Lãnh đạo Nhật Bản và Hàn Quốc tiến hành Hội nghị thượng đỉnh lần thứ hai trong năm nay, khi hai bên tìm cách duy trì giai đoạn hòa dịu hiếm có trong quan hệ song phương vốn chứa nhiều biến động lịch sử.

Xây dựng nền tảng hợp tác bền vững

Ngày 19-5, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae bắt đầu chuyến thăm Hàn Quốc trong 2 ngày, họp thượng đỉnh với Tổng thống Lee Jae Myung tại quê hương của ông là thành phố Andong, tỉnh Gyeongsang Bắc. Đây sẽ là cuộc gặp thứ sáu của ông Lee với một nhà lãnh đạo Nhật Bản kể từ khi ông nhậm chức vào tháng 6 năm ngoái và là lần thứ ba ông gặp bà Takaichi, người đảm nhận cương vị thủ tướng hồi tháng 10-2025.

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung tại thành phố Nara hồi tháng 1-2026. Ảnh: Yonhap

Hai nhà lãnh đạo từng gặp nhau tại Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) ở Gyeongju năm ngoái và lần gặp gần nhất giữa họ diễn ra vào tháng 1 năm nay khi ông Lee tới thành phố Nara, quê hương của bà Takaichi.

Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc cho biết mục đích của cuộc gặp ngày 19-5 là tiếp tục duy trì bầu không khí hòa hợp hiện tại giữa hai đối thủ lịch sử cũng như quan hệ cá nhân thân thiết giữa hai nhà lãnh đạo. Ông Lee và bà Takaichi từng gây chú ý ở Nara khi cùng chơi trống sau hội nghị thượng đỉnh.

“Cuộc gặp này được kỳ vọng sẽ là cơ hội ý nghĩa để tăng cường sự tin cậy và tình hữu nghị giữa lãnh đạo hai nước, khi chuyến thăm tới quê hương của Tổng thống Lee mang tính đáp lễ”, Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc nêu rõ.

Quan hệ Nhật - Hàn có thể đang bước vào giai đoạn ổn định và cởi mở nhất trong gần một thập niên, nhờ sự hội tụ ngày càng lớn về lợi ích an ninh, kinh tế và chiến lược giữa hai nhà lãnh đạo. Việc thúc đẩy “ngoại giao quê hương” cho thấy dưới thời bà Takaichi và ông Lee, Tokyo và Seoul không chỉ tìm cách giải quyết các bất đồng ngắn hạn mà còn đang nỗ lực xây dựng nền tảng hợp tác bền vững hơn dựa trên lòng tin và sự phối hợp chiến lược dài hạn.

“Vết cứa lịch sử”

Trong nhiều thập niên, quan hệ song phương liên tục biến động do những bất đồng lịch sử và chính trị kéo dài. Bán đảo Triều Tiên nằm dưới sự cai trị của Nhật Bản từ năm 1910 cho hết Thế chiến thứ hai vào năm 1945. Nhật Bản và Hàn Quốc thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1965. Những khác biệt liên quan đến thời kỳ thuộc địa thường xuyên thổi bùng căng thẳng, cản trở hợp tác ngoại giao và thương mại giữa Seoul và Tokyo, hai đồng minh lớn nhất của Mỹ ở châu Á.

Trong nhiều năm, quan hệ Nhật - Hàn đã chạm đáy do không đồng nhất về cách giải thích lịch sử chung của hai quốc gia.

“Phụ nữ giải khuây” luôn là vấn đề gai góc lâu nay giữa hai nước láng giềng. Đây là cách gọi các phụ nữ Hàn Quốc bị buộc làm việc tại các nhà thổ phục vụ lính Nhật Bản giai đoạn trước và trong Thế chiến thứ hai. Quan hệ song phương vẫn luôn có vướng mắc quanh vấn đề đền bù cho những phụ nữ này.

Theo Thỏa thuận Phụ nữ Giải khuây Nhật - Hàn ký vào tháng 12-2015, Tokyo đã đưa ra lời xin lỗi chính thức và đồng ý thành lập một quỹ trị giá 1 tỉ yen (9,3 triệu USD) hỗ trợ cũng như bồi thường cho 47 “phụ nữ mua vui”. Nhật đã trao 1 tỉ yen cho Tổ chức Hòa giải và Chữa lành. Tuy nhiên, 4 năm sau, dưới thời chính quyền mới ở Seoul, quỹ này bị giải thể do có những bất cập và thỏa thuận trên thực tế đã bị hủy bỏ.

Theo các nhà sử học, có tới 200.000 phụ nữ, chủ yếu từ Hàn Quốc và các khu vực khác của châu Á như Trung Quốc, bị buộc phải làm việc trong các nhà thổ của quân đội Nhật Bản trong Thế chiến thứ hai.

HẠNH NGUYÊN (Theo Nikkei Asia, The Diplomat)