Bạo lực đẫm máu liên quan tình trạng khan hiếm nước ngày càng trầm trọng đã bùng phát tại miền Bắc Cameroon, buộc hơn 30.000 người trốn chạy sang quốc gia láng giềng Chad.

Người dân chăn bò gần biên giới giữa Cameroon và Chad. Ảnh: UNHCR

Chỉ riêng trong tuần rồi, ít nhất 22 người đã thiệt mạng và 30 người khác bị thương nặng trong các cuộc giao tranh giữa người nuôi cá và người chăn thả gia súc. Thực tế, xung đột đã nổ ra hồi tháng 8 năm nay giữa họ, làm chết 45 người.

Theo Liên Hiệp Quốc, nguồn cơn xung đột là do mực nước Hồ Chad giảm đáng kể, mất tới 90% diện tích mặt nước kể từ năm 1963 do lạm dụng và biến đổi khí hậu. Hồ Chad hiện không còn khả năng đáp ứng nhu cầu sử dụng nước trong sinh hoạt hàng ngày của người dân. Khi khu vực thiếu nước, đàn bò của người chăn thả đã bị hấp dẫn bởi những ao nước lớn mà người dân đào để nuôi cá. Tuy nhiên, đôi khi một số con bò chết đuối trong ao và điều này khơi mào cuộc xung đột giữa hai cộng đồng. Xung đột bạo lực giữa các bộ tộc hiếm khi xảy ra ở Cameroon, so với Chad và Nigeria, nơi thường xuyên chứng kiến những cuộc giao tranh về nguồn tài nguyên giữa người chăn thả gia súc và nông dân.

Miền Bắc Cameroon là một phần của Sahel, vùng bán khô cằn nằm ở phía Nam sa mạc Sahara. Khi khí thải gây hiệu ứng nhà kính làm tăng nhiệt độ và lớp nước trên bề mặt bốc hơi nhiều hơn, vùng Sahel ấm gấp 1,5 lần so với mức nhiệt trung bình toàn cầu. Từ đó, vùng này chịu các dạng thời tiết cực đoan hơn, bao gồm hạn hán nghiêm trọng cùng với những trận mưa lũ. Tình trạng đó đã làm suy thoái 80% diện tích đất nông nghiệp ở Sahel. Do những tác động kết hợp của hạn hán và lũ lụt, đất đang bị suy thoái và mất đi sự màu mỡ. Trong khi đó, 2/3 dân số tại Sahel sống nhờ vào nông nghiệp hoặc chăn nuôi gia súc. Việc tưới tiêu nhờ vào nước mưa không thành công đồng nghĩa mùa màng thất bát, trong khi gia súc khó tìm được nước uống và thức ăn. Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu ước tính sản lượng nông nghiệp tại một số khu vực của Sahel sẽ giảm 20% mỗi thập niên vào cuối thế kỷ này.

Thách thức an ninh ngày càng lớn

Các chuyên gia cho rằng bạo lực tại Cameroon cho thấy xung đột và bất ổn chính trị do biến đổi khí hậu là thách thức an ninh ngày càng lớn. Thiếu nước chính là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra căng thẳng liên quan biến đổi khí hậu. Năm 2019, tranh chấp nguồn nước đã dẫn đến bạo lực tại Ấn Ðộ, Sudan, Ghana và khu vực dọc biên giới Kenya - Ethiopia. Với lý do tương tự, xung đột giữa nông dân và ngư dân Mali từng khiến 167 người thiệt mạng, hơn 50.000 người phải đi lánh nạn.

Về giải pháp, ngoài việc hành động hạn chế biến đổi khí hậu bằng cách giảm lượng khí nhà kính và hỗ trợ các chính phủ giải quyết xung đột liên quan các nguồn tài nguyên, những nước giàu, tổ chức phi chính phủ có thể giúp người dân tại các quốc gia đang phát triển thích ứng với biến đổi khí hậu. Ví dụ, Quỹ Bill & Melinda Gates gần đây đã tặng cho tổ chức TomorrowNow.org 2 triệu USD để phát triển những công cụ giúp kết nối nông dân ở khu vực châu Phi cận Sahara với những mô hình thời tiết có độ phân giải cao và dữ liệu vệ tinh. Nhờ đó, nông dân có thể đối phó tốt hơn với tình trạng mưa bất thường. Nếu nông dân không thể quản lý nước hiệu quả, tuyệt vọng về kinh tế và giao tranh xung quanh quyền tiếp cận nguồn nước chắc chắn sẽ xảy đến.

Biến đổi khí hậu thổi bùng làn sóng di cư Trung Mỹ

Theo dự báo của giới chuyên gia, biến đổi khí hậu sẽ làm gia tăng làn sóng di cư từ Trung Mỹ sang Mexico và Mỹ, hiện tượng đang gây ra một cuộc khủng hoảng trầm trọng tại biên giới giữa hai quốc gia này trong nhiều tháng qua.

Theo đó, sự kéo dài của các đợt hạn hán tái diễn trong hơn 20 năm, cũng như việc khu vực chưa kịp phục hồi hoàn toàn sau những tác động tàn phá của bão Iota và Eta vào tháng 11-2020 ngay giữa đại dịch COVID-19, sẽ khiến nguy cơ thiếu đói ngày một trầm trọng hơn. Điều này cộng thêm các yếu tố khác như bạo lực, mất an ninh và khủng hoảng chính trị, kinh tế - xã hội chính là động lực thúc đẩy di cư bất thường tại Trung Mỹ.

HẠNH NGUYÊN (Theo Yahoo News, TRT World)