MAI QUYÊN (Tổng hợp)

Kể từ khi nhậm chức hồi tháng 5-2022, Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk-yeol vạch ra những nhiệm vụ cụ thể nhằm hiện thực hóa tầm nhìn về một quốc gia then chốt toàn cầu (GPS). Khái niệm này trở thành nền tảng và được xác định rõ hơn trong Chiến lược An ninh Quốc gia mà Nhà Xanh công bố hồi tháng 6-2023, nhấn mạnh việc điều chỉnh chính sách đối ngoại phù hợp sự trỗi dậy về kinh tế, quân sự và quyền lực mềm của quốc gia. Tuy nhiên, trong bối cảnh Seoul thiếu sự hiện diện trong một số cơ chế an ninh - kinh tế mới nổi hiện nay, mục tiêu trên buộc quốc gia Ðông Bắc Á có sách lược điều chỉnh phù hợp các rủi ro và tình hình thực tế địa chính trị phức tạp.

Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk-yeol (trái) ký thỏa thuận hợp tác với Tổng Thư ký NATO Jens Stoltenberg tại thủ đô Vilnius của Litva ngày 11-7. 

Một trong những đề xuất gây chú ý là thiết lập lại trọng tâm các ưu tiên của chính phủ, tập trung vào nhu cầu mở rộng không gian ngoại giao cũng như tăng cường vai trò và đóng góp của nước này trong cộng đồng quốc tế. Theo đuổi mục tiêu đó, chính quyền Tổng thống Yoon coi trọng việc thúc đẩy các “giá trị phổ quát” bao gồm tự do, nhân quyền và pháp quyền. Nỗ lực này được phản ánh qua cách Hàn Quốc đẩy mạnh hỗ trợ các cuộc bỏ phiếu của Liên Hiệp Quốc về vấn đề nhân quyền; đồng tổ chức Hội nghị thượng đỉnh vì dân chủ và tăng hơn 18% nguồn tài trợ phát triển cho Nam bán cầu.

Nâng tầm vị thế quốc gia

Tương tự các nhà lãnh đạo tiền nhiệm, Tổng thống Yoon hiểu rõ nền tảng chính sách đối ngoại và quân sự của Hàn Quốc là liên minh với Mỹ. Khác biệt ở đây là chủ trương đẩy mạnh khôi phục quan hệ ngoại giao với Nhật Bản - đồng minh thân cận khác của Washington trong khu vực. Từ các buổi tham vấn ngoại giao cấp chuyên viên đến cuộc hội đàm song phương lần đầu tiên sau 7 năm giữa lãnh đạo 2 nước, giới phân tích cho rằng Tổng thống Yoon gần như dốc hết vốn chính trị để thuyết phục người dân Nhật - Hàn rằng “lợi ích chung sẽ lớn hơn khác biệt”. Ông còn thể hiện mối quan tâm với các đối tác cường quốc tầm trung khác như Anh, Úc, Pháp và Hiệp hội các quốc gia Ðông Nam Á (ASEAN); thu hẹp khoảng cách giữa Bắc - Nam bán cầu thông qua sáng kiến “vành đai lúa gạo Hàn Quốc” giúp 8 nước châu Phi đảm bảo tự cung cấp lượng gạo thiết yếu, tổ chức thành công hội nghị thượng đỉnh đầu tiên của Hàn Quốc với các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương. Ðặc biệt, trong lần xuất hiện thứ 2 tại Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Ðại Tây Dương (NATO), ông tiếp tục làm rõ quan điểm về mối liên hệ giữa vấn đề kinh tế và an ninh toàn cầu khi thắt chặt quan hệ với châu Âu và coi đây là một cơ chế đối trọng với Trung Quốc ngày càng quyết đoán.

Theo giới quan sát, nỗ lực của chính quyền Tổng thống Yoon nhằm nâng cao vị thế toàn cầu của Hàn Quốc gây được tiếng vang lớn với Mỹ và phương Tây. Nhưng từ góc độ an ninh, những động thái này có thể gia tăng mâu thuẫn với các nước láng giềng Trung Quốc, Nga và CHDCND Triều Tiên. Ðây được xem thách thức cơ bản trong tầm nhìn GPS của Nhà Xanh. Vấn đề càng trở nên khó nói khi Hàn Quốc tuy là một trong những đồng minh thân cận của Washington ở khu vực nhưng hiện vẫn nằm ngoài các khuôn khổ an ninh do Mỹ dẫn đầu, chẳng hạn như Nhóm Bộ tứ (gồm Mỹ, Nhật Bản, Úc và Ấn Ðộ) hay Hiệp ước an ninh Mỹ, Anh, Úc (AUKUS).

Rõ ràng so với chính trị, tầm nhìn GPS có ảnh hưởng hạn chế hơn trên lĩnh vực kinh tế. Một trong những điểm gây chú ý là thái độ do dự của Hàn Quốc với Hiệp định Ðối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Trong khi Nhật Bản kiên trì với sáng kiến ​​này sau khi Mỹ rút lui, Seoul dường như còn chờ quyết định từ Washington. Trong khi đó, Hàn Quốc hiện là thành viên của Hiệp định Ðối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Khuôn khổ Kinh tế Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương (IPEF) của Mỹ, nhưng sự miễn cưỡng với CPTPP có thể khiến họ đứng ngoài lề trong ngoại giao thương mại, bỏ lỡ cơ hội quan trọng giúp hiện thực hóa tham vọng GPS. Sự do dự của Hàn Quốc đồng thời phản ánh thất bại của Mỹ trong việc đưa ra một chiến lược kinh tế hiệu quả ở châu Á, không đáp ứng được kỳ vọng của các đối tác khu vực về hợp tác kinh tế có ý nghĩa.

Rủi ro tiềm ẩn

Chính quyền Tổng thống Yoon dưới tầm nhìn GPS đã có những bước tiến đáng kể trong việc nâng cao vị thế quốc tế của Hàn Quốc, thiết lập quan hệ đối tác bên ngoài Bán đảo Triều Tiên và ủng hộ các giá trị phổ quát. Nhưng trong tiến trình này, sự liên kết rõ ràng giữa Hàn Quốc với các nền dân chủ tự do phương Tây đồng thời dẫn tới những rủi ro tiềm tàng.

Mối quan tâm cấp bách nhất là Trung Quốc. Những tháng gần đây, Nhà Xanh thể hiện lập trường cụ thể hơn trong vấn đề Ðài Loan và ủng hộ quan hệ hợp tác với NATO. Ðiều này kích hoạt thái độ cảnh giác từ Trung Quốc với sự đáp trả bằng chính sách ngoại giao ngày càng cứng rắn, có thể ảnh hưởng lớn tới Hàn Quốc. Rủi ro thứ 2 nằm ở Nam bán cầu. Hầu hết các quốc gia khu vực đều thận trọng tránh đứng về bên nào trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Trung gia tăng. Ðể duy trì sự ủng hộ, Seoul phải đạt sự cân bằng giữa giá trị hướng về phương Tây với lợi ích khu vực. Rủi ro cuối cùng ẩn chứa trong chính khẩu hiệu vươn lên của nước này. Với tham vọng GPS, Hàn Quốc đang đặt mình vào một liên minh lớn cùng với các nước có ảnh hưởng nhất trên hành tinh. Ðây có thể là sự tiếp cận vượt quá khả năng hiện có của Hàn Quốc - quốc gia đang trên đà gia nhập nhóm 10 nền kinh tế hàng đầu thế giới nhưng về mặt kỹ thuật vẫn đang trong tình trạng chiến tranh với Triều Tiên và dân số giảm liên tục.

Tuy vậy nhìn chung, Hàn Quốc đang có được nhiều lợi thế, chẳng hạn như nằm ở vị trí chiến lược ở Ðông Bắc Á; sở hữu ngành công nghiệp quốc phòng tiên tiến cùng với “quyền lực mềm” đáng mơ ước trong lĩnh vực văn hóa, công nghệ và đầu tư. Những đặc điểm này là nền tảng vững chắc cho một cường quốc tầm trung thành công và nền dân chủ ngày càng có ảnh hưởng. Nhưng liệu những điều này có giúp Hàn Quốc trở thành GPS hay không thì cần thời gian để đánh giá kết quả thực tế.