MAI QUYÊN

Các lệnh trừng phạt của phương Tây nhắm vào Nga đang tạo điều kiện giúp Trung Quốc mở rộng thanh toán bằng đồng nhân dân tệ, thúc đẩy nỗ lực của Bắc Kinh giảm phụ thuộc vào đô la Mỹ.

Tỷ lệ sử dụng đồng nhân dân tệ trong giao dịch xuyên biên giới của Trung Quốc tăng cao kể từ khi phương Tây trừng phạt Nga. Ảnh: WSJ

Ðô la Mỹ đóng vai trò chủ đạo của thế giới tài chính trong gần 8 thập niên kể từ khi Chiến tranh Thế giới thứ 2 kết thúc. Hiện USD vẫn là đồng tiền dự trữ của thế giới và hệ thống tài chính toàn cầu được dự báo tiếp tục xoay quanh đồng bạc xanh. Theo số liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đồng USD chiếm 59,79% dự trữ ngoại hối toàn cầu và khoảng 40% nợ trên thế giới được tính bằng đô la Mỹ.

Nhưng với những rủi ro của nền kinh tế Mỹ, đặc biệt sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, các cường quốc khác bắt đầu tăng cường tìm kiếm một trật tự tiền tệ đa cực. Nổi lên trong đó là Trung Quốc, khi Bắc Kinh ngoài mong muốn giảm phụ thuộc vào đồng USD còn có tham vọng tăng sức ảnh hưởng qua vai trò mở rộng của đồng nhân dân tệ trên toàn cầu. Theo dữ liệu từ nền tảng tài chính và thanh toán quốc tế SWIFT, tỷ trọng đồng nhân dân tệ trên thị trường tài chính thương mại đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi khủng hoảng Nga - Ukraine diễn ra, từ dưới 2% vào tháng 2-2022 lên 4,5% trong tháng 2-2023. Dựa trên số liệu này, đồng tiền của Trung Quốc đang ở thế cạnh tranh sát sao với đồng euro, vốn chiếm 6% trong tổng giá trị giao dịch toàn cầu.

Phòng vệ trước các biện pháp trừng phạt

Mặc dù vẫn còn kém xa so với đô la Mỹ (chiếm 84,3%), thị phần ngày càng tăng của đồng tiền Trung Quốc cho thấy tiến trình quốc tế hóa nhân dân tệ đang trở thành thách thức nghiêm trọng cho phương Tây. Bởi so với Nga, giới quan sát đánh giá nền kinh tế Trung Quốc gắn bó chặt chẽ với phương Tây nhiều hơn. Và trong làn sóng trừng phạt Mát-xcơ-va liên quan cuộc chiến Ukraine, các nhà phân tích cho rằng phương Tây không thể trừng phạt Trung Quốc về kinh tế mà không để lại thiệt hại lớn cho chính họ.

Về phần mình, Bắc Kinh đang chủ động củng cố phòng thủ trước các lệnh trừng phạt của Mỹ cùng đồng minh nhằm vào Nga và việc quốc tế hóa đồng nhân dân tệ là một phần của chiến lược đó. Kể từ năm ngoái, nỗ lực bảo vệ nền kinh tế khỏi các biện pháp trừng phạt dựa trên đồng USD càng thêm được chú trọng, khi Bắc Kinh chuẩn bị cho tình huống chiến tranh kinh tế với phương Tây nếu tình hình Ðài Loan nóng lên. Một trong những sự kiện gây chú ý là hồi tháng 3, Tập đoàn Dầu khí Hải dương Trung Quốc trong thỏa thuận đầu tiên thanh toán bằng đồng nhân dân tệ, đã hoàn tất hợp đồng mua 65.000 tấn khí đốt tự nhiên hóa lỏng của tập đoàn đa quốc gia Pháp TotalEnergies. Trung Quốc cũng đang khuyến khích các quốc gia khác sử dụng đồng nhân dân tệ cho các giao dịch quốc tế. Gần đây nhất là Argentina và Brazil, cả 2 đã đạt được thỏa thuận thanh toán hàng nhập khẩu của Trung Quốc bằng đồng nhân dân tệ thay vì USD.

Hiện Bắc Kinh còn phát triển một giải pháp thay thế nền tảng SWIFT và cho ra mắt đồng nhân dân tệ kỹ thuật số e-CNY.

Thách thức cho Trung Quốc

Theo các nhà quan sát, chiến dịch của Trung Quốc tách khỏi đô la Mỹ còn liên quan đến niềm tự hào dân tộc. Trong báo cáo gần đây về nỗ lực tự chủ tài chính của Trung Quốc, Hãng tin Guardian trích dẫn một lưu ý, trong đó xác định Trung Quốc không thể tự cho mình là cường quốc nếu nước này tiếp tục dựa vào đồng USD trong thương mại, vay nợ nước ngoài, định giá năng lượng và hàng hóa.

Nhưng về phía các nhà lãnh đạo, vai trò quốc tế nổi bật hơn của đồng nhân dân tệ phải được cân bằng với sự kiểm soát của Bắc Kinh đối với thị trường tài chính trong nước. Trên thực tế, việc quốc tế hóa đồng nhân dân tệ đồng nghĩa nới lỏng kiểm soát của chính phủ đối với dòng vốn và cho phép thị trường đóng vai trò lớn hơn trong việc định giá đồng tiền. Và đó không phải là rủi ro mà Bắc Kinh sẵn sàng chấp nhận, xét về mặt triết lý kinh tế lẫn chính trị - thành viên cấp cao Alexander Gabuev tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế nhận định.