TRÍ VĂN

Giống như nhiều quốc gia khác, Trung Quốc đang phải đối mặt với vô số thách thức liên quan đến nước, như lũ lụt và hạn hán. Trong đó, Thâm Quyến, thành phố với 17,5 triệu dân ở miền Nam Trung Quốc được mệnh danh là “trung tâm công nghệ” của quốc gia đông dân nhất thế giới, đang phải đối mặt với đợt hạn hán nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận.

Hồ chứa nước được xây dựng ở một “thành phố bọt biển” tại Thâm Quyến. Ảnh: Bloomberg

Thiếu hụt nước trầm trọng

Theo tờ The Diplomat, lưu vực sông Ðông Giang, nơi cung cấp hơn 90% lượng nước cho Thâm Quyến, đang phải hứng chịu đợt hạn hán tồi tệ nhất kể từ năm 1963 và trở thành một trong những lưu vực sông khan hiếm nước nhất ở Trung Quốc. Khu vực với diện tích 35.340 km2 này có giá trị kinh tế lớn đối với tỉnh Quảng Ðông và cả Trung Quốc. Năm 2019, nơi đây đóng góp 4,2 ngàn tỉ nhân dân tệ (660 tỉ USD) cho GDP Quảng Ðông. Người ta ước tính rằng lượng nước sông Ðông Giang hiện giảm hơn 55% so với những năm trước, làm dấy lên mối lo ngại thiếu nước trong khu vực.

Mặt khác, do chịu ảnh hưởng của hiện tượng thời tiết La Nina, Thâm Quyến phải đối mặt với tình trạng thiếu nước hơn 1 triệu m³/ngày, gây ra cuộc tranh luận về các giải pháp dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu thụ nước ngày càng gia tăng của Thâm Quyến và khu Ðại
Vùng Vịnh.

Tình trạng căng thẳng về nước của Thâm Quyến càng trở nên trầm trọng hơn khi dân số và các hoạt động kinh tế của thành phố gia tăng nhanh chóng. Lượng nước tiêu thụ bình quân đầu người của Thâm Quyến vào năm 2018 và 2019 lần lượt là 223 m³ và 154 m³, chỉ bằng 1/10 so với mức trung bình của toàn tỉnh Quảng Ðông và chỉ bằng 1/13 so với mức trung bình toàn quốc của Trung Quốc. Ước tính chính thức từ Tập đoàn Nước Thâm Quyến cho thấy, thành phố đã sử dụng hơn 1,9 tỉ m³ nước vào năm 2021, nhiều hơn 150 triệu m³ nước so với năm 2020. Do đó, thành phố sẽ đạt mức cao mới về quy mô và mức tiêu thụ nước nhưng cũng sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu nước được ước tính lên tới 890 triệu m³ vào
năm 2030.

Nhiều giải pháp đặt ra

Trước tình hình đó, để giảm tiêu thụ nước, nhiều biện pháp khác nhau đã được áp dụng. Ðơn cử, hồi tháng 10 năm ngoái, các chính quyền địa phương đã ban hành cảnh báo hạn hán cấp độ 4 ở sông Châu Giang. Ðến đầu tháng 11-2021, chính quyền tỉnh Quảng Ðông đã phát động hành động ứng phó hạn hán khẩn cấp cấp độ 4 và yêu cầu giảm 10% lượng nước lấy từ sông Ðông Giang.

Riêng các sở, ban, ngành thành phố Thâm Quyến khuyến khích tăng cường tái sử dụng nước trong xây dựng, vệ sinh môi trường, tại các trung tâm mua sắm cũng như trong ngành công nghiệp xanh đô thị. Tổng lượng nước tái sử dụng ở Thâm Quyến hồi năm 2020 là 125,5 triệu m³ (nước thải tái chế là 120,7 triệu m³, còn nước mưa tái chế là 4,8 triệu m³), chiếm khoảng 6,21% tổng lượng nước cung cấp. Thâm Quyến đặt mục tiêu nước thải tái chế đạt 15% tổng lượng nước cung cấp so với 27,4% ở Bắc Kinh và 40% ở Singapore. Ðể giảm thất thoát nước trong hệ thống phân phối nước vốn chiếm 9,22% lượng nước cung cấp vào năm 2019, chính quyền thành phố Thâm Quyến áp dụng các biện pháp nhằm giảm áp nước.

Ngoài các biện pháp khẩn cấp trên, Thâm Quyến cũng đang cân nhắc các giải pháp dài hạn để bảo vệ an ninh nguồn nước hiện tại và tương lai của thành phố, gồm xây dựng “thành phố bọt biển”, triển khai các dự án chuyển nước giữa các lưu vực sông và áp dụng các giải pháp tự nhiên để quản lý lưu vực sông. Trong đó, “thành phố bọt biển” dường như là giải pháp được “chuộng” nhất. Ðây là một giải pháp dựa trên tự nhiên, sử dụng cảnh quan để giữ nước tại nguồn, làm chậm dòng nước và làm sạch nó trong quá trình xử lý. Sử dụng mô hình vườn trên mái nhà, công viên đầm lầy, vỉa hè thấm nước và bể chứa ngầm, sáng kiến được ra đời hồi năm 2015 này dự kiến giúp hấp thụ và tái sử dụng 70% lượng nước mưa vào 4/5 diện tích đất đô thị của Trung Quốc đến năm 2030.

Theo giới chuyên gia, những “thành phố bọt biển” có tác dụng làm giảm tác động của lũ lụt, tình trạng thiếu nước và hậu quả của quá trình đô thị hóa nhanh chóng bằng cách thúc đẩy an ninh nguồn nước, bảo vệ môi trường nước và phục hồi sinh thái nước. Họ cho rằng việc xây dựng các “thành phố bọt biển” ở Thâm Quyến còn góp phần giải quyết các vấn đề ô nhiễm và ngập lụt ở đô thị. Tính đến năm 2020, Thâm Quyến đã hoàn thành 2.888 dự án đáp ứng các tiêu chí của “thành phố bọt biển”, chiếm 28,3% diện tích xây dựng của thành phố và đặt mục tiêu đạt tỷ lệ 80% vào năm 2035.

Ý tưởng “thành phố bọt biển” được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nêu ra trong bài phát biểu tháng 12-2013. “Thành phố bọt biển” là khái niệm phát triển đô thị tập trung vào sử dụng cơ sở hạ tầng bền vững như không gian xanh và diện tích đất hấp thụ nước, giúp đối phó với mưa lớn, dự trữ nước và tái sử dụng cho mục đích khác. Trung Quốc đã triển khai các chương trình như vậy tại nhiều thành phố trên cả nước. Chẳng hạn, thủ phủ Trịnh Châu (tỉnh Hà Nam) được đầu tư 53,4 tỉ nhân dân tệ (hơn 8,2 tỉ USD) trong một dự án thí điểm kéo dài từ 2017 tới 2030, nhằm biến đô thị hơn 12 triệu dân này thành “thành phố bọt biển”. Tuy nhiên, trận lũ lụt hồi tháng 7-2021 đã làm tê liệt mạng lưới giao thông và gián đoạn nguồn cung điện nước của Trịnh Châu, làm dấy lên tranh luận trên mạng xã hội, khi nhiều người đặt câu hỏi tại sao thành phố lại bị ngập lụt nghiêm trọng như vậy dù đã chi rất nhiều để cải thiện cơ sở hạ tầng kiểm soát lũ.