Nhiều người lo sợ máy móc sẽ thay thế họ khi các công ty tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu con người sở hữu những phẩm chất vừa đậm tính nhân văn, vừa thiết yếu cho sự thành công trong sự nghiệp mà AI không dễ dàng thay thế?

Dung hòa mối quan hệ, khả năng tư duy sáng tạo và ra quyết định là những kỹ năng mà AI khó có thể thay thế con người trong công việc. Ảnh: University of Texas

Các chuyên gia về môi trường làm việc cho rằng những kỹ năng mềm như sự đồng cảm, tư duy phản biện và khả năng ra quyết định có đạo đức rất đáng được trau dồi để trở thành nhân sự không thể thiếu của công ty.

Maria Flynn, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Jobs for the Future, một tổ chức phi lợi nhuận về phát triển nguồn nhân lực, cho biết trên khắp các ngành nghề và lĩnh vực, những kỹ năng ít bị thay thế bởi AI nhất là những kỹ năng mang đậm tính nhân văn nhất, gồm xây dựng mối quan hệ, giải quyết xung đột, khả năng hướng dẫn và động viên người khác, ra quyết định có đạo đức. Bà nhấn mạnh, ngay cả khi tuyển dụng các vị trí kỹ thuật như công nghệ thông tin, các tổ chức cũng cho biết họ tìm kiếm những ứng viên có khả năng giao tiếp tốt và chủ động trong công việc.

“Chúng tôi bắt đầu sử dụng thuật ngữ “kỹ năng bền vững” và coi chúng như những năng lực luôn giữ được giá trị bất chấp những biến động kinh tế, thay đổi công nghệ và sự gián đoạn thị trường lao động. “Trong thời đại mà AI phát triển mạnh mẽ, chính những kỹ năng bền vững mới thực sự làm cho người lao động trở nên có giá trị tại nơi làm việc”, bà Flynn kết luận. 

Dưới đây là 5 kỹ năng cần trau dồi dựa trên những lĩnh vực mà các chuyên gia cho rằng con người vẫn chiếm ưu thế so với AI.

Sự đồng cảm

Khả năng giải mã ngôn ngữ cơ thể, sự đồng cảm, khả năng nắm bắt cảm xúc của người khác là những kỹ năng mà con người thể hiện tốt nhất và là phẩm chất được đánh giá cao ở người lao động.

Giáo sư Marco Iansiti tại Trường Kinh doanh Harvard cho biết ông đã chứng kiến ​​điều đó trong thời gian nằm viện. “Y tá có tác động vô cùng lớn đến bệnh nhân. Cảm nhận, thấu hiểu bệnh nhân, kiểu chăm sóc đó rất quan trọng. Liệu tôi có để robot làm điều tương tự không? Không. Có một sự kết nối giữa người với người mà tôi thấy vô cùng quý giá”, ông nói.

Nuôi dưỡng các mối quan hệ

Xây dựng mối quan hệ tốt với đồng nghiệp, khách hàng và các bên liên quan vẫn là một kỹ năng quý giá mà các chuyên gia cho rằng các mô hình AI khó có thể bắt chước. Ví dụ, nhân viên bán hàng có thông tin mà họ thu thập được về khách hàng thông qua các cuộc gặp gỡ trực tiếp. “Việc khách hàng tin tưởng và mua sản phẩm của bạn trong suốt 10 năm rất là đáng giá và khó mà chuyển giao cho AI”, Iansiti nói.

Kỹ năng giao tiếp giữa các cá nhân cũng vô cùng quan trọng khi xung đột phát sinh. Flynn cho rằng việc có người tham gia quản lý, xoa dịu những bất đồng, xây dựng các mối quan hệ cần thiết và thúc đẩy tiến độ công việc vẫn sẽ rất quan trọng.

Colleen Adler, giám đốc phân tích nhân sự tại công ty tư vấn Gartner, cũng đồng ý khả năng giải quyết xung đột là một phẩm chất thiết yếu đối với các nhà quản lý, bởi “AI vẫn chưa thể bắt chước sự kết nối giữa con người”. Bà nói thêm rằng các trợ lý AI không thể giúp người lao động bớt lo lắng về sự bất ổn của môi trường lao động, nhưng những nhà lãnh đạo giỏi có thể giúp đỡ đội ngũ của mình.

Tư duy phản biện

Các mô hình AI thu thập thông tin và đưa ra phản hồi nhưng có thể tạo ra kết quả không chính xác, vì vậy người sử dụng phải xem xét lại kết quả đầu ra của chúng. “Bạn phải có khả năng nhận thức, tư duy phản biện và kiến ​​thức chuyên môn sâu để hiểu rõ vấn đề và biết khi nào nó sai”, theo Amalia Kaufman, giảng viên tại Khoa Giáo dục thường xuyên của Đại học California, Irvine. 

Trong nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science, các nhà khoa học tại Stanford đã thử nghiệm 11 hệ thống AI phổ biến và phát hiện ra rằng các chatbot AI có xu hướng tâng bốc cảm xúc của người dùng, ca ngợi hành động của người dùng thường xuyên hơn 49% so với con người. Việc lùi lại một bước và áp dụng kỹ năng tư duy phản biện khi đọc kết quả do AI tạo ra có thể giúp chống lại xu hướng quá dễ dãi với người dùng của nó.

Có lương tâm, nhân tính

Các chuyên gia cho biết, khả năng phân biệt đúng sai, hay lắng nghe tiếng nói lương tâm, là một kỹ năng bẩm sinh của con người.

Đôi khi, con người dựa vào cảm giác và trực giác để định hướng quá trình ra quyết định. Khi phải đưa ra những quyết định sống còn, chẳng hạn như khi nào nên sử dụng vũ lực, “bạn có muốn một thứ không có cảm xúc của con người thực hiện không?”, Iansiti hỏi, đồng thời nhấn mạnh “AI không có lương tâm”. Ông cho rằng rất khó để thiết kế một mô hình có nhân tính và can thiệp của con người vẫn là yếu tố cần thiết.

Ra quyết định

Các vấn đề đạo đức không phải là điều duy nhất mà AI hiện chưa đủ khả năng xử lý. Khả năng đưa ra ý tưởng sáng tạo và quyết định trong những tình huống mơ hồ - chẳng hạn như khi vạch ra chiến lược hoặc phát triển nhận diện thương hiệu - là một kỹ năng quan trọng khác của con người.

“Chúng tôi không tin AI có thể sao chép được điều đó. Nếu tất cả chúng ta chỉ sử dụng câu trả lời của AI để giải quyết vấn đề, thì ai cũng giống như ai” - Heather Stefanski, giám đốc đào tạo và phát triển tại công ty tư vấn quản lý McKinsey, nói. 

Con người đưa ra phán đoán dựa trên một tập hợp kiến ​​thức và kinh nghiệm sống, AI dựa trên rất nhiều dữ liệu nhưng không hoạt động tốt trong những “vùng xám”. Vì vậy, chuyên gia Flynn khẳng định hiện tại, khả năng nhìn nhận mọi khía cạnh của một vấn đề và bổ sung ngữ cảnh vẫn là một dạng trí thông minh mà con người sở hữu ở mức độ cao hơn so với AI.

THANH TRÚC (Theo AP)