Thông cáo của Nhà Trắng ngày 4-10 cho biết Tổng thống Barack Obama đã quyết định hủy bỏ toàn bộ chuyến công du Đông Nam Á vì lý do "Chính phủ Mỹ đóng cửa", động thái bị dư luận cho là đánh mất cơ hội khẳng định lại chính sách tái cân bằng của Mỹ tại châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt trong bối cảnh Trung Quốc đang tiếp tục triển khai chiến lược "củ cà rốt" nhằm phân hóa các bên tranh chấp trên Biển Đông.

Tổng thống Obama suy tư vì Chính phủ Mỹ phải đóng cửa. Ảnh: AFP

Quyết định trên của Tổng thống Obama quả thật hơi bất ngờ bởi mới hôm 2-10 ông thông báo chỉ không đi Malaysia và Philippines, chứ không đề cập đến hai trạm dừng chân cực kỳ quan trọng là Indonesia và Brunei. Trước đó, ông từng hai lần lỗi hẹn với châu Á hồi năm 2010, một lần vì cần thời gian đấu tranh thúc đẩy đạo luật cải cách y tế Obamacare và một lần do thảm họa nổ giàn khoan dầu trên Vịnh Mexico.

Báo Nước Mỹ Ngày nay (USA Today) cho rằng quyết định của ông chủ Nhà Trắng có thể bị dư luận nghi ngờ về sự tồn tại thật sự của cái gọi là chiến lược "xoay trục châu Á" mà chính ông Obama đã đưa ra năm 2011 trong nỗ lực kiềm chế chính sách gây hấn của Trung Quốc tại khu vực. Vấn đề tranh chấp Biển Đông và Biển Hoa Đông được cho là phần quan trọng cả trong lẫn bên lề hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Indonesia từ ngày 6-10. Biển Đông cũng là vấn đề chính của ông Obama khi tới Brunei, nơi sẽ diễn ra hội nghị cấp cao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Ông Obama đã vài lần trực tiếp kêu gọi Trung Quốc chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán đa phương với các bên liên quan trên Biển Đông và tránh đe dọa, bắt nạt trong các vấn đề tranh chấp lãnh hải.

USD Today vì thế đánh giá thông báo mới của ông Obama là "tin tốt lành" cho Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, người vừa có chuyến công du chính thức nước ngoài đầu tiên tại Indonesia và Malaysia, hai thành viên của ASEAN, với mục tiêu đẩy mạnh quan hệ kinh tế và thương mại, đồng thời qua đó có thể giúp mang lại lợi ích chính trị, ngoại giao cho Bắc Kinh. Trung Quốc và Indonesia vừa ký kết hàng loạt các thỏa thuận đầu tư, thương mại và trao đổi tiền tệ trị giá hơn 46 tỉ USD. Còn Trung Quốc và Malaysia ngày 4-10 đã đồng ý nâng kim ngạch thương mại song phương lên gấp 3 lần, đạt 160 tỉ USD vào năm 2017. Đặc biệt, lãnh đạo hai nước này đã ký thỏa thuận thiết lập mối quan hệ "đối tác chiến lược toàn diện" với ông Tập Cận Bình. Đây có thể được coi là chiến lược "củ cà rốt kiểu Mỹ mang đặc trưng Trung Quốc".

Lóe chút hy vọng cho Chính phủ Mỹ Tờ Thời báo New York và Bưu điện Washington cho biết Chủ tịch Hạ viện Mỹ John Boehner, lãnh đạo đảng Cộng hòa nổi tiếng gây khó chịu cho ông Obama, hôm 3-10 đã nói với các nhà lập pháp đảng “Con Voi” rằng ông không muốn nước Mỹ phá sản. Phe Dân chủ lập tức tỏ ý hoan nghênh phát biểu (chưa được xác nhận) của ông Boehner, dù vấn đề chính phủ ngưng hoạt động có thể tiếp tục kéo dài.

Ông Shi Yinhong, chuyên gia quan hệ quốc tế của Đại học Nhân dân Trung Quốc tại Bắc Kinh, nhận xét rằng kể từ khi lên nắm quyền lãnh đạo cuối năm 2012, ông Tập đã có nhiều động thái nhằm đảm bảo sự thống trị của Trung Quốc tại châu Á. Một trong những bước đi mà chuyên gia này đánh giá "còn hơn cả những lời đe dọa tấn công" là "thái độ và giọng điệu êm nhẹ" nhằm cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ và giảm bớt sự lo lắng của một số nước Đông Nam Á đối với tham vọng "nuốt chửng" Biển Đông của Trung Quốc.

Thay ông Obama, Ngoại trưởng John Kerry sẽ thăm và dự các sự kiện tại 4 nước Đông Nam Á kể trên. Thật ra, theo ông Yinhong, chính quyền Obama gần đây đã có thêm nhiều "bạn bè mới" và củng cố quan hệ với các đồng minh cũ tại khu vực này. Hành động cụ thể nhất được thể hiện rõ qua chuyến thăm Hàn Quốc nhiều ngày của Bộ trưởng Quốc phòng Chuck Hagel và thỏa thuận nâng cấp liên minh Mỹ-Nhật sau cuộc họp tham vấn giữa bộ ngoại giao và quốc phòng hai nước hôm 3-10.

KIẾN HÒA (Tổng hợp)