Đại diện Trung tâm Chất lượng Nông lâm thủy sản vùng 6 trao Giấy chứng nhận VietGAP cho Tổ hợp tác Đồng Vạn, thị trấn Thạnh An, huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ.

Hướng đi đúng

Năm 2008, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) ban hành Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt trên rau quả tươi an toàn đã đánh dấu sự ra đời của VietGAP tại Việt Nam. Hưởng ứng tích cực chủ trương phát triển sản xuất theo hướng an toàn, bền vững, các tỉnh, thành vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã tích cực triển khai xây dựng mô hình GAP trên cây lúa với nhiều tên gọi khác nhau. Tỉnh Đồng Tháp với tên gọi “Mô hình xây dựng cánh đồng sản xuất lúa theo hướng hiện đại”; Sóc Trăng triển khai mô hình “Tổ chức thí điểm huấn luyện nông dân thực hành sản xuất lúa thơm theo tiêu chuẩn Global GAP tại Hợp tác xã Vĩnh Tiền, xã Vĩnh Biên, huyện Ngã Năm”. Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT) hỗ trợ tỉnh An Giang hướng dẫn nông dân các huyện Châu Phú, Phú Tân và Thoại Sơn ghi chép quy trình sản xuất lúa theo VietGAP. TP Cần Thơ xây dựng 4 nhóm nông dân sản xuất lúa theo tiêu chuẩn VietGAP tại huyện Vĩnh Thạnh, Cờ Đỏ và quận Thốt Nốt…

Theo đánh giá của Cục Trồng trọt với trình độ thâm canh cao và khả năng ứng dụng các giải pháp tiên tiến vào quá trình sản xuất như: IPM, “3 giảm, 3 tăng”, “1 phải, 5 giảm”, công nghệ sinh thái…, nông dân ĐBSCL hoàn toàn có đủ khả năng tiến tới sản xuất lúa theo tiêu chuẩn Global GAP, VietGAP. Ông Lê Thanh Tùng, Phó Trưởng phòng Cây lương thực - cây thực phẩm, Cục Trồng trọt, phân tích: “Sản xuất lúa theo quy trình GAP không khác biệt nhiều so với cách canh tác truyền thống lâu nay của nông dân. Điểm khác biệt là quy trình sản xuất được đồng bộ hóa sao cho phù hợp với từng vùng sản xuất và nông dân phải ghi chép tất cả các công đoạn sản xuất vào sổ tay và thực hiện các tiêu chí bắt buộc để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe cho người sản xuất lẫn người tiêu dùng… Điều này giúp nông dân biết chính xác giá thành sản xuất. Việc ghi chép cũng là tiêu chí bắt buộc để thực hiện truy nguyên nguồn gốc sản phẩm theo yêu cầu từ phía doanh nghiệp và người tiêu dùng. Tập quán canh tác của nông dân thay đổi theo hướng tiên tiến, từng nông hộ sẽ được hướng dẫn cách quản lý đồng ruộng, sắp xếp công việc một cách khoa học”…

Hiện mô hình sản xuất lúa theo tiêu chuẩn GAP đang lan tỏa tại nhiều địa phương trồng lúa vùng ĐBSCL và được nông dân trồng lúa tích cực hưởng ứng; đồng thời thu hút nhiều doanh nghiệp tham gia bao tiêu sản phẩm. Bà Lưu Thị Lan, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Gentraco, khẳng định: “Để gia tăng tính cạnh tranh cho lúa gạo ĐBSCL, trước hết phải tổ chức, định hướng sản xuất lúa theo quy trình mang tính an toàn cao, đảm bảo truy nguyên được nguồn gốc sản phẩm. Thời gian qua, Gentraco tham gia đầu tư, bao tiêu cho 1 cánh đồng 20ha sản xuất theo tiêu chuẩn Global GAP ở Sóc Trăng và 100ha theo VietGAP tại TP Cần Thơ. Gạo sản xuất theo GAP của công ty hiện có mặt tại hầu hết các siêu thị trên toàn quốc. Ngoài ra, công ty cũng có chiến lược quảng bá cho các sản phẩm này tại các hội chợ, hội thảo và các thị trường tiềm năng trên thế giới khi có dịp…”. Sản xuất theo tiêu chuẩn GAP là hướng đi đúng, nhưng trên thực tế việc nhân rộng mô hình vướng nhiều rào cản, bởi “2 nhà” (nông dân và doanh nghiệp) trong liên kết “4 nhà” vẫn chưa tìm được tiếng nói chung, hạt lúa GAP giá bán không cao hơn so với sản xuất truyền thống, nên nông dân ngán ngại vào mô hình.

Cần giải quyết bất cập

Ông Lê Thanh Tùng, Phó Trưởng phòng Cây lương thực-cây thực phẩm, Cục Trồng trọt, cho rằng: Khi tiếp cận kỹ thuật nông nghiệp mới, nông dân thường suy nghĩ sẽ rất tốn kém vì phải đầu tư thiết bị, dụng cụ; sử dụng vật tư nông nghiệp chất lượng… Tính toán ban đầu làm cho nông dân thấy chi phí đầu tư cao hơn trong khi lợi nhuận thu được phải đến lúc thu hoạch và bán sản phẩm thì mới được chứng minh. Đây là nguyên nhân chính khiến nông dân ngán ngại vào mô hình. Để giảm chi phí đầu tư khi sản xuất lúa theo GAP, ông Nguyễn Đình Truyên, Trưởng phòng Chất lượng nông lâm sản, Trung tâm Chất lượng nông lâm thủy sản vùng 6, đề xuất: “Mỗi địa phương cần tận dụng nguồn lực sẵn có. Đó là đội ngũ cán bộ kỹ thuật nông nghiệp để hỗ trợ kỹ thuật, tập huấn, tuyên truyền cho nông dân về thực hành sản xuất lúa theo GAP. Ngoài ra, kết hợp nhiều nguồn kinh phí (khuyến nông, giám sát chất lượng và tiêu thụ sản phẩm, xúc tiến thương mại…) để hỗ trợ sản xuất, kiểm soát chất lượng và tiêu thụ sản phẩm”.

Theo phản ánh các địa phương trong vùng ĐBSCL, hiện Bộ NN&PTNT vẫn chưa có chính sách hỗ trợ cụ thể cho nông dân, đặc biệt là hỗ trợ đầu ra cho sản phẩm nông sản theo quy trình GAP. Thực tế cho thấy, khi triển khai ở dạng mô hình trình diễn, doanh nghiệp thu mua lúa cao hơn giá thị trường (khoảng 20%) nhưng nếu thực hiện đại trà thì doanh nghiệp không đủ năng lực để thu mua mức giá này. Tiến sĩ Nguyễn Hồng Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ sinh học Tiền Giang, cho rằng ĐBSCL cần tổ chức sản xuất lúa VietGAP trên diện rộng. Trước hết là thay đổi nhận thức, tư duy làm nông nghiệp của nông dân để họ hiểu rằng sản xuất theo tiêu chuẩn GAP là yêu cầu mang tính bắt buộc, cần phải có khi hạt gạo Việt Nam hội nhập sâu vào thế giới. Muốn làm được điều này thì giá thu mua lúa GAP phải cao hơn giá thị trường.

Hiện nông dân trồng lúa ĐBSCL chủ yếu tiêu thụ lúa hàng hóa thông qua thương lái, nên việc truy nguyên nguồn gốc gặp rất nhiều khó khăn, nếu đối tác có yêu cầu. Nhiều ý kiến cho rằng, để sản xuất lúa theo GAP thành công như mong muốn thì mối liên kết “4 nhà” cần tiếp tục phát huy để đề ra chiến lược trong việc hình thành vùng nguyên liệu lúa hàng hóa theo tiêu chuẩn GAP, xây dựng và phát triển thị trường, đẩy mạnh xúc tiến thương mại… Bà Nguyễn Thị Kiều, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, đề xuất: “Áp dụng tiêu chuẩn GAP trên nền mô hình “Cánh đồng lớn” là phương pháp tối ưu giải quyết bất cập này. Bởi liên kết sản xuất theo “Cánh đồng lớn” là quy trình khép kín từ khâu sản xuất đến tiêu thụ và người nông dân trồng các giống lúa, chăm sóc lúa theo yêu cầu từ phía doanh nghiệp”. Theo bà Kiều, tiến trình áp dụng các tiêu chuẩn GAP vào sản xuất lúa là tiến trình lâu dài. Trước mắt, việc ghi chép sổ tay đóng vai trò hết sức quan trọng. Nếu không bắt đầu từ việc ghi chép sổ tay thì rất khó tiến hành các công việc còn lại theo tiêu chí GAP.    

          Bài, ảnh: MỸ THANH