Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, lực lượng Công an đã nhanh chóng chiếm lĩnh, tiếp quản các trại giam của thực dân Pháp, giải thoát các chiến sĩ cách mạng, giam giữ những tên phản động tay sai, bọn lưu manh chuyên nghiệp. Trại giam và lực lượng quản lý trại giam hình thành ở cả 3 miền: Bắc - Trung - Nam. Ở Bắc bộ có Phòng quản trị trại giam, Trung bộ có bộ phận trại giam thuộc phòng trinh sát, Nam bộ có trại giáo hóa thuộc Quốc gia tự vệ cuộc.

Ngày 7-11-1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 150/SL về tổ chức các trại giam làm nhiệm vụ trừng trị và giáo hóa phạm nhân. Trên cơ sở của sắc lệnh và các văn bản pháp quy tiếp theo đã hình thành hệ thống chính sách, chế độ về quản lý, đối xử với phạm nhân của Đảng và Nhà nước ta.

Phạm nhân Trại giam Long Tuyền, CATP đang lao động chăm sóc cây kiểng trong khuôn viên trại. Ảnh: NGUYỄN CẢNH

Trải qua 60 năm thực hiện sắc lệnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “tổ chức trại giam”, lực lượng Cảnh sát quản lý (CSQL) trại giam không ngừng trưởng thành và lớn mạnh về mọi mặt, làm tốt nhiệm vụ quản lý giam giữ, cải tạo các loại tội phạm trong các thời kỳ cách mạng, góp phần vào sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội. Đặc biệt, trong thời kỳ đổi mới, lực lượng CSQL trại giam được Nhà nước tặng thưởng các danh hiệu cao quí: 19 đơn vị và 6 cá nhân được Nhà nước tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; 12 tập thể được tặng thưởng Huân chương Quân công các hạng; gần 1.000 cán bộ được tặng Huân chương Chiến công các hạng; hàng ngàn tập thể, cá nhân được Nhà nước tặng Huy chương Vì ANTQ, Huy chương Vì sự nghiệp giáo dục, Huy chương Vì sức khỏe nhân dân và hàng trăm bằng khen của Chính phủ.

Với những thành tích đó, lực lượng CSQL trại giam được Nhà nước tặng nhiều Huân chương Chiến công các hạng. Những phần thưởng cao quí mà Đảng, Nhà nước dành cho lực lượng CSQL trại giam đã ghi nhận công lao to lớn và khẳng định bản chất cách mạng, truyền thống vẻ vang của lực lượng CSQL trại giam.

Là một bộ phận của lực lượng CSQL trại giam cả nước, lực lượng CSQL trại giam Cần Thơ cũng ra đời sau khi thành lập ngành CAND (tháng 8-1945). Lúc bấy giờ Trại giam Công an Cần Thơ xây dựng tại xã Ngọc Hòa, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang lấy tên là Trại giáo hóa. Nhiệm vụ là tổ chức giam giữ, giáo dục và khai thác tội phạm, đề xuất xử lý phục vụ cho công cuộc kháng chiến chống Pháp.

Từ 1960 - 1975, Trại giam Công an Cần Thơ di chuyển nhiều địa bàn. Đầu năm 1972, địch thực hiện kế hoạch “Bình định U Minh” mở nhiều đợt hành quân đánh vào căn cứ ta. Lực lượng này đã phối hợp với các đơn vị bạn và độc lập chiến đấu bẻ gãy nhiều đợt tấn công của địch, tiêu diệt nhiều tên địch, di chuyển trại và quản lý phạm nhân an toàn. Tháng 6 - 1972, địch bắn hàng ngàn quả pháo và huy động 1 tiểu đoàn bộ binh đánh thẳng vào trại, cán bộ chiến sĩ (CBCS) của trại đã dũng cảm chiến đấu tiêu diệt nhiều tên địch, buộc chúng phải rút lui, bảo vệ an toàn khu vực trại và phạm nhân. Tháng 10 - 1972, địch lại dùng máy bay đổ quân đánh thẳng vào trại, CBCS của trại bình tĩnh đưa phạm nhân đến nơi trú ẩn an toàn, đồng thời cử 20 chiến sĩ bảo vệ tăng cường cho Tiểu đoàn Tây Đô để chiến đấu.

Trong 2 cuộc kháng chiến, mặc dù trại phải di chuyển nhiều nơi và địch luôn tìm cách đánh phá trại giam ác liệt, nhưng với tinh thần dũng cảm mưu trí, CBCS CSQL trại giam đã chiến đấu với kẻ thù và luôn nêu cao tinh thần tự lực tự cường, biết dựa vào dân, vừa chiến đấu, vừa xây dựng lực lượng bảo vệ trại an toàn trong mọi tình huống. Trong thời kỳ chiến tranh, lực lượng CBCS CSQL trại giam không nhiều, lúc nhiều nhất là 30 đồng chí và thấp nhất là 18 đồng chí. Trình độ văn hóa nghiệp vụ của CBCS có hạn, chưa có nhiều kinh nghiệm trong công tác giam giữ, giáo dục phạm nhân, nhưng phải thực hiện tổ chức giam giữ, giáo dục cải tạo và khai thác với số lượng phạm nhân cao nhất là 200 người, lúc thấp nhất là 70 người. Đối tượng giam giữ chủ yếu là ngụy quân, ngụy quyền, tình báo, gián điệp. Trong những năm kháng chiến ác liệt, đường dây liên lạc bị cắt đứt, thiếu lương thực và thiếu thuốc chữa bệnh, CBCS của trại đã chủ động tăng cường sản xuất để có lương thực tự cung tự cấp và dự trữ để phục vụ chiến đấu.

Sau chiến thắng 30 - 4 - 1975, ta tiến hành tiếp quản các trại giam của địch để lại. Các trại giam Kinh 5, Cồn Cát cũng được thành lập. Nhiệm vụ chủ yếu lúc này là quản lý giáo dục các đối tượng thuộc diện cải tạo (sau này các trại giam Kinh 5, Cồn Cát được giao về cho Cục Quản lý trại giam, cơ sở giáo dục và trường giáo dưỡng). Năm 1984, trại tạm giam được dời từ số 8 Ngô Gia Tự vào Long Tuyền cho đến nay. Hiện nay, công an các quận, huyện trên địa bàn TP Cần Thơ đều có nhà tạm giữ.

Thời gian qua, CBCS làm công tác quản lý giam giữ đã tổ chức tốt công tác bảo vệ trại giam, nhà tạm giữ quản lý hàng chục ngàn lượt can phạm, phạm nhân, đồng thời, nhận xét thái độ cải tạo của từng phạm nhân theo qui định để có kế hoạch cải tạo thích hợp và xét đề nghị ân xá, đặc xá, rút ngắn thời gian cải tạo cho phạm nhân có tiến bộ; quản lý giáo dục cải tạo giúp phạm nhân thay đổi nhận thức, trở thành người tiến bộ, hòa nhập cộng đồng.

Bên cạnh đó, CBCS trại tạm giam và các nhà tạm giữ cũng được cũng cố, kiện toàn nâng cao chất lượng và trình độ công tác đáp ứng yêu cầu công tác trong tình hình mới. Trong 60 năm qua, lực lượng CSQL trại giam Công an TP Cần Thơ đã được nhận danh hiệu Anh hùng LLVTND, Huân chương Chiến công hạng Nhì, nhiều bằng khen, giấy khen, danh hiệu quyết thắng, chiến sĩ thi đua...

Thượng tá Nguyễn Việt Khải, Giám thị Trại giam Long Tuyền Công an TP Cần Thơ cho biết: “Phát huy những thành tích đạt được, lực lượng CSQL trại giam Công an TP Cần Thơ tiếp tục phấn đấu vì sự nghiệp cách mạng của Đảng, vì hạnh phúc của nhân dân, vì sự nghiệp giáo dục lại con người, không ngừng vươn lên vượt qua mọi khó khăn thử thách, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao”.

THANH CẦN