Lời đe dọa của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc áp thuế đối với các đồng minh châu Âu liên quan đến Greenland có nguy cơ làm sụp đổ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Thủ tướng Canada Carney lên tiếng phản đối tham vọng sở hữu Greenland của Mỹ tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Ảnh: AP

Đồng minh nổi giận

Tuần trước, Tổng thống Trump thông báo từ ngày 1-2 sẽ áp thuế 10% nhằm vào các quốc gia châu Âu phản đối kế hoạch của Mỹ đối với đảo Greenland. Greenland là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, một thành viên NATO.

Tổng thống Trump tin rằng gia tăng áp lực sẽ tạo đòn bẩy cho ông trên bàn đàm phán nhằm mua lại Greenland. Tuy nhiên, phía châu Âu cũng đang cho thấy lập trường cứng rắn, cam kết bảo vệ Đan Mạch và quyền kiểm soát của nước này đối với hòn đảo lớn nhất thế giới.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen hôm 20-1 mô tả kế hoạch áp thuế mới của nhà lãnh đạo Mỹ là một “sai lầm” và hoài nghi về mức độ đáng tin cậy của ông. “Việc (Mỹ) đẩy chúng ta vào một vòng xoáy đi xuống chỉ giúp ích cho những đối thủ mà cả hai muốn loại khỏi viễn cảnh chiến lược”, bà nói, đồng thời cam kết rằng phản ứng của EU sẽ “kiên quyết, đoàn kết và tương xứng”.

Trong khi đó, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cảnh báo rằng EU có thể buộc phải lần đầu tiên sử dụng Cơ chế chống cưỡng ép (ACI) hay còn gọi là “bazooka thương mại”, một trong những công cụ kinh tế mạnh mẽ nhất của khối.

Brussels còn có 2 công cụ kinh tế lợi hại khác để gây sức ép với Washington là áp thuế mới hoặc đình chỉ thỏa thuận thương mại ký với Mỹ vào tháng 7-2025. Nghị viện châu Âu (EP) hôm 20-1 đã quyết định tạm dừng tiến trình phê chuẩn thỏa thuận này. Pháp cũng đã đề nghị tổ chức một cuộc tập trận của NATO tại Greenland và Paris sẵn sàng đóng góp cho hoạt động quân sự này.

Nguy cơ khủng hoảng tồi tệ nhất trong lịch sử

Thủ tướng Mark Carney của Canada, một thành viên sáng lập NATO, hôm 20-1 đã cảnh báo về những rạn nứt toàn cầu vượt ra ngoài vấn đề Greenland. “Chúng ta đang ở giữa một sự đổ vỡ, chứ không phải giai đoạn chuyển tiếp”, ông Carney phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ.

Theo trang tin Axios, việc ông Trump ngày càng “hung hăng” trong vấn đề Greenland đang “đẩy NATO vào khủng hoảng”. Trong thư gửi Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store gần đây, chủ nhân Nhà Trắng nhấn mạnh sẽ không thể đạt được an ninh toàn cầu “nếu chúng tôi không có quyền kiểm soát hoàn toàn đối với Greenland”. Tuyên bố này khiến NATO đối mặt với “cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất trong lịch sử”, theo nhà phân tích Stephen Collinson của đài CNN.

Đồng quan điểm, hôm 20-1, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov bình luận rằng nỗ lực của ông Trump nhằm tiếp quản Greenland báo hiệu “cuộc khủng hoảng nghiêm trọng” đối với NATO và làm dấy lên hoài nghi về khả năng duy trì sự thống nhất cho khối quân sự - chính trị xuyên Đại Tây Dương này.

Trên báo The Washington Post, cây bút David Ignatius nhận định chiến dịch gây sức ép của ông Trump nhằm kiểm soát Greenland đang tạo ra cuộc khủng hoảng có thể “gây tổn hại đến an ninh của Mỹ trong nhiều thập kỷ”. Bắc Cực có tầm quan trọng chiến lược, nhưng chiến dịch này là không cần thiết bởi Mỹ “đã có căn cứ quân sự Pituffik ở Greenland”, nơi Washington được phép triển khai số lượng binh sĩ không giới hạn.

Bộ Tư lệnh Phòng không Bắc Mỹ (NORAD) ngày 19-1 tuyên bố điều thêm máy bay quân sự tới căn cứ Pituffik để hỗ trợ “các hoạt động lên kế hoạch từ lâu”.

HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)