Hai năm qua, một số trạm y tế trên địa bàn TP Cần Thơ được trang bị thiết bị ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong tầm soát ung thư cổ tử cung. Chỉ sau vài phút thực hiện kỹ thuật, cả bác sĩ và bệnh nhân có thể tận mắt quan sát tình trạng cổ tử cung qua màn hình máy tính. Sự tiến bộ này không chỉ hỗ trợ đắc lực cho y tế tuyến cơ sở phát hiện sớm bệnh hiểm nghèo mà còn góp phần thay đổi nhận thức của cộng đồng trong việc chủ động bảo vệ sức khỏe.

Chị Cao Thị Lắm, Phó Giám đốc phụ trách Trạm Y tế phường Tân Lộc tư vấn cho người bệnh sau tầm soát ung thư cổ tử cung với thiết bị tích hợp AI.

Từ mắt thường đến AI

Chị N.N.L (ngụ cù lao Tân Lộc) đến Trạm Y tế phường Tân Lộc khám bệnh do nhức đầu, uể oải. Qua thăm hỏi các triệu chứng, kể cả các vấn đề về sức khỏe sinh sản, chị L cho biết dù đã mãn kinh hơn một năm nhưng thỉnh thoảng vẫn bị xuất huyết nhẹ. Do gia cảnh khó khăn, lại bận việc nhà, chị định “kệ bệnh” vì nghĩ từ từ sẽ hết. Đến trạm y tế, chị được cán bộ y tế tư vấn tầm soát miễn phí ung thư cổ tử cung bằng thiết bị tích hợp AI.

Chị Cao Thị Lắm, Phó Giám đốc phụ trách Trạm Y tế phường Tân Lộc cho biết, qua kiểm tra với thiết bị AI, kết quả ghi nhận chị L có những dấu hiệu bất thường, cần được theo dõi điều trị và tái khám theo lịch hẹn. Theo chị Cao Thị Lắm, ung thư cổ tử cung là căn bệnh nan y thường gặp ở phụ nữ nhưng rất dễ bị bỏ sót do triệu chứng giai đoạn đầu rất ít ỏi. Người bệnh đôi khi chỉ ngứa nhẹ hoặc thậm chí không nhận thấy bất thường nào cho đến khi bệnh đã sang giai đoạn muộn.

Trước đây, để tầm soát chuyên sâu, chị em phải lên các bệnh viện tuyến trên hoặc bệnh viện chuyên khoa phụ sản. Dù trạm y tế có triển khai kỹ thuật Pap smear, nhưng quy trình lấy mẫu rồi chuyển mẫu lên tuyến trên đợi đọc kết quả rất mất thời gian. Một kỹ thuật khác là VIA, tuy đơn giản, ít tốn kém nhưng độ chính xác lại phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm và năng lực quan sát của mỗi cán bộ y tế.

Theo BS.CKI Mai Quyên, Phó trưởng Khoa Sản, Trung tâm Y tế khu vực Cái Răng, phương pháp truyền thống tại tuyến cơ sở chủ yếu dựa vào “mắt thường”. Có những tổn thương nhỏ mà người này bỏ sót nhưng người có kinh nghiệm hơn mới nhận ra.

Nhưng từ khi có AI, hiệu quả tầm soát được cải thiện rõ rệt. Bác sĩ Mai Quyên khẳng định, máy thông minh có thể chỉ ra những tổn thương mà mắt thường khó nhận biết. Từ khi Trung tâm Y tế khu vực Cái Răng được hỗ trợ thiết bị vào đầu năm 2024 đến nay, đã có gần 650 chị em được tầm soát miễn phí. Qua đó, các bác sĩ phát hiện 90 trường hợp bất thường và 47 ca không điển hình. Đặc biệt, có một trường hợp đã được phát hiện chính xác ung thư giai đoạn 4 và đang được điều trị tích cực tại Bệnh viện Ung bướu TP Cần Thơ.

Cũng từ tháng 4-2024 đến nay, Trạm Y tế phường Tân Lộc đã tầm soát cho khoảng 500 lượt bệnh nhân, phát hiện 5 trường hợp có dấu hiệu sớm, trong đó 3 ca đã được chẩn đoán xác định và chuyển tuyến điều trị kịp thời. Với thâm niên gần 30 năm trong ngành, chị Cao Thị Lắm khẳng định: “Thiết bị công nghệ mới giúp đội ngũ y tế tự tin hơn, hạn chế sai sót so với nhìn bằng mắt thường, đồng thời gia tăng lòng tin của người dân vào y tế cơ sở”.

BS.CKI Mai Quyên, Phó trưởng Khoa Sản, Trung tâm Y tế khu vực Cái Răng, đọc kết quả tầm soát ung thư cổ tử cung.

Thay đổi ý thức chăm sóc sức khỏe cộng đồng

Sự xuất hiện của công nghệ AI đã mang lại "làn gió mới" cho y tế tuyến cơ sở. BS.CKI Mai Quyên cho biết, khi phát hiện bất thường, cán bộ y tế đều lưu số điện thoại để hỗ trợ bệnh nhân theo dõi kết quả chuyên sâu ở tuyến trên. Qua đề tài nghiên cứu cấp cơ sở, Bác sĩ Mai Quyên và các đồng nghiệp nhận thấy máy AI có khả năng “đánh động” vào ý thức của chị em. Nhiều người trước đó không quan tâm đến sức khỏe sinh sản, nhưng khi nhìn thấy hình ảnh tổn thương trực tiếp trên màn hình, họ mới thực sự lo lắng và quan tâm đến việc khám định kỳ.

“Nhiều người dân còn lạ lẫm với AI, nhưng khi được tư vấn và in kết quả trực tiếp mang về, họ rất tin tưởng. Trước đây nhiều người cứ nghĩ bình thường vì không thấy đau đớn gì, nay “thấy mới tin” nên ý thức phòng bệnh chủ động được nâng lên rõ rệt”, Bác sĩ Mai Quyên chia sẻ.

Theo chị Cao Thị Lắm, việc ứng dụng AI không chỉ nâng cao chất lượng chẩn đoán mà còn giúp giảm tải cho đội ngũ nhân viên, nâng cao sự hài lòng cho người bệnh. Từ hiệu quả bước đầu, Trạm Y tế phường Tân Lộc mong mỏi tiếp tục được Sở Y tế hỗ trợ thêm các ứng dụng AI trong chụp X-quang, điện tim để bà con dễ dàng tiếp cận các dịch vụ cận lâm sàng chất lượng cao ngay tại địa phương. Đồng thời, y tế cơ sở cũng mong muốn các kỹ thuật này sớm được đưa vào danh mục thanh toán bảo hiểm y tế để đảm bảo quyền lợi cho người bệnh.

PGS.TS.BS Hoàng Quốc Cường, Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ, cho biết trong năm 2026, ngành Y tế thành phố tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số. Bên cạnh việc duy trì bệnh án điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, Sở sẽ tập trung triển khai khám sàng lọc sớm tại cộng đồng các bệnh không lây nhiễm. Đặc biệt là ứng dụng AI trong tầm soát sớm ung thư cổ tử cung, ung thư phổi, biến chứng đáy mắt và quản lý bệnh nhân đái tháo đường, hướng tới mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn diện cho nhân dân.

Bài, ảnh: THU SƯƠNG