Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (Luật sửa đổi năm 2025) được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 24-6-2025, có hiệu lực từ ngày 1-7-2025. Đạo luật này không chỉ mang tính kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện tinh thần đổi mới mạnh mẽ, mang rõ nét tư duy cải cách tư pháp sâu rộng nhằm xây dựng một nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ và nghiêm minh.

Kiểm sát viên tham gia tranh tụng tại một phiên tòa.

Tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực kiểm sát hoạt động tư pháp

Một trong những dấu ấn đậm nét của Luật sửa đổi năm 2025 là việc định hình lại hệ thống tổ chức cơ quan kiểm sát theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp và hoạt động hiệu quả. Hệ thống viện kiểm sát nhân dân (KSND) được kiện toàn đồng bộ bao gồm: viện KSND tối cao; viện KSND tỉnh, thành phố; viện KSND khu vực và viện kiểm sát quân sự các cấp (khoản 6, Điều 1, Luật sửa đổi năm 2025). Trong đó, mô hình viện KSND khu vực thay thế mô hình cấp huyện cũ là bước đi đột phá. Mô hình này giúp giải quyết triệt để sự dàn trải về nguồn lực, giảm bớt đầu mối, đồng thời tăng tính độc lập mang tính đặc thù của cơ quan thực hiện quyền công tố, tránh sự can thiệp cục bộ của địa phương vào hoạt động tư pháp.

Đi đôi với việc tinh gọn bộ máy là tăng cường mạnh mẽ thẩm quyền của viện KSND trong việc bảo vệ tính tôn nghiêm của pháp luật. Tại điểm c, khoản 3, Điều 4, Luật sửa đổi năm 2025, viện kiểm sát được trao quyền “xử lý vi phạm, xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi cản trở hoạt động tố tụng của viện KSND”. Quy định mới này là công cụ pháp lý, giúp các kiểm sát viên chủ động bảo vệ quyền hạn thực thi công vụ, ngăn chặn kịp thời các hành vi bất hợp tác hoặc can thiệp trái pháp luật vào quá trình giải quyết vụ án.

Tinh thần nhân văn và bảo vệ quyền con người của cải cách tư pháp còn được hiện thực hóa qua việc mở rộng phạm vi kiểm sát tạm giữ, tạm giam. Luật đã bổ sung cụm từ “phân trại thuộc trại tạm giam” vào sau cụm từ “trực tiếp kiểm sát tại nhà tạm giữ” tại điểm a, khoản 2, Điều 22 và “Trưởng phân trại thuộc trại tạm giam” vào sau cụm từ “Trưởng nhà tạm giữ” tại điểm c, khoản 2, Điều 22 và khoản 1, Điều 24. Sự bổ sung này bảo đảm công tác giam giữ được kiểm sát chặt chẽ, bảo đảm tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ, tạm giam theo đúng tinh thần Hiến pháp.

Sửa đổi toàn diện công tác kiểm sát thi hành án

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng công tác kiểm sát thi hành án dân sự và thi hành án hành chính, Luật sửa đổi năm 2025 thay thế toàn diện Điều 28 cũ bằng một điều luật mới chi tiết, mạch lạc với 9 khoản phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của viện KSND.

Theo đó, các yêu cầu của viện kiểm sát đối với tòa án hay cơ quan thi hành án về việc ra quyết định, cung cấp hồ sơ phải được thực hiện ngay hoặc đúng thời hạn nghiêm ngặt. Quy định này nhằm xóa bỏ triệt để tình trạng chây lỳ, né tránh hoặc trì hoãn từ các cơ quan thi hành án. Cùng với quyền kháng nghị, yêu cầu đình chỉ, thu hồi hoặc hủy bỏ các quyết định vi phạm pháp luật, cơ quan kiểm sát giờ có đủ công cụ pháp lý mạnh mẽ để bảo đảm các phán quyết của Tòa án được thực thi nghiêm minh, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân và lợi ích của Nhà nước.

Tạo điều kiện thu hút nhân lực

Luật sửa đổi năm 2025 tạo bước đột phá mang tính lịch sử trong công tác quản lý và phát triển nguồn nhân lực ngành Kiểm sát. Điểm sáng đầu tiên phải kể đến là cơ chế linh hoạt chuyển đổi chức danh tư pháp quy định tại khoản 4, Điều 58: “Việc chuyển đổi chức danh, ngạch kiểm sát viên sang chức danh, ngạch điều tra viên tương ứng hoặc chuyển đổi chức danh, ngạch điều tra viên sang chức danh, ngạch kiểm sát viên tương ứng được thực hiện khi có đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định của luật đối với từng chức danh và không phải thi tuyển”. Quy định này giúp tối ưu hóa năng lực cán bộ, luân chuyển linh hoạt lực lượng tinh nhuệ theo yêu cầu nhiệm vụ thực tiễn mà không bị ràng buộc bởi các thủ tục thi tuyển rườm rà.

Nhằm thu hút người có năng lực và kiện toàn bộ máy lãnh đạo, Điều 81 của Luật mở ra hành lang pháp lý đặc biệt cho phép tuyển chọn và bổ nhiệm kiểm sát viên các cấp (kể cả kiểm sát viên Viện KSND tối cao) trong trường hợp đặc biệt đối với những người được cơ quan có thẩm quyền điều động đến làm lãnh đạo viện kiểm sát, dù chưa đủ thời gian công tác pháp luật hoặc chưa kinh qua các ngạch kiểm sát viên cấp dưới. Điều này bảo đảm tính chuyển tiếp, kế thừa và thu hút được các chuyên gia pháp lý xuất sắc vào hàng ngũ lãnh đạo ngành.

Đồng thời, để tạo tâm lý an tâm công tác, Luật đã sửa đổi Điều 82, thay đổi căn bản quy định về nhiệm kỳ cán bộ. Ngoại trừ nhiệm kỳ đầu tiên là 5 năm, các kiểm sát viên được bổ nhiệm lại hoặc bổ nhiệm vào ngạch cao hơn sẽ có nhiệm kỳ kéo dài liên tục cho đến khi nghỉ hưu hoặc chuyển công tác khác. Sự thay đổi này tiệm cận với xu hướng tư pháp quốc tế, giúp loại bỏ áp lực tâm lý e ngại “hết nhiệm kỳ”, tăng cường tính độc lập của kiểm sát viên khi đưa ra các quyết định thực hành quyền công tố, không bị chi phối bởi các yếu tố bên ngoài.

Việc triển khai hiệu quả Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Viện KSND, nhất là những điểm mới của Luật không chỉ nâng cao vị thế, trách nhiệm của ngành KSND mà còn củng cố vững chắc niềm tin của nhân dân vào công lý, vào một nền tư pháp dân chủ, nghiêm minh, hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân.

Bài, ảnh: PHI YẾN