Theo thống kê của Trung tâm Y tế dự phòng TP Cần Thơ, từ đầu năm đến ngày 30-4-2016, toàn thành phố ghi nhận 13 ca mắc bệnh quai bị, trong khi cùng kỳ năm 2015 chỉ có 2 ca. Phóng viên Báo Cần Thơ có cuộc trao đổi với bác sĩ chuyên khoa II Huỳnh Minh Trúc, Giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng TP Cần Thơ về tình hình căn bệnh này. Bác sĩ Huỳnh Minh Trúc cho biết:

- Bệnh quai bị đang có xu hướng tăng năm 2015, tổng số ca mắc bệnh quai bị tại 20 tỉnh, thành khu vực phía Nam là 5.308 ca, không có ca tử vong. So với năm 2014, số ca mắc tăng trên 79% và tăng gần 45% so với trung bình 5 năm (2010-2014). Tại TP Cần Thơ, năm 2015, tổng số ca mắc bệnh quai bị là 18 ca, không có ca tử vong. Số ca mắc tăng 80% so với năm 2014 (10 ca). Trong 13 ca mắc ở 4 tháng đầu năm 2016, số ca mắc trên 15 tuổi là 7 ca. Trong đó, có ca mắc bệnh quai bị 58 tuổi.

* Thưa bác sĩ, quai bị là bệnh gì và lây qua đường nào?

- Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính, do một loại siêu vi thuộc họ Paramyxoviridae gây ra. Bệnh biểu hiện là sốt và sưng, đau một hoặc nhiều tuyến nước bọt; thường gặp ở tuyến nước bọt mang tai, đôi khi có thể viêm tuyến nước bọt dưới lưỡi hoặc tuyến dưới hàm trên. Bệnh thường xuất hiện nhiều vào mùa xuân – hè nhưng có thể xảy ra quanh năm. Bệnh thường phát triển thành dịch ở những khu vực tập trung đông người như: nhà trẻ, trường học... Trước khi có vắc-xin, bệnh thường gặp trên 50% trẻ từ 5-8 tuổi và 90% trẻ dưới 14 tuổi. Bệnh quai bị lây qua đường hô hấp; qua những giọt nước bọt bắn ra khi bệnh nhân nói, ho, hắt hơi. Bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ, trẻ lớn và tuổi vị thành niên chưa có miễn dịch quai bị. Người lớn cũng có thể mắc bệnh nhưng tỷ lệ thấp hơn. Thời gian lây từ 6 ngày trước khi bệnh nhân viêm tuyến mang tai và đến 2 tuần sau khi có triệu chứng bệnh lý.

* Bệnh có biểu hiện lâm sàng là gì và nguy hiểm không, thưa bác sĩ?

- Khi bị nhiễm vi rút quai bị, phần lớn bệnh nhân thấy khó chịu từ 1 - 2 ngày trước khi các triệu chứng xuất hiện. Bệnh nhân bị sốt cao (39 – 400C) trong 3 - 4 ngày, chảy nước bọt, sưng vùng mang tai, dấu hiệu dễ nhận biết nhất là má sưng to, có thể sưng một bên mặt, rồi lan sang bên kia hoặc sưng hai bên cùng lúc. Tuy nhiên, khoảng 1/3 người bị nhiễm vi rút quai bị mà không có triệu chứng bệnh lý. Đây là những đối tượng có khả năng truyền bệnh mà người xung quanh không biết.

Biến chứng bệnh quai bị ít gặp nhưng có thể nghiêm trọng. Bệnh quai bị ở người lớn thường nặng và nhiều biến chứng hơn ở trẻ em nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Đối với nam giới có thể bị viêm tinh hoàn 1 hoặc 2 bên (30-40% teo tinh hoàn sau 2-4 tháng mắc bệnh), nữ giới có thể bị viêm buồng trứng. Ngoài ra, bệnh còn có thể có các biến chứng như: tổn thương thần kinh (viêm não, viêm màng não), viêm tụy, viêm cơ tim, xuất huyết giảm tiểu cầu... Đặc biệt, phụ nữ có thai, trong 3 tháng đầu thai kỳ bị bệnh quai bị có thể gây sẩy thai hoặc sinh con dị dạng; còn trong 3 tháng cuối thai kỳ có thể sinh non hoặc thai chết lưu.

* Theo bác sĩ, cách nào phòng bệnh quai bị?

- Khi trẻ bị bệnh phải cho nghỉ tại nhà để cách ly 10 - 21 ngày (thường là 10 ngày) để tránh lây lan cho các cháu khác. Người bệnh hạn chế tiếp xúc gần với người khác; che mũi, miệng khi ho hoặc hắt hơi; nghỉ ngơi tại nhà ít nhất 5 ngày sau khi sưng tuyến nước bọt. Sau khi khỏi, người bệnh thường có miễn dịch suốt đời.

Đối với cộng đồng, phòng bệnh bằng cách hạn chế tiếp xúc gần với người bệnh; rửa tay sạch bằng xà phòng; không dùng chung các vật dụng ăn, uống; thường xuyên lau chùi các bề mặt tiếp xúc bằng xà phòng... Tiêm ngừa vắc xin là biện pháp phòng bệnh an toàn và hiệu quả cao. Hiện tại vắc xin ngừa riêng bệnh quai bị không có trên thị trường Việt Nam mà thường tiêm phối hợp với Sởi - Rubella (MMR hay còn gọi là vắc xin 3 trong 1). Trẻ cần được tiêm chủng mũi đầu tiên lúc 12 - 15 tháng tuổi; tiêm nhắc lại lúc 4-6 tuổi. Nếu trẻ đã tiêm mũi Sởi - Rubella rồi, bây giờ muốn tiêm phòng thêm bệnh quai bị thì tiêm mũi 3 trong 1. Việc tiêm Sởi - Rubella 2 lần không ảnh hưởng gì đến sức khỏe, mà còn giúp tăng kháng thể phòng bệnh Sởi - Rubella. Để phòng bệnh hiệu quả nên tiêm ngừa khi chưa có dịch bệnh. Chống chỉ định dùng vắc - xin 3 trong 1 cho phụ nữ mang thai và lưu ý nên tránh có thai trong 3 tháng sau khi tiêm vắc - xin.

* Xin cảm ơn bác sĩ.

H.HOA (thực hiện)