HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)

Châu Âu vừa trình làng chùm vệ tinh được thiết kế để đưa ra cảnh báo sớm hơn về thời tiết khắc nghiệt vốn gây thiệt hại nặng nề khắp toàn cầu trong năm nay.

Cháy rừng ở Pháp. Ảnh: AP

Vệ tinh MTG-I1 là thành quả 12 năm phát triển của Cơ quan Vũ trụ châu Âu và EUMETSAT, tổ chức liên chính phủ gồm 30 quốc gia. Sau khi được phóng lên quỹ đạo vào cuối năm nay bằng tên lửa đẩy Ariane 5, thiết bị trị giá 4 tỉ USD này sẽ giúp quan sát kỹ hơn không gian phía trên châu Âu và châu Phi. Bắt đầu từ năm 2023, MTG-I1 sẽ truyền hình ảnh về Trái đất và đến năm 2030, quỹ đạo địa tĩnh sẽ đón nhận thêm 3 vệ tinh hình ảnh MTG-I cùng 2 vệ tinh âm thanh MTG-S. Các kỹ sư cho rằng công nghệ quét hình ảnh và âm thanh sẽ phát hiện những cơn bão trước khi chúng xuất hiện trên màn hình radar truyền thống.

Sáng kiến của châu Âu đã tô đậm cuộc đua tìm cách đối phó với những gián đoạn do thời tiết cực đoan gây ra. Tình trạng ấm lên toàn cầu làm trầm trọng gián đoạn này, mà chỉ trong năm ngoái đã khiến thế giới tổn thất tới 100 tỉ USD.

Những vệ tinh MTG-I gần như đưa châu Âu sánh ngang với Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) và Cơ quan Khí quyền và Ðại dương quốc gia Mỹ (NOAA), hai tổ chức đang vận hành GOES-R. Năm 2016, vệ tinh GOES-R trị giá 1,2 tỉ USD được NASA phóng lên quỹ đạo nhằm cải thiện công tác dự báo và cảnh báo thời tiết, gia tăng cơ hội cứu sống con người. Ðây là một phần của dự án trị giá 11 tỉ USD giúp theo dõi các cơn bão, lốc xoáy, lũ lụt, mây tro núi lửa và cháy rừng ở Mỹ.

Trung Quốc cũng đã thử nghiệm công nghệ dự báo thời tiết tương tự với độ chính xác thấp hơn, nhưng vẫn chưa triển khai.

Thời tiết khắc nghiệt bao trùm thế giới

Trong khi châu Á oằn mình trong mưa lớn, ngập lụt thì châu Âu và Mỹ lại thiệt hại nặng nề vì hạn hán, nắng nóng, cháy rừng.

Ngày 5-9, tờ Dawn mô tả đợt mưa lũ đang khiến 1/3 diện tích Pakistan chìm trong nước là thảm kịch chỉ mới bắt đầu. Ðợt gió mùa gây mưa kỷ lục và các sông băng tan chảy ở vùng núi phía Bắc Pakistan đã gây ra lũ lụt, ảnh hưởng đến 33 triệu người và cướp đi sinh mạng của khoảng 1.400 người. Hơn 1,6 triệu ngôi nhà bị hư hại, tính từ giữa tháng 6 đến nay. Ước tính đợt lũ lụt hiện nay đã gây thiệt hại 10 tỉ USD cho quốc gia Nam Á này.

Hồi tháng rồi, Hàn Quốc cũng trải qua trận mưa lớn kỷ lục tại thủ đô Seoul và một số nơi khác ở miền Trung và Ðông nước này. 16 người đã thiệt mạng hoặc mất tích và trên 2.500 nhà cửa bị ngập trong nước lũ.

Một loạt hình ảnh từ vệ tinh gần đây thì phơi bày sự khô cằn ở châu Âu trong 2 tháng qua khi cựu lục địa hứng chịu đợt hạn hán tồi tệ nhất trong vòng
500 năm.

Theo Dịch vụ giám sát khí quyển Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), nhiều vùng đất rộng lớn của châu lục đã chuyển từ màu xanh tươi sang màu nâu khô giai đoạn từ đầu tháng 7 đến cuối tháng 8. Cuối tháng rồi, Ðài Quan sát Hạn hán toàn cầu của EU ước tính 17% khu vực châu Âu nằm trong danh mục hạn hán báo động đỏ, cao hơn mức 11% được đưa ra hồi tháng 7.

Trong khi thời tiết khô nóng bất thường làm tăng nguy cơ cháy rừng, mực nước các con sông huyết mạch như Rhine, Danube và Po thấp đến nỗi giao thông đường thủy bị tê liệt.

Mặc dù mùa hè ở châu Âu chưa kết thúc, nhưng năm 2022 đã phá vỡ kỷ lục về các vụ cháy rừng tại lục địa này với gần 660.000 héc-ta rừng bị tàn phá kể từ tháng 1. Không chỉ xóa sổ các thảm thực vật, cháy rừng cũng thải ra lượng lớn khí gây hiệu ứng nhà kính. Những đám cháy tại Tây Ban Nha trong tháng 6 và 7 đã thải 1,3 triệu tấn carbon vào bầu khí quyển, mức cao nhất ghi nhận được trong cùng kỳ tính từ khi Copernicus bắt đầu thu thập dữ liệu vào năm 2003. Trong khi đó, nắng nóng đã làm chết ít nhất 1.600 người ở Tây Ban Nha và Bồ Ðào Nha.