Nhiều quốc gia phản ứng mạnh trước một loạt bước đi đơn phương của Israel nhằm tăng cường kiểm soát đối với khu Bờ Tây.

Khu định cư Ma’ale Adumim của người Israel ở Bờ Tây. Ảnh: AFP

Động thái gây tranh cãi

Ngày 9-2, một quan chức Nhà Trắng đã nhắc lại lập trường phản đối của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với việc Israel sáp nhập khu Bờ Tây bị chiếm đóng. Vị này cho biết ông Trump coi sự ổn định tại vùng lãnh thổ của người Palestine là “một mục tiêu nhằm đạt được hòa bình trong khu vực”.

Trước đó một ngày, Israel đã thông qua loạt biện pháp mới nhằm tăng cường quyền kiểm soát pháp lý và hành chính đối với Bờ Tây, tập trung vào chính sách đất đai, quy hoạch và thực thi pháp luật. Theo đó, người Do Thái được phép mua nhà tại Bờ Tây với các điều kiện tương tự như tại thành phố Tel Aviv của Israel. Ngoài ra, Israel cũng quyết định mở rộng hoạt động giám sát và thực thi pháp luật sang khu vực A và B, nơi Chính quyền Palestine (PA) có quyền tài phán hành chính theo Hiệp định Oslo mà Israel và Tổ chức Giải phóng Palestine đã ký kết trong thập niên 1990. Hiệp định này trao cho PA quyền kiểm soát hành chính đối với khoảng 40% khu Bờ Tây.

Ngay sau quyết định trên, 8 quốc gia có đông người Hồi giáo đồng loạt lên án động thái của Israel. Trong tuyên bố chung, Ai Cập, Indonesia, Jordan, Pakistan, Qatar, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cáo buộc bước đi của Tel Aviv là ý đồ “củng cố hoạt động xây dựng khu định cư và áp đặt một thực tế pháp lý và hành chính mới tại Bờ Tây, nhằm đẩy nhanh nỗ lực sáp nhập bất hợp pháp khu vực này và di dời người dân Palestine”.

Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas cho rằng các biện pháp mới của Israel là một phần trong chiến dịch của nước này nhằm chống lại người Palestine. Phía Palestine đã đề nghị Liên đoàn Arab triệu tập phiên họp khẩn nhằm thảo luận các quyết định mang tính “leo thang và gây hấn” của Israel tại Bờ Tây.

Làn sóng phản đối ngày càng gia tăng với sự tham gia của Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres, người cho rằng hành động của Tel Aviv “gây mất ổn định” và làm suy yếu triển vọng đạt giải pháp hai nhà nước cho Israel và Palestine. Chính phủ Anh và Tây Ban Nha thúc giục Israel lập tức đảo ngược quyết định, trong khi Liên minh châu Âu (EU) mô tả động thái của Israel là một bước đi sai hướng tiếp theo.

Tiềm ẩn nhiều rủi ro

Chính phủ Israel cho rằng các biện pháp mới hướng tới việc “bình thường hóa” đời sống dân sự cho người Do Thái sinh sống tại Bờ Tây. Trong 3 năm qua, Chính phủ Israel đã phê duyệt 68 khu định cư mới và bổ sung hơn 40.000 căn nhà mới tại đó, theo Peace Now - tổ chức theo dõi hoạt động xây dựng khu định cư của Israel. 

Bất kỳ sự thay đổi nào đối với trật tự hiện tại ở Bờ Tây đều rất nhạy cảm và tiềm ẩn nhiều hệ lụy. Trong khi người Palestine và phần lớn cộng đồng quốc tế coi các khu định cư của Israel là bất hợp pháp và xem Bờ Tây là yếu tố then chốt cho một Nhà nước Palestine trong tương lai, thì một bộ phận người Israel lại coi vùng đất này như một phần lãnh thổ nước họ.

Một Nhà nước Palestine được xem là chìa khóa giải quyết cuộc xung đột kéo dài hàng thập kỷ giữa Israel và Palestine. Song, động thái mới của Israel làm suy giảm quyền lực của PA theo nhiều cách khác nhau và điều này tiềm ẩn nhiều rủi ro. “PA hoạt động như một lớp đệm giữa Israel và việc quản lý đời sống hằng ngày của người Palestine, bao gồm pháp luật, trật tự và khủng bố. Khi PA suy yếu, điều đó không có lợi cho Israel”, Avishay Ben Sasson-Gordis, nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia (Israel), nhận định.

HẠNH NGUYÊN (Theo Al Jazeera, Reuters)