TRÍ VĂN (Theo Financial Times)

Vào năm 2017, Chính phủ Papua New Guinea đã công bố khoản nâng cấp trị giá 2,6 tỉ USD dành cho mạng lưới đường cao tốc đầy ổ gà của nước này. Số tiền này sẽ được các khoản vay phát triển từ Trung Quốc “tài trợ”.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị (trái) tại Hội nghị ngoại trưởng giữa Trung Quốc và các đảo quốc Nam Thái Bình Dương 
hồi tháng 5. Ảnh: AFP

Song, 5 năm trôi qua, dự án do Tập đoàn Ðường sắt Trung Quốc làm chủ quản nói trên vẫn bị đình trệ, không km đường nào trong số 1.600km đường đã lên kế hoạch được cải thiện hoặc nâng cấp, qua đó phản ánh sự sụt giảm viện trợ phát triển của Trung Quốc dành cho khu vực Nam Thái Bình Dương.

Nói về tình trạng trên, Alexandre Dayant, Giám đốc dự án kinh tế phát triển ở châu Á và Thái Bình Dương của Viện Lowy (Úc), cho biết mức chi tiêu của Trung Quốc trong thập niên qua không phải lúc nào cũng đúng như lời hứa.

Theo nghiên cứu của Viện Lowy, mức chi tiêu dành cho viện trợ phát triển của Trung Quốc ở khu vực Nam Thái Bình Dương, gồm các khoản viện trợ không hoàn lại và các khoản vay ưu đãi để tài trợ cho các dự án xây dựng, cơ sở hạ tầng và các dự án khác, đã giảm xuống còn 188 triệu USD vào năm 2020, từ mức cao nhất là 334 triệu USD năm 2016. Dù Bắc Kinh trong năm nay quyết liệt theo đuổi các thỏa thuận an ninh và phát triển với Nam Thái Bình Dương nhưng dữ liệu của Viện Lowy cho thấy viện trợ của Trung Quốc tiếp tục giảm vào năm 2021. Nói về vấn đề này, một phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định Bắc Kinh “luôn tận tâm” cung cấp hỗ trợ cho các quốc đảo Thái Bình Dương nhằm tăng cường “sự phát triển định hướng” và cùng nhau xây dựng “cộng đồng Trung Quốc - Thái Bình Dương” trở nên gần
gũi hơn.

Theo Neelesh Gounder, giảng viên cao cấp về kinh tế tại Ðại học Nam Thái Bình Dương (Fiji), các khoản cho vay của Trung Quốc thông thường dễ tiếp cận hơn các khoản cho vay truyền thống của Ngân hàng Thế giới (WB) hay Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB). Chính điều này đã đẩy các nước trong khu vực xích lại gần Bắc Kinh hơn. Tuy nhiên, ông Gounder nói rằng nhiều vấn đề đã xuất hiện trong việc thực hiện các dự án do Trung Quốc tài trợ với các đối tác địa phương. Nhiều kế hoạch thậm chí còn bị đình trệ. “Tỷ lệ thực hiện các dự án do Trung Quốc tài trợ quá thấp so với các dự án do Úc tài trợ” - ông Gounder nói thêm.

Song, Charles Edel, chuyên gia về châu Á và Úc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, cho biết Trung Quốc vẫn đang tìm cách sử dụng viện trợ phát triển để mở rộng sự hiện diện và ảnh hưởng ở Nam Thái Bình Dương. “Bắc Kinh đang săn lùng bất động sản có vị trí chiến lược cho phép họ thể hiện sức mạnh và gây ảnh hưởng hơn nữa đối với chính trị của khu vực Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương rộng lớn hơn” - ông Edel nhận định. Ông Edel dẫn các báo cáo cho thấy các công ty Trung Quốc đang tìm cách phát triển cảng nước sâu và sân bay ở Kiribati, Papua New Guinea, Quần đảo Solomon và nhiều nơi khác trên khắp Nam Thái Bình Dương.

Dữ liệu của Viện Lowy cho thấy tổng viện trợ cho khu vực đạt mức 4,2 tỉ USD vào năm 2020, tăng mạnh so với con số 3,1 tỉ USD năm 2019, do các nhà tài trợ như ADB tìm cách giúp các quốc gia Nam Thái Bình Dương đối phó với tác động của đại dịch COVID-19. Riêng số tiền mà Mỹ chi cho viện trợ Nam Thái Bình Dương trong giai đoạn 2016-2020 đã tăng gần gấp 4 lần, lên con số 258 triệu USD. Washington mới đây còn đưa ra các cam kết mới, gồm hứa hẹn chi 210 triệu USD để giúp khu vực đối phó vấn đề biến đổi khí hậu và an ninh hàng hải trong thập niên tới. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn là một thế lực trong khu vực, tập trung hỗ trợ cho Quần đảo Solomon và Kiribati sau khi 2 nước này chuyển hướng ngoại giao từ Đài Loan sang Trung Quốc.