TRÍ VĂN (Theo Al Jazeera)

Hội nghị thượng đỉnh trực tuyến được Trung Quốc tổ chức hồi tháng 10 năm ngoái có sự tham dự của hầu hết lãnh đạo các quốc đảo Thái Bình Dương, gồm Tổng thống Kiribati Taneti Maamau, các thủ tướng của Fiji, Tonga và Niue, các ngoại trưởng của Papua New Guinea, Vanuatu, Liên bang Micronesia và Quần đảo Solomon, nhưng sự vắng mặt của Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Samoa Fiame Naomi Mata’afa là bằng chứng mới nhất về những căng thẳng len lỏi vào quan hệ giữa Trung Quốc với các quốc đảo Thái Bình Dương.

Thủ tướng Samoa Mata’afa không tham dự hội nghị trực tuyến gần đây giữa lãnh đạo các nước Thái Bình Dương với Trung Quốc. Ảnh: AFP

Kể từ khi lên nắm quyền hồi tháng 7 năm ngoái, bà Mata’afa đã hủy bỏ dự án xây dựng cảng do Trung Quốc hậu thuẫn, do cho rằng mức đầu tư lên tới 100 triệu USD là quá cao đối với một quốc gia có GDP chỉ 800 triệu USD như Samoa.

Trong khi đó, Quần đảo Solomon hồi cuối tháng 11 năm ngoái đã chìm trong bạo lực do xuất hiện chia rẽ xung quanh quyết định của lãnh đạo quốc đảo này hồi năm 2019 về việc cắt đứt quan hệ với Ðài Loan và chuyển sang thiết lập quan hệ với Trung Quốc. Các doanh nghiệp do Trung Quốc làm chủ ở thủ đô Honiara khi đó đã bị những người biểu tình nhắm mục tiêu.

Theo giới phân tích, sự thờ ơ của Samoa và tình trạng bất ổn ở Solomon đã phản ánh thái độ của các nước trong khu vực đối với Bắc Kinh. “Chắc chắn ngày càng có nhiều lo ngại ở Thái Bình Dương về sự can dự của Trung Quốc và cách thức mà Trung Quốc theo đuổi lợi ích tại khu vực. Ðiều này đã được phản ánh tại cuộc họp ngoại trưởng gần đây” - Anna Powles, giảng viên cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh thuộc Ðại học Massey (New Zealand), nhận định.

Jonathan Pryke, Giám đốc Chương trình Quần đảo Thái Bình Dương tại Viện Lowy (Úc), cho rằng dù các quốc gia trong khu vực vẫn muốn làm ăn với Trung Quốc nhưng ngày càng nhiều nước nhận ra khoảng cách lớn giữa những cam kết mà Trung Quốc đưa ra với hành động thực tế của Bắc Kinh. “Thực tế về những gì mà Trung Quốc mang lại cùng với mức phí cao đã khiến các nước đánh giá lại mối quan hệ giữa họ với Trung Quốc. Các nước Thái Bình Dương đã khôn ngoan trước Trung Quốc. Họ đang đối xử với Trung Quốc giống như cư xử với các đối tác khác, tức là họ có thể tránh xa Trung Quốc khi cần thiết” - ông Pryke nhận định.

Còn nhớ, Samoa hồi năm 1976 là một trong những nước đầu tiên tại khu vực thiết lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc vào thời điểm hầu hết các quốc gia Thái Bình Dương đều công nhận Ðài Loan. Ngày nay, Samoa là “con nợ” của Trung Quốc khi mà nước này đang vay của Trung Quốc khoảng 160 triệu USD, chiếm khoảng 40% tổng nợ nước ngoài của quốc đảo khoảng 200.000 dân này.

Trong bối cảnh trên, Úc đang nhanh chóng đưa ra giải pháp nhằm thay thế các khoản đầu tư của Trung Quốc tại khu vực. Hồi cuối tháng 10 năm ngoái, Canberra đã tài trợ phần lớn hợp đồng trị giá 1,6 tỉ USD để công ty viễn thông Telstra Corp mua Digicel Pacific, nhà cung cấp viễn thông lớn nhất ở Fiji, Papua New Guinea, Vanuatu, Samoa, Tonga và Nauru.

Còn khi đại dịch COVID-19 bùng phát, Úc là nhà viện trợ hàng đầu cho các quốc đảo ở Thái Bình Dương, từ các thiết bị bảo vệ cá nhân, kit test nhanh COVID-19 cho đến cam kết cung cấp vaccine trị giá 450 triệu USD cho toàn khu vực. Ngược lại, nghiên cứu gần đây của Viện Lowy cho thấy viện trợ của Trung Quốc cho các quốc đảo ở Thái Bình Dương đã giảm kể từ năm 2018.

Ngoài Palau, Nauru, Quần đảo Marshall và Tuvalu công nhận Ðài Loan, các quốc đảo còn lại tại khu vực đều có quan hệ ngoại giao với Bắc Kinh. Kể từ năm 2009, Trung Quốc là đối tác cho vay lớn thứ 2 tại khu vực, chỉ sau Ngân hàng Phát triển châu Á, định chế cho các quần đảo Thái Bình Dương vay 1,34 tỉ USD. Bắc Kinh sở hữu phần lớn cổ phần trong nhiều dự án khai thác nằm rải rác trên các hòn đảo tại khu vực. Và trong vòng 8 năm qua, Trung Quốc là đối tác thương mại hàng đầu của khu vực.