Dừa là cây trồng có diện tích khá lớn, góp phần tạo nguồn thu nhập cho nhiều hộ gia đình nông thôn ĐBSCL, đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu nông sản cả nước. Tuy nhiên, để ngành dừa phát triển bền vững, cần có những định hướng, giải pháp chiến lược dài hạn.

Thương lái thu mua dừa khô ở xã Lương Tâm, TP Cần Thơ để chế biến xuất khẩu.

Diện tích tăng nhanh

Theo Hiệp hội dừa Việt Nam, năm 2010, diện tích dừa cả nước khoảng 140.000ha, với 8 nhà máy sản xuất, gia công các sản phẩm từ dừa. Đến năm 2025, diện tích dừa đã đạt 200.899ha với 18 tỉnh, thành có dừa, với khoảng 600 đơn vị từ hộ kinh doanh cá thể, đến hợp tác xã trồng trọt, thu mua cho đến các doanh nghiệp. Hiện có hơn 80 doanh nghiệp đầu tư sản xuất, gia công chế biến các sản phẩm từ dừa và liên quan đến dừa với nhiều sản phẩm phong phú, đa dạng.

Ngành dừa Việt Nam chia thành 2 nhóm ngành chính gồm nhóm thực phẩm chiếm khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu như dừa tươi uống nước, sản phẩm chế biến sâu như cơm dừa nạo sấy, sữa dừa, nước cốt dừa, dầu dừa, nước dừa, thạch dừa, kẹo bánh từ dừa các loại; sản phẩm chế biến thô như nước dừa đông lạnh, nước cốt dừa đông lạnh. Nhóm phi thực phẩm chiếm khoảng 30% kim ngạch xuất khẩu như mỹ phẩm, thủ công mỹ nghệ gồm gáo dừa, gỗ dừa, cọng lá dừa, râu dừa; chỉ xơ dừa như thảm dệt kim, thảm dệt cuộn, thảm miếng, chỉ xơ dừa cuộn, than gáo dừa, mụn dừa làm giá thể, đất sạch, phân bón hữu cơ…

Năm 2010, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành dừa là 180 triệu USD. Đến năm 2025, kim ngạch xuất khẩu ngành dừa đạt 1,1 tỉ USD, với khoảng 75% là sản phẩm chế biến sâu. Trong gần 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành dừa Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, hướng tới mục tiêu vượt mốc 1,1-1,2 tỉ USD trong cả năm. Theo số liệu của ngành chức năng, 6 tháng đầu năm 2026, tổng giá trị xuất khẩu dừa và sản phẩm từ dừa đạt hơn 600 triệu USD, nhờ nhu cầu cao từ các thị trường lớn như Trung Quốc, Mỹ, châu Âu và khu vực Đông Á.

Tại TP Cần Thơ, diện tích trồng dừa đạt hơn 12.700ha, chủ yếu trồng các giống dừa ta, dừa xiêm, dừa dâu… Thời gian qua, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố đã tăng cường tập huấn, khuyến cáo người dân vệ sinh cây, tăng cường quản lý bọ cánh cứng, bọ vòi voi và sâu đầu đen hại dừa. Ưu tiên áp dụng biện pháp sinh học như ong ký sinh, bẫy bả, chế phẩm sinh học và sinh vật bắt mồi để cây cho trái đạt năng suất, chất lượng.

Tháo gỡ rào cản để phát triển

ĐBSCL là vùng nguyên liệu chính cho ngành công nghiệp chế biến dừa của Việt Nam, nhưng dừa là cây trồng vườn nhà, tự phát theo nhu cầu thị trường. Do cây dừa không phải là cây trồng tập trung nên các địa phương chưa đưa cây dừa vào quy hoạch tầm nhìn định hướng, doanh nghiệp thiếu thông tin về vùng nguyên liệu để đầu tư. Do đó, quy mô sản xuất của doanh nghiệp đa phần còn nhỏ lẻ.

Cơ sở hạ tầng của từng địa phương là rào cản tương đối lớn để thương lái thu mua dừa. Những địa phương có đường giao thông thuận tiện thì người dân bán dừa giá cao hơn, ngược lại những địa phương đường giao thông hạn chế thì người dân thường bị thương lái ép giá, không thể bán dừa với giá thị trường.

Anh Nguyễn Trung Kiên ở xã Lương Tâm, TP Cần Thơ, cho biết: "Những tháng đầu năm nay giá dừa khô đã giảm khoảng 7-8 lần so với giá đỉnh điểm năm trước. Hiện tại, thương lái mua dừa khô chỉ còn 25.000 đồng/chục 12 trái, còn dừa tươi uống nước giá chỉ 40.000 đồng/chục. Nếu giá này kéo dài thì người trồng dừa sẽ gặp khó khăn".

Theo Hiệp hội dừa Việt Nam, những tháng đầu năm 2026, giá dừa nguyên liệu giảm nhưng doanh nghiệp sản xuất vẫn tăng cường thu mua, giảm nhập khẩu nguyên liệu để thu mua dừa của nông dân. Nhiều doanh nghiệp của ngành dừa vẫn gia tăng tham gia hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại để tìm kiếm khách hàng, giữ vũng thị phần trên thị trường quốc tế.

Theo bà Nguyễn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hiệp hội dừa Việt Nam, tới đây cần kiểm soát và chuẩn hóa vùng nguyên liệu ngành dừa cả nước như khuyến khích trồng lại giống dừa phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng nhằm nâng cao năng suất và chất lượng nguyên liệu đầu vào cho ngành công nghiệp chế biến. Cần có chính sách tín dụng hỗ trợ đầu tư và hành lang pháp lý để doanh nghiệp ngành dừa đầu tư vùng nguyên liệu, xây dựng chuỗi liên kết 4 nhà hiệu quả. Thực hiện số hóa quy trình canh tác nhằm nâng cao năng suất, chất lượng nguyên liệu đầu vào, đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường tiêu thụ trên thế giới.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, để phát triển bền vững ngành dừa, tới đây Bộ sẽ phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam rà soát, hoàn thiện chính sách tín dụng phục vụ phát triển vùng nguyên liệu dừa, dừa hữu cơ, chế biến sâu và xuất khẩu. Thúc đẩy xây dựng các mô hình liên kết chuỗi giá trị ngành dừa có sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Đẩy mạnh hỗ trợ xây dựng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu thị trường nhập khẩu. Tăng cường nghiên cứu, chuyển giao khoa học công nghệ, sản xuất hữu cơ, kinh tế tuần hoàn, nâng cao năng lực chế biến sâu. Thúc đẩy quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói. Khuyến khích hình thành các mô hình tín dụng theo chuỗi giá trị ngành dừa gắn với phát triển xanh, phát triển hữu cơ và giảm phát thải, tạo điều kiện để doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các nguồn lực tín dụng đầu tư phát triển bền vững ngành dừa Việt Nam...

Bài, ảnh: HOÀI THANH