Gió bấc về sớm, hàng phượng già trước sân trường trụi lá đứng bên dãy cờ hoa rực rỡ. Ngôi trường chuyên tròn năm mươi tuổi. Trong hội trường, hoa tươi xếp kín hai bên sân khấu. Hoàng bước lên bục phát biểu. Anh là người sáng lập một doanh nghiệp công nghệ, người trẻ nhất trong số cựu học sinh được mời hôm nay và là người sắp trao quỹ học bổng hai tỉ đồng đến trường cũ. Anh chia sẻ với lớp học sinh đàn em:

- Thành công, theo tôi là chuyện của bản lĩnh và nỗ lực. Các em đừng chờ ai nâng đỡ. Đi đến cùng đường rồi sẽ thấy, trong cuộc sống này không ai nợ mình một sự giúp đỡ.

Trong tiếng vỗ tay sau khi Hoàng phát biểu, ánh mắt anh vô tình lướt qua hàng ghế phía dưới nơi các thầy cô đã nghỉ hưu, rồi vội vàng nhìn sang nơi khác. Anh biết thầy Vinh hôm nay sẽ ngồi ở đó.

Thầy ngồi ở mé bên kia hàng ghế, hai bàn tay đặt trên đầu gối. Thầy nhìn cậu học trò cũ bằng ánh mắt chăm chú và bình thản. Không dưng Hoàng thấy cổ họng mình như khô lại. Mười lăm năm nay, thầy Vinh vẫn tồn tại trong lòng anh như chiếc đinh gỉ đóng vào cột nhà, chẳng ai nhổ mà cũng chẳng ai dám chạm vào.    

Hồi còn đi học ở ngôi trường chuyên này, Hoàng gầy nhom, hay lủi thủi một mình ở góc lớp. Ba mất sớm, mẹ Hoàng bán rau đầu ngõ, sáng nào cũng gánh hai thúng ra từ lúc trời còn tối. Hai mẹ con nương nhau trong căn nhà ba gian dột mái, mưa xuống phải đặt chậu hứng, nằm nghe nước rơi tí tách suốt đêm. Chỉ có môn toán là của riêng Hoàng. Thầy Vinh khi đó hay giữ Hoàng ở lại ôn đội tuyển mỗi chiều, rồi lần nào cũng đẩy hộp cơm sang: “Thầy nấu nhiều quá ăn không hết, em ăn tiếp thầy”. Hoàng ăn cơm ngon lành, chẳng nghĩ vì sao ngày nào thầy cũng nấu nhiều quá. Thầy hay nói, bài toán nào bí thì uống ngụm nước hay ăn miếng cơm rồi nghĩ tiếp, đừng bỏ giữa chừng.

Tháng 10 năm Hoàng học lớp 12, mẹ ngã xuống giữa chợ, hai thúng rau đổ tung. Bác sĩ nói bị ung thư, giai đoạn ba. Hoàng xin nghỉ học mấy buổi. Ban ngày Hoàng ngồi cạnh giường mẹ trong bệnh viện, tối ra công trình đầu đường bê gạch, tay phồng lên, rộp đỏ, chai sần. Thầy Vinh lên bệnh viện, đứng ngoài hành lang nhìn qua ô cửa kính, rồi lặng lẽ ra về. 

Chiều hôm ấy mưa như trút. Hoàng đạp xe đến nhà thầy, áo ướt dính vào lưng, tay còn vữa chưa kịp rửa, trong cặp là xấp đề ôn thi thầy phô-tô riêng cho. Hoàng định nói thật gọn: Em xin rút khỏi đội tuyển, em xin nghỉ học. Nói đến câu thứ hai thì Hoàng nghẹn ngào, không thể dứt khoát nói rồi nhanh nhanh rời đi như dự định. Thầy đứng ở góc sân, hàng cúc vàng bên chân bị mưa quật rạp xuống. Thầy nghe hết, im lặng rất lâu. Rồi thầy quay lại, giật xấp đề trên tay cậu ném xuống nền sân ướt.

- Em nghĩ đi phụ hồ thì cứu được mẹ à? Bỏ học thì cả đời em chỉ là kẻ đứng dưới đáy, mẹ em cũng chẳng ngẩng mặt lên được! Khó khăn gì thì cũng có cách giải quyết. Bỏ học không phải là cách vượt khó, mà là sự đầu hàng hèn nhát trước khó khăn.

- Thầy thì biết gì! - Hoàng nghẹn lại, cổ họng đau đớn. - Mẹ em cần tiền mổ tuần này! Em không đi làm thì lấy tiền đâu ra?

- Vậy tôi gạch tên em khỏi đội tuyển. Về mà làm phụ hồ đi!

Hoàng đứng chết trân giữa trời mưa, rồi cúi xuống nhặt xấp đề sũng nước. Hoàng quay đi với nỗi uất giận vì những lời nói sắc bén của thầy. Và cả những tủi thân vì tận sâu trong lòng, Hoàng vẫn mong thầy hỏi thăm, hay an ủi Hoàng giữa lúc khó khăn.

Vậy nhưng Hoàng không bỏ học, cũng không rời đội tuyển. Chỉ khác là không còn những buổi kèm riêng của thầy Vinh. Ngày lên lớp, đêm làm thuê, Hoàng học bằng thứ sức lực lạ lùng sinh ra từ cơn giận: không có thầy, tôi vẫn làm được. Mấy hôm sau, bệnh viện báo có một “mạnh thường quân ẩn danh” đã đóng toàn bộ viện phí ca mổ và hóa trị đợt đầu. Mẹ qua cơn nguy kịch. Kỳ thi năm đó Hoàng đạt giải nhì quốc gia, vào đại học bằng học bổng toàn phần. Hoàng có hỏi bệnh viện về người nộp tiền, nhưng chỉ nhận được một câu: người giúp dặn giữ kín. 

***

Lễ kỷ niệm xong, Hoàng ra bãi xe thì có tiếng gọi:

- Hoàng! Hoàng ơi!

Là cô hiệu trưởng cũ, tóc đã bạc gần hết. Gió thổi bay bay vạt áo dài của cô, cô nắm lấy cánh tay anh như sợ anh chạy mất. Bàn tay cô ấm và hơi ráp, bàn tay của người đã cầm phấn cả đời.

- Cô có chuyện muốn nói với em về thầy Vinh... - Cô nhìn qua vai anh, nơi một bóng người gầy đang được học trò cũ vây quanh.

Hoàng gượng gạo và khách sáo:

- Dạ để dịp nào đó em lại về trường hãy trở lại chuyện này nhé cô. Hôm nay lễ kỷ niệm, chắc cô cũng bận rộn gặp thầy cô thân quen và học trò cũ... 

Cô nhìn anh một lúc lâu.

- Mẹ em giờ có khỏe không?

- Dạ, nhờ trời mẹ em sức khỏe ổn định - Hoàng ngạc nhiên vì câu hỏi và điều đó làm anh quyết định không tiếp tục rời đi.

Cô gật đầu, như vừa nghe được điều mình chờ đợi cả chục năm. Chậm rãi nắm tay Hoàng, cô nói:

- Chuyện về thầy Vinh, thôi thì để cô bắt đầu từ việc thầy về hưu rồi mà tối nào cũng mở lớp phụ đạo miễn phí cho trẻ em trong xóm. Thầy chẳng nói với ai. Cũng giống như hồi xưa thầy không nói những việc thầy làm sau khi biết hoàn cảnh của em...

***

Hoàng đứng giữa sân, gió bấc lùa qua vạt áo, tay hơi run, mở phong bì mà cô hiệu trưởng trao cho anh. Cô nói tình cờ gặp được những tài liệu này sâu trong ngăn tủ phòng giáo viên. Có lẽ thầy Vinh khi về hưu đã dọn sót, hoặc đã quên vì lâu quá rồi. Trong đó chẳng có tiền bạc gì. Chỉ có một xấp hóa đơn viện phí từ nhiều năm trước, tờ giấy bán xe honda và một cuốn sổ nhật ký giáo viên bìa cứng, giấy ngả màu trà. Anh lật đến trang cuối. Mực xanh đã nhạt, nhưng nét chữ vẫn nghiêng nghiêng quen thuộc, nét chữ từng chép lên bảng những bài toán Hoàng say mê.

“Hoàng đến nói là nghỉ học. Áo ướt sũng, tay đầy vữa. Mình đứng quay lưng vì sợ nhìn thì không mắng nổi. Mấy ngày nay mình tập trước gương cho mặt khỏi run khi đối diện ngày này. Thằng bé thông minh, tự trọng, nhưng hễ bí là buông. Phải dùng chính lòng tự trọng của Hoàng mà giữ em lại với học hành. Thà em giận mình còn hơn hối hận cả cuộc đời sau này”.

“Sáng nay bán xe. Mười tám triệu. Vừa đủ ca mổ. Còn hóa trị, mình nhận thêm ba chỗ dạy kèm. Tên Hoàng vẫn trong danh sách dự thi học sinh giỏi. Về nhà bằng xe buýt, trời lại mưa, áo vẫn dính phấn. Mai nấu cơm nhớ nấu nhiều nhiều cơm một tí, biết đâu Hoàng hết giận lại ghé”.

Đọc đến dòng chữ “biết đâu Hoàng hết giận lại ghé” nhòe đi anh tưởng trời mưa, nhưng trời đang hửng nắng. Anh chợt nhớ những hộp cơm thầy đẩy sang mỗi chiều phụ đạo, nhớ cái giọng làu bàu “nấu nhiều quá ăn không hết” và thấy cổ họng nghẹn lại như ngày xưa. Cuốn sổ trượt khỏi tay, rơi xuống nền sân một tiếng rất khẽ. Anh không nhặt. Trong đầu vang lên đúng câu mình vừa nói trên sân khấu: “Trong cuộc sống này không ai nợ mình một sự giúp đỡ”. Anh đã nói câu ấy trước mặt người đã bán chiếc xe duy nhất của mình, đi xe buýt về dưới mưa với chiếc áo dính phấn, nhận dạy thêm một lúc 3 lớp, để đổi lấy một tương lai cho anh. Và suốt hơn mười lăm năm, người ấy vẫn không kể gì.

Anh chạy ra cổng, đến khi thấy thầy Vinh đang dắt chiếc xe đạp cũ ra về. Bóng thầy gầy gò đổ dài trên vỉa hè, anh bỗng chậm lại, như đứa trẻ sợ làm vỡ những điều quý giá. Anh khẽ dừng sau lưng thầy, môi anh run, mãi mới thốt ra được một câu, mà không phải câu anh định nói:

- Thầy ơi, mẹ em… vẫn khỏe ạ.

Thầy Vinh dừng lại. Chậm rãi đặt tay lên vai anh. Thầy cười, nụ cười hiền đến mức Hoàng không chịu nổi.

- Ừ. Vậy là tốt rồi - Giọng thầy vẫn bình thản và nhẹ nhàng - Lớn thế này rồi, làm chủ doanh nghiệp rồi, ai lại khóc giữa đường...

Truyện ngắn: MAI THỊ TRÚC