Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 11-11, Quốc hội thảo luận ở hội trường. Ông Lê Minh Nam, đại biểu Quốc hội đơn vị TP Cần Thơ, có những ý kiến góp ý Báo cáo kết quả tiếp công dân, xử lý đơn thư và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội năm 2026.

Ông Lê Minh Nam phát biểu trong phiên thảo luận ở hội trường sáng 11-11.

Theo báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, kết quả tiếp công dân, xử lý đơn thư và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội năm 2026 đã có nhiều đổi mới, đạt được nhiều thành quả tích cực. Đặc biệt, sau khi Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo; Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 116; Chính phủ ban hành 4 Nghị định hướng dẫn Luật và 1 Nghị định quy định cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo  (tất cả đều có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026) đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo đạt kết quả cao trong hơn 4 tháng qua, hứa hẹn sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả tích cực trong thời gian tới.

Tuy nhiên, theo Báo cáo số 337, vẫn tồn tại tình trạng chất lượng giải quyết khiếu nại lần đầu ở cấp xã còn hạn chế; số vụ việc khiếu nại tố cáo đúng và đúng một phần ở các địa phương còn chiếm tỷ lệ cao; Việc ứng dụng công nghệ thông tin có nơi còn chưa kịp thời, chưa thường xuyên. Một số địa phương thực hiện rà soát các vụ việc khiếu nại đông người, phức tạp còn chậm, thiếu tính chủ động. Chất lượng văn bản, thông tin, kết quả giải quyết còn thiếu tính thuyết phục, chưa xác minh làm rõ nội dung công dân tiếp khiếu, tiếp tố; không rõ lộ trình giải quyết dẫn đến công dân tiếp tục gửi đơn vượt cấp… Vì vậy, rất cần đổi mới công tác giải quyết đơn thư một cách căn cơ, toàn diện, giải quyết vấn đề từ nguyên nhân, bản chất và ngay từ khi mới phát sinh ban đầu. Qua xem xét, số đơn 34 tỉnh, thành phố gửi đến Đoàn Đại biểu Quốc hội có 5.788 đơn lưu/9.226 bằng 62,73%; đơn gửi các cơ quan của Quốc hội có 17.190 đơn lưu/tổng số 18.272 đơn, chiếm 94,07%. Tỷ lệ đơn lưu cao như vậy cũng cho thấy rất cần xem xét nguyên nhân, có giải pháp xử lý để đảm bảo hoạt động xử lý đơn thư hiệu quả.

Vừa qua, Nghị quyết số 18 Hội nghị Trung ương 3 về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển đã đặt ra nhiệm vụ đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức quản trị xã hội theo hướng chuyển mạnh từ “quản lý xã hội” sang “quản trị và kiến tạo xã hội”; lấy người dân làm trung tâm, văn hóa là nền tảng, pháp luật là trụ cột, kỷ cương là sức mạnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực, niềm tin xã hội là thước đo và hạnh phúc của nhân dân là mục tiêu cao nhất. Nghị quyết cũng yêu cầu xây dựng nền quản trị xã hội hiện đại, kiến tạo phát triển phải thực hiện ngay từ cơ sở.

Đại biểu cho rằng, quan điểm chỉ đạo của Đảng không chỉ định hướng quản trị tổng thể, mà hoàn toàn phù hợp với cả yêu cầu đổi mới công tác giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của công dân. Theo đó, các cơ quan cần nghiên cứu xác lập các giải pháp khắc phục tồn tại hạn chế nảy sinh ngay từ cơ sở - cấp tiếp nhận kiến nghị, khiếu nại, tố cáo ban đầu. Nếu xử lý khâu này hiệu quả sẽ mang lại kết quả tích cực, giảm tải việc giải quyết hậu quả của các bước tiếp theo. Cụ thể cần quan tâm một số nội dung sau:

Thứ nhất, xây dựng văn hóa lắng nghe, đối thoại và chịu trách nhiệm trong tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo lần đầu. Lấy việc ghi nhận đúng ý kiến của người dân, giải thích rõ căn cứ giải quyết, kịp thời sửa sai và thực hiện đầy đủ biện pháp khắc phục làm tiêu chí đánh giá chất lượng công vụ. Theo đại biểu biết, nhiều trường hợp công dân tiếp tục khiếu kiện chỉ vì bức xúc thái độ chứ không hẳn chỉ từ kết quả giải quyết, xử lý. Khi người dân cảm nhận được chính quyền sẽ lắng nghe, sẽ xem xét chứng cứ một cách công bằng và sẵn sàng tiếp thu thì họ cũng sẵn sàng chia sẻ với chính quyền.

Thứ hai, pháp luật đã có công cụ, vấn đề cần khắc phục là cải thiện chất lượng thực thi. Luật sửa đổi đã phân cấp, phân quyền, trao quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo; vấn đề còn lại là cần có cơ chế quản lý, đánh giá để việc thực thi pháp luật hiệu lực, hiệu quả. Lưu ý cấp xã là cấp có thẩm quyền giải quyết lần đầu, có thể cũng đồng thời là người đã ban hành quyết định bị khiếu nại. Vì vậy, phải tách khâu xác minh, thụ lý hồ sơ ra khỏi khâu tham mưu quyết định bị khiếu nại để đảm bảo tính độc lập trong xử lý, tránh nguy cơ tự bào chữa dẫn đến việc xử lý đơn không khách quan, né tránh trách nhiệm.

Thứ ba, siết kỷ cương công vụ, kiểm soát thời hạn và trách nhiệm thi hành kết quả giải quyết khiếu nại, tố cáo. Theo đó, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với việc thụ lý, xác minh, giải quyết đúng thời hạn, đúng pháp luật và tổ chức thi hành thuộc thẩm quyền. Định kỳ kiểm tra các vụ việc quá hạn, các quyết định lần đầu bị sửa, hủy do sai sót và các biện pháp khắc phục nhưng chưa được thực hiện để kịp thời xử lý.

Thứ tư, ứng dụng công nghệ và số hóa để đổi mới quy trình tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo trên cơ sở hồ sơ số được theo dõi từ khi tiếp nhận đơn. Ưu tiên trang bị cho cấp xã phương tiện hỗ trợ rà soát trùng lặp, cảnh báo đơn thư sắp quá hạn và tiếp nhận hỗ trợ chuyên môn từ cấp tỉnh. Sử dụng dữ liệu giải quyết để phát hiện sai sót phổ biến, theo đó sửa quy trình, quy chế và điều chỉnh những hành vi quản lý gây ra kiến nghị, khiếu nại, tố cáo.

Thứ năm, để triển khai hiệu quả 4 yêu cầu trên, cần giao Thanh tra Chính phủ kiểm soát việc thực hiện bộ chỉ số chất lượng giải quyết lần đầu và giao UBND cấp tỉnh hỗ trợ chuyên môn, kiểm tra hồ sơ giải quyết của cấp xã. Bố trí nguồn lực, hướng dẫn nghiệp vụ, hỗ trợ khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo và định kỳ kiểm tra để trả lời 3 câu hỏi: quyết định giải quyết lần đầu có đúng không, quyền lợi hợp pháp của người dân đã được giải quyết thỏa đáng chưa và cơ quan có trách nhiệm đã sửa quy trình nào để sai sót ấy không tái diễn.

Nếu thực hiện đồng bộ, hiệu quả các giải pháp, cùng với văn hóa lắng nghe, đối thoại, chịu trách nhiệm, đảm bảo tinh thần thượng tôn pháp luật, tuân thủ đạo đức công vụ sẽ góp phần xử lý hiệu quả đơn thư, tạo được niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.

PV (lược ghi)