Khi Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt đối với Chủ tịch Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) Akane Tomoko ngày 18-8, Nhật Bản đã phản ứng nhanh chóng, song thận trọng. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Kitamura Toshihiro gọi động thái này là “rất đáng tiếc”, đồng thời tái khẳng định sự ủng hộ nhất quán của Tokyo đối với ICC và pháp quyền.

Chủ tịch ICC Akane Tomoko (phải). Ảnh: ICC

Thủ tướng Sanae Takaichi ngày 19-8 cũng công khai nói rằng lệnh trừng phạt là “rất đáng tiếc” và cho biết sẽ tiếp tục liên lạc trao đổi với Mỹ và các nước liên quan.

Các lệnh trừng phạt mới nhất nằm trong chiến dịch lớn hơn của chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với tòa án có trụ sở tại Hà Lan. Washington cho rằng ICC đã vượt quá thẩm quyền khi truy tố công dân của các quốc gia, trong đó có Mỹ và Israel. 

Trong khi nhiều lãnh đạo châu Âu và ICC đồng loạt phản đối các biện pháp trừng phạt này, áp lực buộc Tokyo phải có động thái quyết liệt hơn cũng đang tăng trong nước. Một nhóm nghị sĩ liên đảng đã lên án các lệnh trừng phạt “bằng những lời lẽ mạnh mẽ nhất có thể”, kêu gọi Thủ tướng Takaichi cùng Ngoại trưởng Motegi Toshimitsu đưa ra phản đối rõ ràng và yêu cầu Mỹ rút lại lệnh trừng phạt. Ông Tamaki Yuichiro, lãnh đạo đảng Dân chủ vì nhân dân, đảng đối lập lớn thứ hai ở Nhật Bản, cho rằng Tokyo nên bảo vệ Chủ tịch Akane không đơn giản chỉ vì bà là công dân Nhật, mà vì pháp quyền mà vị này đại diện.

Sự thận trọng của Nhật

Tokyo nhấn mạnh pháp quyền là một nguyên tắc duy trì trật tự quốc tế, song cũng thận trọng khi việc áp dụng nguyên tắc này có thể khiến họ đối đầu với Washington.

Sự thận trọng này là có cơ sở. Liên minh Nhật - Mỹ vẫn là nền tảng trong chiến lược an ninh của Tokyo trước những thách thức ngày càng lớn từ Trung Quốc, CHDCND Triều Tiên và Nga. Nhật cũng có thể tính toán rằng ngoại giao kín đáo nhiều khả năng tác động đến Mỹ hơn là đối đầu công khai, đặc biệt khi Tokyo còn phải quản lý những lợi ích an ninh và kinh tế lớn hơn với Washington.

Tuy nhiên, im lặng sẽ gây tổn hại đến uy tín của Nhật Bản. Trong nhiều năm, Tokyo đã yêu cầu Bắc Kinh và Mát-xcơ-va tôn trọng luật pháp quốc tế và cũng lên án những nỗ lực thay đổi hiện trạng bằng vũ lực hoặc cưỡng ép. Những lập luận này chỉ có sức thuyết phục khi các nguyên tắc tương tự được áp dụng không chỉ với đối thủ, mà cả các đồng minh.

Là một cường quốc tầm trung, Nhật có lợi ích đáng kể trong một hệ thống quốc tế nơi các quy tắc có thể kiềm chế quyền lực. 

Do đó, Tokyo có thể nêu rõ rằng các thẩm phán và quan chức của tòa phải có khả năng thực hiện nhiệm vụ mà không chịu sự cưỡng ép về chính trị. Nhật có thể yêu cầu Mỹ rút lại lệnh trừng phạt, phối hợp với Hà Lan, châu Âu và các nước thành viên ICC khác để đảm bảo bà Akane có thể tiếp tục thực hiện nhiệm vụ mà bà đảm trách kể từ năm 2024.

Bà Akane Tomoko là thẩm phán người Nhật đang lãnh đạo một thể chế mà Tokyo đã ủng hộ trong gần 2 thập kỷ. Nhật trở thành quốc gia thành viên của Quy chế Rome vào năm 2007 và kể từ đó là một trong những nước ủng hộ mạnh mẽ nhất của ICC. Đây cũng là quốc gia đóng góp ngân sách lớn nhất cho ICC.

HẠNH NGUYÊN  (Theo The Diplomat, DW)