Đó là những thực tế mà Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ đã đến giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo đảm chất lượng và chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông ở các quận, huyện trên địa bàn TP Cần Thơ vào cuối tháng 2-2013 vừa qua. Những bất cập nảy sinh trong quá trình thực hiện chương trình, SGK thời gian qua ở các trường phổ thông, đã khiến các nhà quản lý giáo dục, phụ huynh, học sinh lo lắng.

* Các quận, huyện vùng ven: "Than" chương trình nặng!

Một tiết học của cô trò Trường Tiểu học An Nghiệp (quận Ninh Kiều) theo chương trình, SGK hiện hành.

Theo nhận định của các nhà quản lý giáo dục, giáo viên ở các trường phổ thông trên địa bàn huyện Cờ Đỏ và quận Thốt Nốt, thực hiện Nghị quyết số 40/2000 của Quốc hội khóa X về việc đổi mới giáo dục phổ thông, từ năm 2002 đến nay, việc thực hiện chương trình, SGK ở các trường khá hiệu quả, tỷ lệ học sinh khá giỏi cao. Đơn cử như huyện Cờ Đỏ, hiện có 33 đơn vị trường học phổ thông, trong đó có 30 trường tiểu học, THCS, đều đã áp dụng khá hiệu quả chương trình, SGK. Kết quả học kỳ I, năm học 2012-2013, số học sinh đạt loại giỏi, khá bậc tiểu học chiếm trên 46%, THCS trên 37%... Bên cạnh những thành tựu đạt được vẫn còn nhiều hạn chế, như chương trình còn quá nặng đối với người học. Cô Nguyễn Kiều Dung, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thạnh Phú 2 (huyện Cờ Đỏ), nói: "Do thời gian giảng dạy có hạn, nội dung chương trình, SGK khá nặng nên việc chuyển tải kiến thức học sinh quá tải. Ví dụ như môn Tập làm văn, bài tập yêu cầu học sinh lập kế hoạch biên bản cuộc họp, cắm trại... là quá sức với các em". Đồng tình quan điểm này, thầy Huỳnh Ngọc Xinh, Hiệu trưởng Trường THCS thị trấn Cờ Đỏ, cũng cho rằng, chương trình, SGK, nội dung còn nặng, chưa phù hợp với lứa tuổi học sinh. "Chương trình, SGK và kể cả môi trường học tập của học sinh tiểu học khác với học sinh THCS. Nói cách khác, tính kế thừa chương trình giữa hai bậc học chưa thực sự phù hợp nên khiến học sinh không tránh khỏi hụt hẫng"- thầy Xinh nói.

Quận Thốt Nốt cũng "rơi" vào tình trạng tương tự. Theo ông Nguyễn Hoàng Liệt, Phó Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo quận Thốt Nốt, sau khi tổng hợp ý kiến ở các trường về thực hiện chương trình, SGK giáo dục phổ thông cho thấy, chương trình quá tải với học sinh; việc phân phối chương trình một số môn học chưa liền mạch. Như ở lớp 3, tiết Tập đọc, Kể chuyện được phép dạy chung 2 tiết, quá tải với học sinh và khó thực hiện với giáo viên…

* Quận trung tâm thành phố: Càng khó hơn!

Là quận trung tâm của thành phố, quận Ninh Kiều có điều kiện thuận lợi hơn so với các huyện trung tâm khi bắt tay thực hiện chương trình, SGK nhưng đợt giám sát tại các điểm trường phổ thông vừa qua cho thấy nhiều vấn đề đã nảy sinh. Cô Mạch Lệ Xuân, Hiệu trưởng Trường Tiểu học An Nghiệp, trăn trở: "Chương trình, SGK, có nhiều nội dung chồng chéo với nhau, nhất là có những phần kiến thức đã lạc hậu so với thực tế, như trong chương trình ghi 1 kg đường, gạo... chỉ có mấy ngàn đồng nhưng thực tế đã trên 10 ngàn đồng... Đã có học sinh đặt câu hỏi vì sao bài viết trong SGK lại không giống như thực tế, nên rất khó trong giảng dạy". Còn theo cô Huỳnh Nguyễn Thiên Kim, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hưng Lợi 2, cách đánh giá học sinh theo Thông tư 32 theo hình thức A, A+ như hiện nay khó chính xác so với cách đánh giá bằng điểm số. Mặt khác, kết quả lên lớp hay ở lại lớp của học sinh là một quá trình học tập, rèn luyện chứ không phải là điểm số của cuối học kỳ. Ngoài ra, ở bậc THCS, theo đánh giá của các giáo viên, các môn học như Sinh học và Công nghệ có sự trùng lắp nội dung; một số môn chương trình còn chung chung, sơ sài; tài liệu địa phương, tham khảo ít…

Vấn đề phân ban ở chương trình THPT hiện nay vẫn còn bất hợp lý. Như Trường THPT Châu Văn Liêm, trường đầu tiên thí điểm mô hình 2 buổi/ngày của thành phố. Từ năm học 2007-2008 đến nay, trường đã tổ chức dạy học tự chọn các môn: Toán, Ngữ văn, tiếng Anh. Trường thực hiện việc tự chọn bám sát các môn này cho cả 3 khối lớp 10, 11, 12. Theo cô Nguyễn Hoài Thi, Phó Hiệu trưởng nhà trường, nội dung giảng dạy chương trình phân ban quá nặng, ôm đồm. Đề thi các kỳ thi chung (như đề thi tốt nghiệp THPT, đại học, cao đẳng) chưa thực sự thể hiện rõ nội dung phân ban; học sinh không bắt buộc làm theo ban mà chọn 1 trong 2 phần tự chọn. Như vậy, phần lớn học sinh học ban nâng cao sẽ chọn phần cơ bản. Ngoài ra, việc phân ban nhằm định hướng cho học sinh chuẩn bị tốt hơn cho kỳ thi đại học. Trước đây, Bộ quy định học sinh học phân ban nào thì môn học của phân ban đó được nhân hệ số 2, nhằm khuyến khích học sinh theo học phân ban, nhưng nay quy định này đã xóa. Điều này khiến học sinh không mấy "mặn mà" theo học phân ban như trước kia.

* Thiếu nguồn lực đầu tư

Theo đánh giá của Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, ngoài những nhược điểm trong nội dung, chương trình SGK giáo dục phổ thông, tình trạng thiếu nguồn lực (con người, cơ sở vật chất trường lớp) là rào cản lớn nhất, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động giáo dục- đào tạo. Mạng lưới trường, lớp trên địa bàn thành phố phát triển rộng khắp, không còn tình trạng tre lá, 3 ca, đáp ứng nhu cầu học tập. Thành phố hiện có 269 trường phổ thông công lập; 4 trường phổ thông tư thục; 1 trường dạy trẻ khuyết tật và 1 trường dân tộc nội trú. Tuy nhiên, so với yêu cầu vẫn còn nhiều hạn chế, tình trạng thiếu trường lớp, phòng học xuống cấp còn nhiều (còn thiếu 232 phòng học mầm non, mẫu giáo; một số trường tiểu học, THCS xuống cấp, thiếu sân chơi bãi tập). Cô Nguyễn Kiều Dung nói: "Trường có 3 điểm lẻ, trong đó có 1 điểm rất khó khăn. Có điểm phải dạy cùng lúc 2 trình độ trong cùng một thời gian, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục".

Ngay cả bậc THPT, nhiều trường rơi vào tình trạng tương tự. Như Trường THPT Hà Huy Giáp (huyện Cờ Đỏ), một trong những trường có tỷ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp THPT cao của thành phố- thành lập trên 30 năm nay. Dù có đầu tư nâng cấp, sửa chữa nhưng phần lớn các phòng học đều xuống cấp. Để đảm bảo chất lượng đào tạo, nhà trường đã tận dụng hết công suất của 30 phòng học, vừa giảng dạy, vừa phụ đạo, bồi dưỡng học sinh. Thầy Nguyễn Thanh Phú, Hiệu trưởng nhà trường, nói: "Cơ sở vật chất là một trong những yếu tố quan trọng đảm bảo chất lượng giáo dục, triển khai hiệu quả chương trình, SGK. Nên chăng, thành phố cần đẩy nhanh tốc độ đầu tư cơ sở vật chất mới của trường, tạo điều kiện thuận lợi cho thầy và trò nhà trường giảng dạy và học tập tốt hơn". Trường THPT Châu Văn Liêm (quận Ninh Kiều)- trường đầu tiên đạt chuẩn quốc gia bậc THPT của thành phố, xây dựng từ năm 1917, cũng trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng (kết cấu móng tường, chân tường hư hỏng nặng, mái ngói, hiện tượng gạch mục gây bong tróc vữa tô trát, có vết nứt...). Trường đã đóng cửa 2 phòng học do có hiện tượng nứt sàn bê tông, nhưng đây là nơi mà gần 2.000 học sinh theo học.

Ghi nhận tại các địa phương là tình trạng thiếu và yếu đội ngũ cán bộ, giáo viên; kinh phí đầu tư, phát triển giáo dục hạn chế, như vốn trái phiếu chính phủ cho thành phố với tỷ lệ 20% quá thấp so với các tỉnh lân cận. Nhất là chế độ chính sách cho giáo viên từ cơ sở về làm công tác quản lý còn bất hợp lý. Như khi "rút" giáo viên về công tác ở phòng giáo dục, chế độ tiền lương gần như giảm một nửa, lại không có phụ cấp thâm niên… Nhiều trường đã thực hiện "xã hội hóa" giờ dạy để học sinh được cung cấp đầy đủ kiến thức hơn, đảm bảo chất lượng, bởi tăng tiết học thì trường không thể "choàng" nổi kinh phí.

***

Không thể phủ nhận tính ưu việt của chương trình, SGK mà các trường thực hiện trong thời gian qua. Tuy nhiên, theo nhận định của các chuyên gia giáo dục, khía cạnh nào đó, chương trình, SGK vẫn chưa thực sự phù hợp với thực tế. Để nâng cao hoạt động hiệu quả giáo dục- đào tạo, cần đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, có lộ trình đổi mới chương trình, SGK phù hợp, tránh lãng phí. Đi đôi với tăng cường đầu tư và đầu tư có hiệu quả cơ sở vật chất phục vụ giáo dục, cần đổi mới cơ chế chính sách đối với giáo dục.

Bài, ảnh: B.Kiên