TRÍ VĂN (Tổng hợp)

Giữa lúc Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hôm 14-4 “trải thảm đỏ” tiếp đón Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva, thì nhà ngoại giao hàng đầu của Ấn Ðộ S. Jaishankar có chuyến công du đến châu Phi. Những động thái này được cho nằm trong chiến lược của các nước lớn nhằm tranh giành ảnh hưởng tại Nam bán cầu.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi (giữa) dự Hội nghị thượng đỉnh G20 tại Indonesia hồi tháng 11 năm ngoái. Ảnh: PTI

Theo tờ Nikkei Asia, Ngoại trưởng Jaishankar đã dừng chân ở Uganda, sau đó đến Ethiopia rồi sang Mozambique. Ðáng chú ý, tại một đài tưởng niệm ở thủ đô Maputo của Mozambique, ông Jaishankar đã bày tỏ lòng tôn kính đối với những anh hùng trong cuộc đấu tranh giành độc lập từ tay Bồ Ðào Nha. “Việc tưởng nhớ họ sẽ gắn kết Nam bán cầu lại với nhau” - ông Jaishankar sau đó viết trên trang cá nhân Twitter.

Cơ hội lớn của Ấn Độ

Ấn Ðộ hồi giữa tháng 1 đã tổ chức trực tuyến “Hội nghị thượng đỉnh Tiếng nói Nam bán cầu: Vì sự phát triển lấy con người làm trung tâm” kéo dài 2 ngày, quy tụ hơn 120 bộ trưởng và lãnh đạo các nước. Hội nghị được xem là cách Ấn Ðộ cạnh tranh ảnh hưởng với Trung Quốc tại các nước phương Nam.

Theo tờ The Diplomat, hội nghị gồm 10 phiên thảo luận xung quanh các chủ đề như kinh tế toàn cầu và biến đổi khí hậu, tình trạng lạm phát gia tăng, vấn đề an ninh năng lượng và lương thực cũng như vấn đề nợ đang gây khó cho nhiều nước đang phát triển. Hội nghị cho thấy nguyện vọng của Ấn Ðộ với tư cách Chủ tịch Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) là trở thành đại diện của Nam bán cầu.

Manish Chand, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ấn Ðộ Toàn cầu, cho rằng sự kiện này “được thiết kế để gửi thông điệp rõ ràng tới thế giới rằng New Delhi sẽ thay mặt cho Nam bán cầu lên tiếng và tìm kiếm một thế giới công bằng hơn”.

Kể từ đó, Ấn Ðộ đã thúc đẩy các mục tiêu Nam bán cầu tại các cuộc họp G20. “Nhiều nước đang phát triển vật lộn với nợ không bền vững trong khi cố gắng đảm bảo an ninh lương thực và năng lượng cho người dân. Họ cũng là những người bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi sự nóng lên toàn cầu do các nước giàu hơn gây ra” - Thủ tướng Ấn Ðộ Narendra Modi nói với các ngoại trưởng G-20 hồi đầu tháng 3.

Vị thế của Trung Quốc, Nhật Bản

Không chỉ riêng Ấn Ðộ muốn thúc đẩy các mục tiêu Nam bán cầu. Chính sự tiếp đón nồng nhiệt của Chủ tịch Tập dành cho Tổng thống Lula, nhà lãnh đạo nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latinh và là người ủng hộ nhiệt tình cho Nam bán cầu đã cho thấy sự nghiêm túc của Bắc Kinh trong việc thắt chặt quan hệ với khu vực. Bắc Kinh cũng đã làm trung gian hòa giải thành công cho Saudi Arabia và Iran, đồng thời cố gắng thúc đẩy thỏa thuận hòa bình giữa Nga và Ukraine.

Thật ra, Trung Quốc từ đầu đã có ý định sử dụng các quốc gia Nam bán cầu để làm bàn đạp cho việc mở rộng tầm ảnh hưởng toàn cầu của nước này. Bắc Kinh đã nhiều lần tổ chức các cuộc họp với G-77, một nhóm được thành lập hồi năm 1964 để thúc đẩy lợi ích kinh tế tập thể của các thành viên cũng như kêu gọi tình đoàn kết. Nhóm này hiện nay đã tăng lên 135 quốc gia đang phát triển, bao gồm phần lớn các nước Nam Mỹ, Caribe, châu Phi, Nam Á và Ðông Nam Á. Trung Quốc không coi mình là quốc gia thành viên của nhóm này nhưng vẫn tham gia và thỉnh thoảng được liệt vào danh sách thành viên. Sáng kiến “Vành đai, Con đường” (BRI) cũng là cách Trung Quốc khẳng định vị thế tại các nước Nam bán cầu.

Trong khi đó, với tư cách là nhà lãnh đạo quốc gia phát triển, Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida sẽ sớm thăm Mozambique, Ai Cập, Ghana và Kenya trong nỗ lực mà tờ Nikkei Asia cho là nhằm tránh “mất” Nam bán cầu vào tay Trung Quốc.

Trên cương vị Chủ tịch luân phiên Nhóm các nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới (G7) năm 2023, Nhật Bản đang tranh thủ tăng cường quan hệ với các quốc gia ở Nam bán cầu nhằm xây dựng mặt trận thống nhất đối phó Nga và Trung Quốc. Ðơn cử, Thủ tướng Kishida hồi tháng 1 đã có bài phát biểu quan trọng về chính sách trước các nhà lập pháp. Trong đó, ông nhấn mạnh G7 sẽ cùng nhau để tăng cường cam kết với Nam bán cầu, từ đó thúc đẩy sự thống nhất của cộng đồng quốc tế nhằm giải quyết nhiều vấn đề mà thế giới phải đối mặt. Cũng trong tháng 1, Ngoại trưởng Nhật Bản Yoshimasa Hayashi đã đến thăm 4 nước Mỹ Latinh. Năm ngoái, ông Hayashi còn thăm các quốc gia Trung Á, Ðông Nam Á, châu Phi và khu vực Thái Bình Dương.

Ðặc biệt hồi tháng 4, Nhật Bản đã công bố Sách xanh ngoại giao năm 2023, trong đó lần đầu tiên cam kết tăng cường hợp tác với các quốc gia thuộc Nam bán cầu. Hiện Nhật Bản có kế hoạch mời các nước Nam bán cầu liên quan tham dự Hội nghị thượng đỉnh G7 vào tháng 5 tại thành phố Hiroshima để thảo luận hợp tác về vấn đề lương thực và năng lượng.