiều năm qua, Trường THPT Châu Văn Liêm thực hiện tốt chương trình "Thắp sáng ước mơ tuổi trẻ Việt Nam", vận động các tổ chức, cá nhân tài trợ, quan tâm động viên học sinh có hoàn cảnh khó khăn vươn lên; khuyến khích, đồng hành cùng những tài năng trẻ. Hay những buổi diễn văn nghệ gây quỹ "cây nhà lá vườn" của Trường THPT Nguyễn Việt Hồng (quận Ninh Kiều); Trường THPT Chuyên Lý Tự Trọng (quận Bình Thủy), do chính giáo viên và học sinh của trường trình diễn, nâng bước học sinh nghèo đến trường.

Ngoài ra, các cơ sở giáo dục còn chú trọng giáo dục phương pháp tự học, tự quản của học sinh, tạo không khí lớp học vui tươi, phấn khởi, giúp các em tự tin trong học tập. Đơn cử như: Trường THCS Lương Thế Vinh với Xây dựng lớp học thân thiện, học sinh tích cực thông qua các trò chơi trong những tiết dạy học bộ môn Toán THCS. Cô Nguyễn Thị Hoa, Tổng phụ trách đội Trường Tiểu học Trường Xuân 2, huyện Thới Lai có mô hình "Thông qua trò chơi dân gian kích thích hứng thú học tập cho học sinh",… Ngoài ra, các đơn vị trường còn quan tâm bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu, kém. Qua đó, kết quả học tập của học sinh nâng lên rõ rệt, tỷ lệ tốt nghiệp THPT, thi đậu vào các trường đại học, cao đẳng, học sinh giỏi cấp quốc gia ngày càng tăng.

Đồng hành với tạo sân chơi trí tuệ, các trường chú trọng giáo dục truyền thống, giúp học sinh có nhận thức tốt hơn trong học tập, bảo tồn và phát huy các giá trị di tích lịch sử, văn hóa và cách mạng; quan tâm chăm sóc Mẹ Việt Nam Anh hùng, gia đình liệt sĩ, gia đình có công. Bên cạnh đó một số trường đã tích cực đưa giáo dục các di sản văn hóa địa phương trong các bài dạy hoặc các hoạt động ngoại khóa như: Trường THCS An Thới đã đưa "Hiện vật gian trưng bày văn hóa Việt tại Bảo tàng Cần Thơ" vào môn giáo dục công dân lớp 7; Giáo dục lòng yêu nước, truyền thống dân tộc cho học sinh qua việc tìm hiểu di tích Khám Lớn Cần Thơ vào các bài học môn Lịch Sử, Trường THCS Trần Ngọc Quế (quận Ninh Kiều) đã đưa "Giới thiệu nghề dệt chiếu" ở Cái Chanh, phường Thường Thạnh, quận Cái Răng cho học sinh của môn Lịch Sử lớp 7…

Thiết thực và hiệu quả

Trường học thân thiện là môi trường an toàn, khơi dậy niềm đam mê sáng tạo, giúp học sinh tự tin, năng động, để học sinh cảm nhận mỗi ngày đến trường là một niềm vui, nhiều trường có cách làm hay, việc làm sáng tạo. Trường THCS Châu Văn Liêm (quận Ô Môn) là một trong những điểm sáng về việc dạy học phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, giúp học sinh tự tin trong học tập, nổi bật nhất là công tác bồi dưỡng học sinh giỏi. Nhà trường xác định: việc bồi dưỡng, phát hiện, chọn lựa học sinh có năng khiếu vào đội dự tuyển học sinh giỏi tạo điều kiện phát huy năng lực học tập, năng khiếu, góp phần không nhỏ vào việc nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài.

Nét nổi bật của trường là duy trì phong độ dạy học của giáo viên tâm huyết với phong trào và quan tâm chăm bồi đội ngũ kế thừa, là những nhân tố làm nên "trường học thân thiện". Mặt khác, Ban giám hiệu quan tâm động viên học sinh, không "khoán trắng" cho giáo viên bồi dưỡng. Thầy Võ Văn Trận, Hiệu trưởng Trường THCS Châu Văn Liêm, khẳng định: "Nhà trường có những biện pháp cụ thể, linh động và sáng tạo, nhờ đó, nhiều năm liền, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi luôn đạt hiệu quả cao, dẫn đầu các trường THCS trong quận. Chính sự thân thiện của nhà trường tạo nên sự tích cực cho học sinh, là yếu tố quan trọng nâng cao hiệu quả giáo dục.

Có thể nói, phong trào này không chỉ mang tính đột phá, nâng cao chất lượng giáo dục mà còn bồi dưỡng tình cảm, giáo dục đạo đức một cách hiệu quả cho học sinh. Những năm qua, các tổ chức đoàn thể Trường THPT Châu Văn Liêm luôn quan tâm giáo dục đạo đức học sinh với quan điểm: mỗi giáo viên luôn là tấm gương sáng để học sinh noi theo. Theo cô Trần Minh Lệ, Bí thư Đoàn trường THPT Châu Văn Liêm: "Giáo dục đạo đức cho học sinh trong nhà trường được xem là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược quan trọng. Cùng với gia đình, xã hội, nhà trường có vị trí quan trọng giáo dục học sinh những chuẩn mực, hành vi đạo đức. Để đạt hiệu quả công tác này, chúng tôi luôn gắn với những hoạt động phong trào cụ thể". Đoàn trường tổ chức nhiều hoạt động nhằm giáo dục học sinh lòng yêu nước và tự hào dân tộc như: tham quan Triển lãm "Hướng về Hoàng Sa"; hành quân Về Nguồn, thăm Mẹ Việt Nam Anh hùng… Mỗi năm, nhà trường tổ chức diễn đàn "Nghe thanh niên nói", đẩy mạnh công tác xã hội, vận động đoàn viên thanh niên tích cực tham gia các hoạt động xã hội, công tác đền ơn đáp nghĩa…

Rèn luyện kỹ năng sống là một trong những vấn đề trọng tâm khi triển khai phong trào. Những năm qua, việc rèn luyện kỹ năng sống được các trường học ở huyện Vĩnh Thạnh quan tâm. Ngoài gia đình là môi trường giáo dục kỹ năng sống đầu tiên cho học sinh, thông qua hoạt động, phong trào Đội và thiếu nhi, giúp học sinh hợp tác trong đội, nhóm; có lối sống lành mạnh, ý thức về giá trị bản thân. Các trường THCS ở huyện Vĩnh Thạnh đã thành lập câu lạc bộ kỹ năng sống, thu hút học sinh tham gia sinh hoạt nhằm giáo dục và rèn luyện kỹ năng sống. Thầy cô giáo là cố vấn giúp học sinh tổ chức tốt các hoạt động và sinh hoạt câu lạc bộ. Nhà trường còn hướng dẫn học sinh giải quyết mâu thuẫn trong hòa bình, luôn thực hiện hành vi văn hóa ở mọi lúc mọi nơi; trung thực, chấp nhận trách nhiệm đối với các quyết định của mình; biết lắng nghe người khác nói…

Để mỗi trường học vừa thân thiện, vừa góp phần trang bị kiến thức, giải trí lành mạnh cho học sinh, thời gian tới, Sở Giáo dục và Đào tạo tiếp tục xây dựng phong trào tự nghiên cứu, sáng tạo trong đội ngũ giáo viên; phát huy tình chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập và tham gia các hoạt động xã hội phù hợp; tăng cường rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh; xây dựng phong trào tự học…

Bài, ảnh: MINH HOÀNG