Tranh thủ lúc Mỹ và đồng minh phương Tây bận rộn với tình hình giao tranh ở Ukraine, Trung Quốc thể hiện thái độ cứng rắn hơn nhằm phô trương sức mạnh trên Biển Đông, dấy lên lo ngại khắp Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương về những hành động khiêu khích tiềm tàng của Bắc Kinh.

Thách thức lộ liễu

Đô đốc Aquilino (trái) quan sát các công trình xây dựng của Trung Quốc trên Biển Đông từ máy bay tuần tra P-8A Poseidon hôm 20-3. Ảnh: AP

Theo các nhà quan sát, Trung Quốc trong 2 năm trở lại đây đã nhanh chóng mở rộng sự hiện diện quân sự và bán quân sự trên Biển Đông. Trong đó, Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á trụ sở tại Mỹ ghi nhận số lượng kỷ lục về “hành vi quấy rối” của tàu tuần duyên và tàu dân quân Trung Quốc trên các vùng biển tranh chấp.

Đáng lo là gần đây, Trung Quốc ngày càng thể hiện thái độ thách thức lộ liễu, đơn cử như việc thường xuyên tiến hành hoạt động thăm dò bất hợp pháp ở Biển Đông và lấn sâu vào vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của các nước láng giềng Đông Nam Á. 

Những hành động đơn phương của Trung Quốc được dự báo có thể làm phức tạp tiến trình đàm phán Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC). Đơn cử như các cuộc tập trận quân sự tại Biển Đông và việc cấm tàu ​​thuyền đi vào khu vực chồng lấn vùng EEZ của các nước láng giềng. Trong tín hiệu được cho gởi tới khu vực trước thềm Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - ASEAN, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị liên tục cảnh báo các quốc gia ASEAN không nên tìm kiếm sự hỗ trợ hoặc liên minh với các cường quốc bên ngoài như Mỹ.

Cảnh báo từ Washington

Trả lời phỏng vấn Hãng tin AP ngày 20-3, Chỉ huy Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ John C. Aquilino cho biết cộng đồng quốc tế trong 20 năm qua đã chứng kiến sự gia tăng về quân sự lớn nhất kể từ Chiến tranh Thế giới thứ 2 bởi Trung Quốc. “Họ đã phát triển mọi năng lực và tình trạng vũ khí hóa ngày càng gia tăng đang gây bất ổn trong khu vực” - ông Aquilino nhận định.

Trong đó, Đô đốc Mỹ đặc biệt lưu ý tình trạng 3 thực thể gồm đá Vành Khăn, Su Bi và Chữ Thập ở quần đảo Trường Sa (thuộc chủ quyền của Việt Nam) mà Trung Quốc cải tạo thành đảo nhân tạo đã bị “quân sự hóa hoàn toàn”. Ông Aquilino cho biết các thực thể này được trang bị hệ thống tên lửa phòng không, chống hạm, thiết bị laser, gây nhiễm và các tiêm kích. Điều này giúp mở rộng năng lực tấn công của Trung Quốc và bất cứ máy bay quân sự hay dân sự nào bay trên vùng biển tranh chấp đều dễ dàng nằm trong tầm hệ thống tên lửa của Trung Quốc trên đảo. “Đó là mối đe dọa đang tồn tại và lý do vì sao việc quân sự hóa các đảo này rất đáng quan ngại. Chúng đe dọa mọi quốc gia hoạt động ở khu vực lân cận và vùng biển, không phận quốc tế” - theo ông Aquilino.

Vị đô đốc này cho biết mục tiêu chính của Mỹ tại khu vực tranh chấp này là “ngăn ngừa chiến tranh” thông qua răn đe, thúc đẩy hòa bình và ổn định, bao gồm việc phối hợp với các đồng minh và đối tác chung quan điểm. Mặt khác, ông nói rõ các xung đột lãnh thổ âm ỉ kéo dài chỉ nên được giải quyết một cách hòa bình và thành công của Philippines đưa các tranh chấp với Trung Quốc ra tòa trọng tài quốc tế là gương điển hình.

Giới chức Trung Quốc chưa đưa ra bình luận. Trước nay, Trung Quốc khẳng định năng lực quân sự chỉ để phòng vệ nhưng sau nhiều năm tăng ngân sách quốc phòng, nước này đang nhanh chóng hiện đại hóa lực lượng với các hệ thống vũ khí như tiêm kích tàng hình, tên lửa siêu vượt âm và tàu sân bay. Đầu tháng này, Bắc Kinh thông báo tiếp tục tăng chi tiêu quốc phòng thêm 7,1% lên 229 tỉ USD. Con số này vượt xa tổng ngân sách quốc phòng của tất cả quốc gia trong khu vực và chỉ đứng sau Mỹ trên toàn cầu. Tuy nhiên, các nhà quan sát ước tính chi tiêu quốc phòng thực tế của Trung Quốc có thể cao hơn nhiều, với mức cao nhất vào khoảng 600 tỉ USD/năm trong những năm gần đây.

MAI QUYÊN (Theo AP, Asia Times)