Trong khi thỏa thuận sơ bộ giữa Mỹ và Iran được kỳ vọng sẽ khôi phục trạng thái bình thường ở một mức độ nhất định, các quốc gia vùng Vịnh cũng đang phải đối mặt với những hoài nghi mới về sự phụ thuộc vào “chiếc ô an ninh” của Washington trong nhiều thập kỷ.

Đa dạng hóa quan hệ an ninh

Nỗi lo này gia tăng sau khi “chiếc ô bảo trợ” an ninh của Mỹ đã phải chật vật bảo vệ các thành phố và cơ sở hạ tầng trọng yếu của các nước vùng Vịnh trong cuộc xung đột vừa qua. “Cam kết bảo đảm an ninh của Mỹ không còn đáng tin cậy như họ từng nghĩ”, bà Sanam Vakil, Giám đốc Chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Viện Chatham House (Anh), nhận định.

Cảng dầu mỏ Fujairah của UAE trúng đòn không kích từ Iran. Ảnh: Reuters

Một số máy bay không người lái (UAV) của Iran đã lọt lưới phòng không của Washington, trong khi chính phủ và quân đội Mỹ dường như chưa thực sự sẵn sàng cho kịch bản Tehran đóng cửa eo biển Hormuz.

Trước khi xung đột bùng phát hồi cuối tháng 2, vùng Vịnh đã nhận thấy Mỹ ngày càng tập trung vào các vấn đề trong nước và giảm quan tâm đến việc can dự vào các cuộc xung đột ở Trung Đông. Điều đó đã thôi thúc Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Saudi Arabia và Kuwait tăng cường hợp tác với các nước châu Âu và châu Á trong các vấn đề an ninh.

Các nhà phân tích khu vực nhận định rằng Mỹ vẫn sẽ là đối tác không thể thay thế, nhưng chiến tranh nhiều khả năng sẽ tăng tốc quá trình tái điều chỉnh chiến lược trong âm thầm. Theo đó, các quốc gia vùng Vịnh sẽ đa dạng hóa quan hệ quốc phòng và xây dựng phương án dự phòng để đối phó với những cú sốc trong tương lai.

Hai quan chức vùng Vịnh giấu tên cho biết chính phủ của họ đã bắt đầu thảo luận về kế hoạch giảm phụ thuộc vào Mỹ, đồng thời đang tìm cách tăng cường hợp tác với những quốc gia mà Washington có thể chấp nhận. 

Đẩy mạnh tiếp xúc với Iran

Các quốc gia vùng Vịnh hiện rút ra kết luận rằng cả sức mạnh quân sự của Mỹ lẫn Israel đều không loại bỏ được thách thức từ Iran, trong khi chi phí của cuộc chiến lại đổ dồn không cân xứng lên những nước bị mắc kẹt ở giữa. Các đòn tập kích trả đũa từ Iran và sự gián đoạn tại eo biển Hormuz đã gây tổn thất kinh tế nặng nề cho các quốc gia trong khu vực.

“Ngày càng nhiều nước vùng Vịnh nhận ra rằng Iran sẽ tiếp tục tồn tại và vẫn còn năng lực làm gián đoạn trật tự khu vực”, Fawaz Gerges, nhà nghiên cứu Trung Đông, nói. Do vậy, các quốc gia vùng Vịnh gần đây cũng đã đẩy mạnh tiếp xúc với Tehran nhằm tìm kiếm những thỏa thuận về an ninh và kinh tế có thể giúp giảm nguy cơ xảy ra cuộc đối đầu mới.

Trước chiến tranh, câu hỏi hàng đầu của khu vực là mức độ mở rộng của tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa các nước Arab với Israel. Hiện nay, trọng tâm đang chuyển dần sang việc tìm kiếm sự hòa giải giữa vùng Vịnh và Iran.

HẠNH NGUYÊN (Theo NY Times, Reuters)