Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, chính sách phát triển kinh tế của nhiều quốc gia đã và đang thay đổi, áp lực cạnh tranh gay gắt, doanh nghiệp (DN) phải hiểu đối tác để có chiến lược đúng.

Thách thức từ sự phụ thuộc

Vừa qua, tại hội thảo "DN nông thủy sản ĐBSCL dưới tác động của biến động kinh tế thế giới năm 2017" do VCCI chi nhánh tại Cần Thơ tổ chức, Tiến sĩ Lê Đăng Doanh khuyến cáo các DN vùng ĐBSCL hãy liên kết với nông dân, viện, trường và DN chế biến xuất khẩu nông sản. "Đổi mới tư duy, từ bỏ sản xuất, canh tác theo thói quen và truyền thống. Từ bỏ chạy theo số lượng, chuyển sang sản xuất theo tín hiệu thị trường, có hợp đồng, có khách hàng, chuyển sang sản xuất nông nghiệp sạch, chất lượng cao. Mở rộng thị trường xuất khẩu sang Hàn Quốc, châu Âu, Trung Đông thay vì chỉ dựa vào thương lái và thị trường Trung Quốc"- Tiến sĩ Lê Đăng Doanh nói. Một số chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, Mỹ là thị trường nhập khẩu lớn hàng hóa của Việt Nam và chúng ta mất 7 năm đàm phán TPP (Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương, với 12 nước tham gia), nhưng việc Donald Trump tuyên bố rút khỏi TPP, làm cho các thành viên TPP, trong đó có Việt Nam đang bị hụt hẫng. "Trong khối TPP, Mỹ chiếm gần 74% về quy mô kinh tế toàn khối. Nếu Mỹ rút khỏi TPP, coi như khối này sụp đổ"- Tiến sĩ Bùi Văn, Tổng biên tập kênh FBNC cho hay.

ĐBSCL có thế mạnh về sản xuất, xuất khẩu hàng nông sản, nhiều mặt hàng (gạo, cá tra, tôm sú…) đạt kim ngạch trên 1 tỉ đô-la mỗi năm, nhưng nông sản của vùng luôn đối mặt với thách thức, rủi ro của thị trường nhập khẩu. DN vừa cạnh tranh, vừa ứng phó với các rào cản kỹ thuật, rào cản thương mại, rủi ro trong thanh toán hợp đồng… Thống kê của ngành chức năng, hiện Trung Quốc chiếm 30% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam, sản phẩm cá tra khoảng 18%. Do đó, khi thị trường Trung Quốc biến động, nhiều DN xuất khẩu điêu đứng, người dân sản xuất cũng rơi vào tình thế khó. Ông Phạm Minh Thiện, Giám đốc DNTN Cỏ May (tỉnh Đồng Tháp) cho biết: "DN không ngại cạnh tranh, nhưng Nghị định 109 quy định các điều kiện kinh doanh, xuất khẩu gạo rất khó cho DN nhỏ và vừa. Cỏ May ấp ủ rất nhiều dự định đưa sản phẩm vào thị trường khó tính, để mặt hàng gạo giảm bớt sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. DN rất muốn tận dụng cơ hội để đưa gạo Cỏ May vào thị trường Mỹ, nhưng đang hụt hẫng trước nguy cơ tan rã của khối TPP. Rồi thêm biến động tỷ giá; thực trạng canh tác nông nghiệp hiện nay tại ĐBSCL vẫn tồn tại dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, chưa đáp ứng tốt yêu cầu an toàn vệ sinh thực phẩm do canh tác lạc hậu cũng là thách thức lớn cho DN". Một số ý kiến cũng cho rằng, thị trường Trung Quốc tưởng chừng như dễ tính, nhưng luật chơi của các thương nhân Trung Quốc rất khắc nghiệt.

Tiến sĩ Võ Hùng Dũng, Giám đốc VCCI chi nhánh tại Cần Thơ, cũng nêu lo ngại về thực trạng hiện nay có nhiều DN vùng ĐBSCL đang bơ vơ và sẽ có nhiều DN rời khỏi cuộc chơi toàn cầu hóa. Do đó, DN vùng ĐBSCL phải có nhiều chiến lược tiếp cận thị trường; trong đó phải tính đến phương án Mỹ rút khỏi TPP và giảm sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc bằng cách tìm kiếm cơ hội ở nhiều thị trường khác.

Đổi mới tư duy, đối diện với thách thức

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, trong 3 cuộc hội nhập lớn mà Việt Nam tham gia, gồm: TPP, (RCEP- Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực- giữa ASEAN và 6 đối tác có FTA với ASEAN gồm: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia và New Zealand) và AEC (Cộng đồng kinh tế ASEAN) thì kinh tế Việt Nam luôn rơi vào tốp chót, do quy mô kinh tế nhỏ, năng lực cạnh tranh kém. Hiện nay, Nhật Bản đang nỗ lực níu kéo TPP, nhưng chiến lược không rõ ràng và Nhật Bản cũng không đủ sức kéo 10 nền kinh tế còn lại trong khối TPP đi lên. Còn khối RCEP, Trung Quốc và Nhật Bản chiếm 2/3 quy mô, đóng vai trò trung tâm trong các đàm phán. Nhiều ý kiến cho rằng, nếu không có TPP thì RCEP có thể là cứu cánh, nhưng những áp đặt từ Trung Quốc sẽ khó khăn lớn cho các nước khối ASEAN trong giao thương hàng hóa, thuế… Còn khối AEC, Việt Nam lại nằm trong tốp 4 quốc gia kém phát triển nhất khối. Trong cuộc chơi toàn cầu hóa này, DN Việt Nam muốn tồn tại và phát triển phải tạo nên sự khác biệt, đổi mới tư duy, chấp nhận đương đầu để cạnh tranh và cạnh tranh ngay trên sân nhà.

Tiến sĩ Lê Đăng Doanh cho rằng, Chính phủ đã ra Nghị quyết về hội nhập, với chiến lược đa dạng, đa phương hóa và không phụ thuộc bất cứ một thị trường nào. Các trục kinh tế thế giới đang dịch chuyển lớn, sự cạnh tranh ngày càng khắc nghiệt hơn. Nhưng chính sách điều hành kinh tế vĩ mô đang chuyển biến tích cực, hướng đến DN. Đây là cơ hội để DN nắm bắt. Hiện nay, Nhật Bản, Hàn Quốc rất quan tâm đến thị trường Việt Nam và các quốc gia này cũng muốn nhập khẩu nhiều hàng nông sản Việt Nam để thay thế hàng Trung Quốc. ĐBSCL đang đứng trước yêu cầu tái cơ cấu để đối phó với nhiều thay đổi (biến đổi khí hậu, thị trường thế giới…). Cần có cách tiếp cận thích hợp, không nhất thiết phải công nghệ cao, hay làm cách mạng công nghiệp, mà phải giải quyết vấn đề lao động, thu nhập của người dân nông thôn, phải phát triển sản xuất dịch vụ. DN có thể đầu tư vào ngành năng lượng sạch để đón đầu xu hướng phát triển trong tương lai. Hiện nay, Chính phủ đã yêu cầu triển khai gói tín dụng nông nghiệp công nghệ cao 100.000 tỉ đồng, nếu kéo được 40% về ĐBSCL thì cơ hội phát triển cho nông nghiệp, nông sản của vùng sẽ lớn hơn. DN vùng ĐBSCL cũng cần xây dựng nhiều chiến lược tiếp cận thị trường, hiểu đối tác, hiểu thị trường để có chiến lược đúng.

Hiện nay, các chương trình, dự án khởi nghiệp ở ĐBSCL đang lan rộng. Song, các chuyên gia cho rằng, khởi nghiệp không nhất thiết chỉ lập DN mới, mà hộ gia đình, hộ kinh doanh cá thể có thể vận dụng công nghệ thông tin, tham gia vào chuỗi giá trị nông sản. Vấn đề này, ông Nguyễn Phương Lam, Phó Giám đốc VCCI chi nhánh tại Cần Thơ, cho biết, VCCI Cần Thơ đang triển khai các chương trình, dự án hỗ trợ khởi nghiệp, tập trung vào giới trẻ, sinh viên, các DN nhỏ và vừa để tìm kiếm các ý tưởng khởi nghiệp. UBND TP Cần Thơ đã đồng ý giao 3ha đất cho VCCI Cần Thơ để xây dựng Trung tâm khởi nghiệp ĐBSCL, khi trung tâm hình thành sẽ tiến đến thành lập Quỹ khởi nghiệp. Ngoài ra, chi nhánh cũng đang tiến hành xây dựng sàn giao dịch ý tưởng khởi nghiệp để kết nối các ý tưởng, hỗ trợ cho hoạt động khởi nghiệp và thúc đẩy sự phát triển của DN. Để làm được điều này, VCCI Cần Thơ rất mong DN ủng hộ.

Gia Bảo