Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 11/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI; kết quả tiếp công dân, xử lý đơn, thư và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội năm 2026.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa Lê Hữu Trí phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Giải quyết thực chất, giám sát đến cùng

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) nhấn mạnh, công tác giải quyết kiến nghị của cử tri và giải quyết khiếu nại, tố cáo có quy trình, đối tượng khác nhau nhưng đều phản ánh trực tiếp trách nhiệm của các cơ quan nhà nước đối với nhân dân. Vì vậy, đại biểu cho rằng, hiệu quả thực hiện không thể chỉ căn cứ vào số văn bản đã trả lời, số đơn đã chuyển mà phải đánh giá những vấn đề người dân phản ánh được giải quyết đến đâu, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được bảo đảm như thế nào.

Đại biểu đề nghị phân loại rõ kiến nghị đã được giải quyết dứt điểm, đang triển khai, mới được giải trình và chưa được giải quyết; không đánh đồng việc có văn bản trả lời với việc hoàn thành trách nhiệm giải quyết. Đối với các kiến nghị tồn đọng, cần xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, nguyên nhân chậm trễ, giải pháp tháo gỡ và thời hạn hoàn thành. Những kiến nghị chưa có lộ trình phải khẩn trương xác định hướng xử lý; trường hợp chưa thể giải quyết cần nêu rõ lý do, căn cứ và thời điểm xem xét lại.

Ghi nhận nỗ lực của các cơ quan trong công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư và giải quyết khiếu nại, tố cáo, đại biểu đề nghị nâng cao chất lượng tiếp công dân ngay từ cơ sở, gắn tiếp công dân với đối thoại, lắng nghe và giải quyết vấn đề thuộc thẩm quyền. Người đứng đầu chính quyền địa phương phải thực hiện nghiêm trách nhiệm tiếp công dân, trực tiếp chỉ đạo xử lý các vụ việc phức tạp phát sinh trên địa bàn, không để người dân phải đi lại nhiều lần chỉ để nhận hướng dẫn hoặc văn bản chuyển đơn. Cùng với đó, cần chấn chỉnh việc tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn thư, xác định đúng nội dung, tính chất, thẩm quyền và điều kiện xử lý của từng đơn; khắc phục tình trạng chuyển đơn không đúng thẩm quyền, hướng dẫn không rõ ràng hoặc để đơn thư tồn đọng. Các cơ quan dân cử phải tiếp tục theo dõi, đôn đốc, giám sát kết quả giải quyết, không coi trách nhiệm của mình đã kết thúc ngay sau khi ban hành văn bản chuyển đơn...

Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Cho ý kiến về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) nêu rõ, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chính quyền cấp xã từng bước ổn định tổ chức bộ máy, triển khai các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền. Công tác tiếp công dân, tiếp nhận và xử lý đơn thư tiếp tục được quan tâm thực hiện.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, thực tiễn đặt ra một số vấn đề cần được đánh giá để có giải pháp phù hợp; trong đó, đáng chú ý là việc bàn giao hồ sơ và tiếp tục giải quyết những vụ việc phát sinh trước khi sắp xếp đơn vị hành chính. Nhiều vụ việc liên quan đến đất đai, bồi thường, hỗ trợ tái định cư có hồ sơ được hình thành qua nhiều năm, bao gồm quyết định, tài liệu xác minh hoặc kết quả xử lý của các cơ quan trước đây. Khi chính quyền cấp huyện kết thúc hoạt động, những hồ sơ này phải được bàn giao và tiếp tục giải quyết theo thẩm quyền được pháp luật quy định.

Đại biểu lưu ý, cần phân biệt rõ những tồn tại từ trước khi sắp xếp với các khó khăn phát sinh trong quá trình chuyển tiếp nhiệm vụ, hồ sơ và thẩm quyền; không đồng nhất các vụ việc tồn đọng trước đây với những vướng mắc do thay đổi mô hình tổ chức chính quyền.

Từ những vấn đề trên, đại biểu đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội quan tâm tổng hợp, đánh giá việc bàn giao hồ sơ chuyển tiếp, trách nhiệm và phân định thẩm quyền giải quyết đối với các vụ việc phát sinh trước khi kết thúc hoạt động của chính quyền cấp huyện; điều kiện bảo đảm thực hiện nhiệm vụ tiếp công dân, xử lý đơn thư và giải quyết khiếu nại, tố cáo tại cấp xã, nhất là đội ngũ công chức chuyên môn, hướng dẫn nghiệp vụ và hệ thống quản lý hồ sơ. Đồng thời, cần đánh giá cơ chế phối hợp giữa cấp tỉnh và cấp xã trong cung cấp hồ sơ, xác minh và giải quyết các vụ việc phức tạp, kéo dài.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh Trần Đình Gia phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Đồng quan điểm, đại biểu Trần Đình Gia (Hà Tĩnh) cho rằng, việc giải quyết các kiến nghị, phản ánh của công dân liên quan đến nhiều cơ quan, nhiều ngành, nhiều địa phương thường phức tạp, kéo dài, đòi hỏi sự quan tâm, chỉ đạo của người đứng đầu, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan và công tác đôn đốc, giám sát thường xuyên.

Dẫn một vụ việc liên quan đến xác định hài cốt liệt sĩ kéo dài nhiều năm, đại biểu cho biết, vụ việc chỉ có chuyển biến khi người đứng đầu trực tiếp vào cuộc, giao rõ trách nhiệm và thời hạn xử lý. Đại biểu kiến nghị nghiên cứu hoàn thiện cơ chế phối hợp trong tiếp nhận, xử lý và giám sát việc giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh có tính chất phức tạp, kéo dài, liên quan đến nhiều ngành, nhiều địa phương. Trong đó, cần quy định hoặc hướng dẫn cụ thể về cơ quan chủ trì, trách nhiệm phối hợp, thời hạn thực hiện và trách nhiệm của người đứng đầu, khắc phục tình trạng chuyển vụ việc qua nhiều cơ quan nhưng không rõ trách nhiệm giải quyết.

Đại biểu đề nghị nâng cao hiệu quả theo dõi, giám sát việc giải quyết kiến nghị của công dân. Hoạt động giám sát không chỉ dừng lại ở việc yêu cầu báo cáo, giải trình hoặc thống kê số lượng đơn thư đã chuyển mà phải theo đến cùng kết quả giải quyết, bảo đảm các kiến nghị, nguyện vọng và quyền lợi chính đáng của công dân được xem xét, giải quyết trên thực tế.

Nâng cao năng lực, trách nhiệm giải quyết từ cơ sở

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về kiến nghị chuyển các đơn thư gửi đến cơ quan Trung ương về cơ quan có thẩm quyền ở địa phương để giải quyết, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho rằng cần xem xét kỹ từng trường hợp. Thực tế có nhiều vụ việc đã được các cơ quan chức năng ở địa phương giải quyết đúng trình tự, thẩm quyền và quy định pháp luật, nhưng do kết quả chưa đáp ứng mong muốn, người khiếu nại tiếp tục gửi đơn đến nhiều nơi. Nếu tiếp tục chuyển những đơn thư này về địa phương mà không xem xét tình trạng giải quyết cụ thể, vụ việc có thể kéo dài, gây khó khăn cho địa phương.

Làm rõ tác động của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đối với công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, Bộ trưởng cho biết, mô hình mới đã làm rõ vị trí, vai trò và trách nhiệm trực tiếp của chính quyền cấp xã khi không còn cấp huyện; trong tổng số 1.164 nhiệm vụ của cấp huyện trước đây, có 859 nhiệm vụ (tương đương 73,8%), được phân định, giao cho cấp xã. Qua theo dõi, nhiều kiến nghị, phản ánh của người dân đã được tiếp nhận, xử lý ngay tại cấp xã hoặc chuyển trực tiếp lên cấp tỉnh, hạn chế tình trạng chuyển qua nhiều cấp, đùn đẩy trách nhiệm.

Theo số liệu tổng hợp sơ bộ của Thanh tra Chính phủ, từ ngày 15/12/2025 đến ngày 14/10/2026, các địa phương đã tiếp 303.197 lượt công dân, tăng gần 22% so với cùng kỳ. Qua rà soát tại 21 địa phương, cấp xã tiếp 86,11% số lượt công dân, có nơi tỷ lệ này lên đến 90%. Bộ trưởng cho rằng, những số liệu trên cho thấy cấp xã đã thực sự trở thành tuyến đầu trong tiếp nhận, đối thoại và giải quyết những vấn đề của người dân, tạo điều kiện để chính quyền gần dân, sát dân, tháo gỡ vướng mắc ngay từ cơ sở.

Tuy nhiên, áp lực đối với chính quyền cấp xã hiện rất lớn, Bộ trưởng thẳng thắn nêu. Theo đó, số lượt tiếp công dân tại cấp xã tăng 31,86% so với cùng kỳ, trong khi bình quân mỗi xã có 41 cán bộ, công chức, phải đảm nhận nhiều nhiệm vụ mới trên địa bàn rộng, dân số đông. Đội ngũ cán bộ được hình thành từ nhiều nguồn; trình độ, năng lực và kinh nghiệm chưa đồng đều, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và xử lý đơn thư.

Về thẩm quyền, trách nhiệm của chính quyền cấp xã, Bộ trưởng cho biết, khoản 13 Điều 23 Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã quy định trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã trong tổ chức thực hiện công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Luật số 136/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và Nghị định số 154/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Tiếp công dân đã tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện các nhiệm vụ này.

Theo quy định, Chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm trực tiếp tiếp công dân ít nhất 2 ngày trong tháng và tiếp công dân đột xuất; giải quyết khiếu nại lần đầu, giải quyết tố cáo thuộc thẩm quyền. Công tác tham mưu, giúp việc do đơn vị và công chức được Chủ tịch UBND cấp xã phân công thực hiện, chủ yếu là Văn phòng HĐND và UBND cấp xã. Bộ trưởng nhấn mạnh: Vấn đề hiện nay chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện, trong đó cần bố trí đúng người, đủ người, đúng việc; thống nhất đầu mối tham mưu và bảo đảm năng lực giải quyết.

Bộ trưởng cũng cho biết, thời gian tới, Bộ Nội vụ sẽ phối hợp chặt chẽ với Thanh tra Chính phủ hướng dẫn, đôn đốc các địa phương rà soát, bố trí công chức theo đúng vị trí việc làm, đáp ứng yêu cầu tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo; thống nhất đầu mối tham mưu thực hiện nhiệm vụ này. Bộ Nội vụ sẽ chú trọng nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, gắn kết quả thực hiện nhiệm vụ với công tác đánh giá cán bộ; tăng cường bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ công chức cấp xã và chỉ đạo hoàn tất việc bàn giao hồ sơ, các vụ việc theo đúng quy định…

Liên quan đến điều kiện nhà ở và hạ tầng giao thông tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh giải trình tại phiên họp, cho biết, vấn đề nhà ở được triển khai thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia và chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát.

Trong nhiệm kỳ vừa qua, các nguồn lực xã hội hóa và nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia đã được huy động để hỗ trợ các địa phương thực hiện xóa nhà tạm, nhà dột nát. Đối với những hộ gia đình vẫn còn nhà dột nát, chưa được hỗ trợ, trách nhiệm tiếp tục giải quyết thuộc về chính quyền địa phương.

Tương tự với đầu tư phát triển hạ tầng giao thông, Bộ trưởng cho biết, đây cũng là nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của địa phương, được triển khai trong khuôn khổ các chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó có nội dung phát triển giao thông nông thôn…

Diệp Trương/TTXVN