Thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran được cho đang làm gia tăng căng thẳng lên mức chưa từng có giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu sau cuộc chiến kề vai sát cánh, bởi hai ông đang chịu áp lực và theo đuổi lợi ích an ninh và chính trị riêng.

Sự khác biệt lợi ích

Thủ tướng Netanyahu được cho đã thành công trong việc lôi kéo Tổng thống Trump tham gia chiến dịch quân sự chống Iran, nhưng kết quả không như ý khiến hai bên hục hặc. Các nhà phê bình cho rằng ông Netanyahu đã dẫn dắt ông Trump vào cuộc chiến với quá nhiều hứa hẹn về những gì có thể đạt được và đã đánh giá sai mức độ sẵn sàng của ông Trump đối với một cuộc xung đột kéo dài.

Thủ tướng Netanyahu tại cuộc họp báo hôm 15-6. Ảnh: The Times of Israel

Hậu quả là ông Netanyahu bị gạt ra ngoài hoàn toàn bàn đàm phán và bị ông Trump nhiều lần chỉ trích gay gắt vì vẫn tấn công Hezbollah giữa lúc Washington và Tehran sắp đạt được thỏa thuận hòa bình.  

Daniel Shapiro, cựu Đại sứ Mỹ tại Israel dưới thời Tổng thống Barack Obama và hiện là một học giả của Sáng kiến ​​An ninh Trung Đông Scowcroft thuộc Hội đồng Đại Tây Dương (Mỹ), cho rằng Tổng thống Trump muốn chiến tranh kết thúc vì ông nhận thấy sự hỗn loạn kinh tế Mỹ và toàn cầu do việc đóng cửa eo biển Hormuz gây ra, và ông không đạt được tiến triển nào trong bất kỳ mục tiêu nào khác đã được đề cập ban đầu khi chiến tranh nổ ra. Hầu hết các nước trên thế giới và hầu hết người Mỹ cũng đều muốn chấm dứt cuộc chiến.

Thực tế, dù trải qua hơn 100 ngày chiến tranh phá hủy, các giáo sĩ Iran còn sống sót đã chống chọi được áp lực quân sự từ Mỹ và Israel, bảo toàn chế độ, chứng minh khả năng phong tỏa eo biển Hormuz và sử dụng kho máy bay không người lái (UAV) và tên lửa của mình để phản công Israel và các căn cứ quân sự của Mỹ trên khắp khu vực Vịnh Ba Tư.

Vì thế, Thủ tướng Netanyahu muốn chiến tranh tiếp diễn nhằm gây thêm thiệt hại cho chế độ, các chương trình hạt nhân,  tên lửa đạn đạo, UAV và các nhóm ủy nhiệm trong khu vực của Iran.

Cái giá cho sự kiêu ngạo và mù quáng

Cựu Thủ tướng Israel Ehud Barak cho rằng Israel đang phải trả giá cho sự kiêu ngạo và mù quáng của Thủ tướng Netanyahu. “Iran trở nên mạnh hơn, Israel trở nên yếu hơn. Đó là trách nhiệm chiến lược của ông Netanyahu. Ông ta đã thất bại”, ông Barak nhận định.

Cựu Thủ tướng Yair Lapid, người sẽ thách thức ông Netanyahu trong cuộc bầu cử vào tháng 10 tới, đánh giá thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran đang trở thành “một trong những thất bại gây sốc nhất trong chính sách đối ngoại và an ninh của Israel... hoàn toàn mang tên Netanyahu”. Ông Naftali Bennett, cũng là cựu thủ tướng và là ứng viên hàng đầu trong cuộc bầu cử sắp tới, cho rằng ông Netanyahu “không có khả năng giành chiến thắng quyết định” và đã dẫn dắt Israel vào các cuộc chiến “bế tắc và tiêu hao”.

Một cuộc thăm dò dư luận mới đây do Viện Dân chủ Israel thực hiện cho thấy có đến 61% những người Israel được hỏi bày tỏ mong muốn Thủ tướng Netanyahu không nên tham gia cuộc bầu cử sắp tới. Trong tình thế hiện nay, tờ Bloomberg nhận định ông Netanyahu sẽ phải trả giá chính trị cho thỏa thuận của ông Trump.

Trước áp lực rất lớn của dư luận, Thủ tướng Netanyahu ngày 15-6 tổ chức cuộc họp báo đầu tiên trong vòng 3 tháng qua trước nghi vấn thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran sẽ gây bất lợi cho Israel. Ông ca ngợi chiến dịch quân sự chung của Mỹ và Israel chống lại Iran là một “chiến thắng lịch sử” cứu đất nước khỏi “sự hủy diệt hạt nhân”. Ông liệt kê hàng loạt mục tiêu quan trọng của Iran bị tiêu diệt và mức thiệt hại kinh tế của nước này có thể lên đến 1.000 tỉ USD.

Tuy nhiên, ông thừa nhận sự bất đồng quan điểm với ông Trump về lợi ích an ninh quốc gia và không biết gì về chi tiết của thỏa thuận. Mà dù có hay không có thỏa thuận, ông nhấn mạnh Iran sẽ không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân chừng nào ông là thủ tướng. Ông từ chối trả lời liệu ông có cho phép Israel tấn công Iran một mình hay hành động độc lập chống lại Hezbollah ở Lebanon hay không, nhưng nói rằng Israel “sẽ làm những gì cần thiết” để ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, rằng ông “không tự giới hạn mình ở bất kỳ khía cạnh nào liên quan đến mục tiêu này”. Ông tuyên bố ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân là “sứ mạng cuộc đời” của ông. Ngoài ra, ông khẳng định quân đội Israel sẽ tiếp tục hiện diện trong vùng đệm an ninh ở miền Nam Lebanon “chừng nào còn cần thiết”.

ĐỨC TRUNG