07/07/2019 - 13:32

Canh bạc mạo hiểm của Thủ tướng Iraq 

Trong một động thái được cho sẽ làm xáo trộn cán cân quyền lực giữa các lực lượng dân quân người Hồi giáo dòng Shiite trên khắp Iraq, Thủ tướng nước này Adel Abdul Mahdi mới đây đã ban hành sắc lệnh yêu cầu tất cả các nhóm dân quân thuộc  Lực lượng Ðộng viên Nhân dân (PMF) sáp nhập vào quân đội quốc gia kể từ ngày 31-7, đồng thời phải cắt đứt quan hệ với các đảng phái chính trị.

PMF đóng vai trò then chốt trong cuộc chiến chống IS. Ảnh: AP

Quyền lực chính trị

Theo đó, các nhóm dân quân sẽ hoạt động dưới sự chỉ huy của tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Iraq. Trong sắc lệnh, Thủ tướng Mahdi kêu gọi họ từ bỏ tên gọi của mình, đóng cửa trụ sở và văn phòng kinh tế ở địa phương cũng như các chốt kiểm soát. Ngoài ra, sắc lệnh buộc tất cả các nhóm dân quân từ bỏ đảng phái chính trị và “một lòng” gia nhập quân đội. Lực lượng nào không tuân theo sẽ bị giải giáp và  chuyển đổi thành đảng chính trị không vũ trang. Đặc biệt, bất kỳ phe phái vũ trang nào hoạt động “công khai hoặc bí mật” chống lại sắc lệnh đều được coi là bất hợp pháp.

Động thái trên được giới phân tích xem như một canh bạc chính trị của Thủ tướng Mahdi, người ngày càng bị cuốn vào cuộc cạnh tranh đầy nguy hiểm giữa Iran và Mỹ. Nó cho phép nhà lãnh đạo Iraq thể hiện lập trường trước chuyến thăm Washington, dự kiến ​​sẽ diễn ra trong vài tuần tới, giữa lúc ông phải đối mặt với áp lực từ Mỹ trong việc kiềm chế các nhóm dân quân. Song, việc ông có thể kiểm soát được lực lượng hùng mạnh do Iran hậu thuẫn này hay không vẫn còn là một nghi vấn.

Nổi tiếng là lực lượng hoạt động hiệu quả trong chiến dịch chống lại tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS), PMF là lực lượng chính trị quan trọng, chiếm 48 ghế trong Quốc hội 329 thành viên của Iraq và có ghế bộ trưởng trong chính phủ. “PMF là một trong những lực lượng mang lại chiến thắng cho Iraq trong cuộc chiến chống IS, giải phóng thành phố Mosul và khôi phục nền an ninh cho đất nước. Đã đến lúc cần hướng họ đi theo con đường hợp pháp” - Thủ tướng Mahdi phát biểu trong cuộc họp báo hôm 2-7.

Tuy nhiên, đây được xem là một quyết định đầy khó khăn tại một quốc gia tràn ngập vũ khí và tồn tại nhiều nhóm dân quân mà nhiều trong số đó hoạt động ngoài tầm kiểm soát của chính phủ. Thủ lĩnh các nhóm dân quân thuộc PMF như Asaib Ahl al-Haq, Badr hay Lữ đoàn Hòa bình hoan nghênh sắc lệnh trên, xem đó là một bước đi đúng đắn. Song, chỉ huy một nhóm giấu tên cáo buộc quyết định của ông Mahdi là “chỉ thị của Mỹ”. Phát biểu với hãng tin AP, ông này nói rằng Thủ tướng Mahdi và Mỹ “nằm mơ” nếu nghĩ rằng sắc lệnh có thể được thực thi. Lữ đoàn Hezbollah, một trong những lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn lớn nhất ở Iraq, cũng chỉ trích sắc lệnh. Trong một tuyên bố, lực lượng này không đề cập đến việc liệu họ có tuân thủ hay không nhưng cảnh báo rằng việc hình sự hóa, làm tổn hại họ một cách trực tiếp hay gián tiếp đều có thể ảnh hưởng tới an ninh.

Mối liên hệ với IRGC

PMF nổi lên sau lời kêu gọi của đại giáo chủ dòng Shiite Ali al-Sistani vào mùa hè năm 2014 sau khi các tay súng IS đánh chiếm gần 1/3 Iraq. PMF đóng vai trò then chốt trong cuộc chiến chống IS và bảo vệ các đền thờ Hồi giáo dòng Shiite ở Iraq. Thời hậu IS, PMF được xem là một lực lượng chính trị và bán quân sự lớn ở Iraq với hơn 140.000 tay súng. Họ được trang bị cả xe tăng, vũ khí hạng nặng, có mặt ở hầu hết các tỉnh của Iraq và tạo dựng được mối quan hệ gần gũi với chính quyền địa phương, đồng thời đối nghịch với các chính thể quốc gia. Sức mạnh của PMF còn được bành trướng ở một số khu vực chiến lược của người Hồi giáo dòng Sunni, khiến không chỉ cộng đồng người Hồi giáo dòng Sunni mà cả giới chức quân sự Iraq lo ngại rằng PMF sẽ thống trị Iraq theo cách của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và phong trào Hồi giáo Hezbollah tại Lebanon.

Nhiều nhóm dân quân Shiite được cho là công cụ chính của Iran tại Iraq. Tuy không phải tất cả các nhóm thuộc PMF đều có liên hệ với Tehran, nhưng những nhóm thân Iran lại lớn nhất và tự đắc nhất, có thể kể như  Badr,  Ktaeb Hebollah, Asaib Ahl al-Haq và Hezbollah al-Nujaba. Những nhóm này được coi là chi nhánh của IRGC và nằm dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Lực lượng Quds thuộc IRGC. Chính những nhóm này đã tham gia phong trào chống lại sự chiếm đóng của Mỹ sau khi chính quyền Saddam Hussein sụp đổ. Chính phủ Mỹ mới đây cáo buộc Ktaeb Hezbollah đứng đằng sau vụ tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào đường ống dẫn dầu của Saudi Arabia hôm 14-5. Các thành viên nhóm này còn đột kích Đại sứ quán Bahrain ở Baghdad hôm 27-6 nhằm phản đối Bahrain tổ chức hội nghị hòa bình Trung Đông do Washington bảo trợ.

Trong chuyến thăm Iraq hồi tháng 5, Ngoại trưởng Mỹ Mile Pompeo đã thúc giục chính phủ nước này phải đưa tất cả các nhóm dân quân vào vòng kiểm soát, bằng không Mỹ sẽ sử dụng sức mạnh để đáp trả.

TRÍ VĂN (Theo AP, Jpost)

Chia sẻ bài viết