Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo đã đạt được khung thỏa thuận về Greenland và an ninh ở Bắc Cực, đồng thời rút lại lời đe dọa giành quyền kiểm soát hòn đảo thuộc Đan Mạch này bằng vũ lực cũng như kế hoạch áp thuế đối với các đồng minh châu Âu.

Tổng Thư ký NATO Rutte (trái) trao đổi với ông Trump bên lề hội nghị WEF ngày 21-1. Ảnh: AP

Tăng cường an ninh ở Bắc Cực

“Chúng tôi đã hình thành khung thỏa thuận tương lai liên quan đến Greenland và, trên thực tế là toàn bộ khu vực Bắc Cực”, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội ngày 21-1. Đây là cơ sở để ông hủy bỏ kế hoạch áp mức thuế quan dự kiến có hiệu lực từ ngày 1-2 với các đồng minh châu Âu đã điều quân tới Greenland gần đây.

Trả lời báo giới sau đó, ông Trump nói thỏa thuận này “mang lại tất cả những gì chúng tôi mong muốn” và sẽ có hiệu lực “mãi mãi”, song tỏ ra do dự khi được hỏi liệu Mỹ có giành quyền kiểm soát hòn đảo này hay không, điều mà ông liên tục lặp lại những tuần gần đây.

Động thái “quay xe” của ông chủ Nhà Trắng diễn ra sau cuộc đàm phán với Tổng Thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Mark Rutte bên lề hội nghị thường niên của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đang diễn ra tại Davos, Thụy Sĩ.

Trong cuộc phỏng vấn của hãng tin Fox News, người đứng đầu NATO cho biết viễn cảnh Mỹ dùng vũ lực để giành quyền kiểm soát Greenland từ Đan Mạch không được đề cập trong cuộc gặp với ông Trump. Thay vào đó, trọng tâm cuộc gặp xoay quanh các giải pháp NATO cần thực hiện để bảo vệ khu vực Bắc Cực rộng lớn.

Ông Trump cung cấp rất ít chi tiết về khung thỏa thuận mới, ngoài việc ca ngợi văn kiện này đặt tất cả các bên vào vị thế rất tốt, đặc biệt là an ninh, khoáng sản và mọi yếu tố khác.

Truyền thông Mỹ đưa tin khuôn khổ này có 6 điểm chính. Mỹ sẽ kiểm soát một số khu vực nhỏ, tham gia khai khoáng ở Greenland, thỏa thuận kéo dài vô thời hạn, mục tiêu là ngăn chặn ảnh hưởng của Nga. Thỏa thuận cũng bao gồm hệ thống phòng thủ Vòm Vàng và mở đường cho đầu tư hạ tầng do Mỹ hậu thuẫn vào hòn đảo tự trị.

Người phát ngôn NATO Allison Hart cho biết giới chức Mỹ, Đan Mạch và Greenland sẽ tiếp tục đàm phán để đảm bảo rằng Nga và Trung Quốc không bao giờ có được chỗ đứng về kinh tế hay quân sự tại hòn đảo.

Một nguồn thạo tin tiết lộ một phần của thỏa thuận tiềm năng bao gồm việc đàm phán lại hiệp ước mà Washington và Copenhagen ký kết năm 1951. Trong khi đó, một quan chức NATO cho biết liên minh đã thảo luận về khả năng Đan Mạch cho phép Mỹ xây dựng thêm các căn cứ quân sự trên đảo này.

Hiệp ước năm 1951 cho phép Mỹ hiện diện quân sự vô thời hạn ở Greenland. Trong thời Chiến tranh Lạnh, Mỹ từng đặt hơn 10 cơ sở quân sự tại đây, song hầu hết đã đóng cửa sau khi chiến tranh kết thúc và hiện chỉ còn duy nhất cơ sở Pituffik.

Trước những đe dọa tiếp quản từ phía ông Trump, Đan Mạch phát tín hiệu sẵn sàng hoan nghênh các nguồn lực quân sự bổ sung. Tổng Thư ký NATO cũng đã thúc đẩy việc tái đàm phán thỏa thuận này như là cách để đáp ứng các yêu cầu của Tổng thống Mỹ. Bản hiệp ước được cập nhật có thể bao gồm các điều khoản cụ thể nhằm ngăn chặn Nga và Trung Quốc hoạt động tại Greenland.

Châu Âu thở phào

Ông Trump nhiều lần khẳng định Mỹ “xứng đáng” sở hữu Greenland vì Washington sẽ buộc phải bảo vệ vùng lãnh thổ này trước Nga hoặc Trung Quốc, dù trên thực tế cả Mát-xcơ-va và Bắc Kinh đều không tuyên bố chủ quyền đối với hòn đảo.

Tham vọng này lớn đến mức đã khơi mào một trong những cuộc khủng hoảng xuyên Đại Tây Dương nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, khi ông Trump dọa sẽ đơn phương phá hủy NATO thông qua hành động quân sự nhằm vào một quốc gia thành viên khác. Nhưng trong bài phát biểu tại WEF hôm 21-1, ông đã loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để giành quyền kiểm soát Greenland từ Đan Mạch, một thành viên NATO.

Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen gọi đây là những thông điệp tích cực. Thủ tướng Hà Lan Dick Schoof thì cho biết Mỹ và châu Âu “hiện đang trên con đường xuống thang căng thẳng”. 

Các nước thành viên NATO ở châu Âu đã “chiều lòng” Tổng thống Trump khi năm ngoái cam kết sẽ chi 5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cho quốc phòng đến năm 2035. Nhưng trong vấn đề Greenland thì họ cảnh báo rằng ông Trump sắp vượt qua lằn ranh đỏ: đó là chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Henri-Paul Normandin, cựu quan chức ngoại giao Canada, nhận định rằng tổng thống Mỹ đã nhận thấy quyết tâm của châu Âu trong việc phản đối tham vọng Greenland của mình và vì thế ông buộc phải lùi bước phần nào.

HẠNH NGUYÊN (Theo AFP, CNN)