Chính phủ ban hành Nghị định 281/2026/NĐ-CP (ngày 13-7-2026) sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP (ngày 4-10-2024) quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai (Nghị định 281), chính thức có hiệu lực từ ngày 31-8-2026. Nghị định bổ sung nguyên tắc xác định hành vi vi phạm; bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả; xác định số lợi bất hợp pháp; thay đổi quy định xử phạt hành vi không thực hiện đăng ký biến động đất đai và tăng mạnh thẩm quyền xử phạt.

Nghị định 281 có hiệu lực sẽ tạo nền tảng quản lý đất đai và trật tự xây dựng minh bạch, chặt chẽ hơn. Trong ảnh: Một góc khu nhà ở cán bộ giáo viên Đại học Cần Thơ.

Nghị định 281 bổ sung Điều 3a quy định nguyên tắc xác định hành vi vi phạm. Theo đó, việc xử phạt đối với đơn vị hành chính đặc khu được công nhận loại đô thị thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương ở phường thì áp dụng mức phạt như phường; nếu thực hiện nhiệm vụ tương ứng ở xã thì áp dụng mức phạt như xã. Trường hợp vợ và chồng chung quyền sử dụng đất thì áp dụng xử phạt như đối với một cá nhân.

Về biện pháp khắc phục hậu quả, Nghị định 281 sửa đổi, bổ sung điểm b khoản 2 và bổ sung các điểm p, q, r, s vào sau điểm o khoản 3 Điều 4, bao gồm các biện pháp: buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm; buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của mốc địa giới đơn vị hành chính; buộc thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai; buộc nộp lại các giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung, giấy tờ giả đã sử dụng.

Tại khoản 1 Điều 6, số lợi bất hợp pháp là số lợi tính thành tiền do tổ chức, cá nhân có được từ việc sử dụng đất sau vi phạm và phải nộp vào ngân sách nhà nước. Trường hợp hành vi do nhiều tổ chức, cá nhân cùng thực hiện trên một thửa đất thì số lợi bất hợp pháp được chia đều cho các đối tượng vi phạm. Đáng chú ý, nếu người vi phạm đã nộp các khoản tiền vào ngân sách nhà nước từ việc sử dụng đất vi phạm thì số lợi bất hợp pháp phải nộp sẽ được khấu trừ khoản tiền này.

Tại khoản 2 Điều 16, hành vi không thực hiện đăng ký biến động đất đai theo các điểm a, b, i, k, l, m và q khoản 1 Điều 133 Luật Đất đai bị phạt tiền từ 2.000.000 đến 3.000.000 đồng, trừ trường hợp nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất theo Điều 127 Luật Đất đai.

Về thẩm quyền xử phạt tại Điều 30 và Điều 31, Chủ tịch UBND cấp xã có quyền phạt cảnh cáo; phạt tiền đến 250.000.000 đồng (quy định cũ 5.000.000 đồng); đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn 3 tháng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 3 Điều 4 Nghị định 123/2024/NĐ-CP.

Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành do Cục trưởng Cục Quản lý đất đai hoặc do Thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường thành lập, cùng Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường có quyền phạt tiền đến 400.000.000 đồng (quy định cũ 50.000.000 đồng); tịch thu giấy tờ bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung, giấy tờ giả đã sử dụng; đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn 3 tháng. Trưởng đoàn kiểm tra do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường thành lập, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ được giao nhiệm vụ kiểm tra có quyền phạt tiền đến 500.000.000 đồng, tịch thu giấy tờ vi phạm và đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn 3 tháng.

Nghị định 281 có hiệu lực không chỉ tăng cường tính răn đe nhờ mức phạt cao gấp nhiều lần mức cũ mà còn mở rộng đáng kể thẩm quyền của chính quyền địa phương, tạo nền tảng quản lý đất đai và trật tự xây dựng minh bạch, chặt chẽ, siết chặt kỷ cương.

Bài, ảnh: AN KHÁNH