Trước tình trạng giá dầu diesel tăng cao kỷ lục khi cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần ở Mỹ, Tổng thống Donald Trump đổ lỗi cho Ukraine gây ra hậu quả này.

Một cơ sở lọc dầu của Nga bốc cháy do bị UAV của Ukraine tấn công. Ảnh: AFP

Trong chuyến thăm Ireland hôm 13-9, nhà lãnh đạo Mỹ kêu gọi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga, coi đây là nguyên nhân khiến giá dầu diesel tăng cao kỷ lục.

Cơ sở cho lập luận của ông Trump

Tổng thống Trump nêu rõ trước báo giới: “Ông Zelensky cần phải làm một việc: ngừng tấn công các cơ sở sản xuất dầu diesel ở Nga. Ông ấy có thể nhắm vào các mục tiêu khác nhưng đừng đụng đến dầu diesel, vì hành động đó đang gây ra tình trạng thiếu hụt loại nhiên liệu này. Vấn đề này không phải do Trung Đông gây ra, mà bắt nguồn từ những gì đang diễn ra giữa Nga và Ukraine... Đừng tấn công các cơ sở dầu diesel vì điều đó đang gây hại cho cả thế giới”.

Các chuyên gia cho rằng phát biểu của ông Trump phục vụ mục tiêu chính trị riêng nhưng có cơ sở xác đáng. Các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ Nga là nguyên nhân chính gây áp lực lên giá nhiên liệu diesel.

Trước chiến tranh Iran, Nga và Trung Đông chiếm 29% lượng dầu diesel vận chuyển bằng đường biển. Nhưng chỉ riêng trong tháng 8 vừa qua, doanh thu xuất khẩu dầu diesel của Nga đã giảm 8%. Theo các chuyên gia, một nguyên nhân quan trọng là các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine đã làm gián đoạn hoạt động tại một bến cảng vận chuyển trọng yếu của Nga trong suốt 9 ngày liên tiếp - đợt ngừng hoạt động dài nhất kể từ khi chiến tranh nổ ra. Một cảng khác cũng không thực hiện bốc xếp lô hàng dầu nào trong tháng thứ ba liên tiếp do hậu quả của các cuộc tấn công bằng UAV.

Mỹ đã ngừng nhập khẩu dầu và các sản phẩm dầu mỏ từ Nga kể từ năm 2022 nhằm phản đối Nga tấn công Ukraine. Tuy nhiên, sản lượng của Nga sụt giảm đã tạo ra sự thiếu hụt trong nguồn cung dầu diesel toàn cầu. Do giá dầu diesel tại Mỹ chịu ảnh hưởng bởi giá cả trên thị trường thế giới, nên thực trạng đó đã góp phần đẩy giá loại nhiên liệu này tăng cao. Tại Mỹ, giá dầu diesel đã tăng vọt từ mức 3,81USD/gallon ngay trước cuộc chiến Iran hồi tháng 2 lên 6,29USD/gallon hiện nay.

Bài toán nan giải

Không chỉ nguồn cung quốc tế ít đi, các nhà phân tích chỉ ra rằng tình trạng thiếu hụt các cơ sở để tinh chế dầu thô thành các sản phẩm tiêu dùng càng làm trầm trọng thêm chi phí nhiên liệu. Hiện các nhà máy lọc dầu của Mỹ đang phải hoạt động ở mức 97-98% công suất.

Tuy nhiên, lập luận của ông Trump cũng bị chỉ trích. Chính quyền Mỹ được cho đã chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine để nước này có thể tấn công các cơ sở năng lượng của Nga (vào thời điểm giá dầu còn thấp). Mới đây, ông Trump tuyên bố giá xăng dầu sẽ giảm khi chiến tranh Iran kết thúc (mà không hề đả động đến cuộc chiến tại Ukraine).

Một số nhà phân tích cho rằng nếu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga thì vấn đề về giá dầu sẽ không được giải quyết. Bởi các cuộc tấn công từ phía Ukraine đã khiến Nga cấm xuất khẩu và gây thiếu nguồn cung dầu diesel trên thị trường 800.000 thùng mỗi ngày, trong khi việc đóng cửa eo biển Hormuz đã ảnh hưởng đến 1,2 triệu thùng dầu mỗi ngày.

Hơn nữa, yêu cầu của ông Trump đối với Tổng thống Zelensky có thể gây bất lợi tồi tệ hơn cho Ukraine, giữa lúc Kiev thiếu hụt trầm trọng hệ thống phòng không và buộc phải tung ra một trong số ít những quân bài còn lại là tấn công các nguồn năng lượng ngay trên lãnh thổ Nga. Vì thế, Ukraine được cho khó chấp nhận yêu cầu của Mỹ. 

Tổng thống Trump quả thật đang chịu sức ép phải làm giá dầu nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào đầu tháng 11. Nhưng đây là bài toán nan giải khi Iran đã từ chối đàm phán với Mỹ về việc mở lại eo biển Hormuz. Tình thế này buộc ông Trump thời gian gần đây đã thúc đẩy Nga và Ukraine ngồi vào bàn thương lượng. Ông Trump đã điện đàm với 2 nhà lãnh đạo Nga và Ukraine, đồng thời cử các đặc phái viên đến 2 nước này. Hôm 14-9, ông chủ Nhà Trắng tuyên bố Nga và Ukraine đã đồng ý ngừng tấn công cơ sở năng lượng của nhau.

Tuy nhiên, Điện Kremlin chỉ tuyên bố hoan nghênh “ý tưởng tốt” của ông Trump, còn Tổng thống Zelensky tỏ ý nghi ngờ và nêu điều kiện Nga phải chấm dứt kế hoạch tấn công phá hoại mạng lưới điện của Ukraine trước mùa đông.

ĐỨC TRUNG