HẠNH NGUYÊN (Theo NY Times, military.com)

Tổng thống Joe Biden vừa mời Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tới Mỹ lần đầu tiên kể từ khi ông Netanyahu trở lại nắm quyền cuối năm ngoái, trong nỗ lực xoa dịu căng thẳng giữa hai nhà lãnh đạo.

Tổng thống Biden (giữa) dự kiến sẽ gặp ông Netanyahu tại Mỹ trong năm nay. Ảnh: Times of Israel

Văn phòng Thủ tướng Netanyahu xác nhận ông Biden đưa ra lời mời trong cuộc điện đàm “nồng ấm và kéo dài” giữa hai lãnh đạo hôm 17-7, trước thềm chuyến thăm Washington của Tổng thống Israel Isaac Herzog.

Động thái trên đã đảo ngược quyết định hồi tháng 3 của chủ nhân Nhà Trắng về việc tránh gặp ông Netanyahu “trong ngắn hạn”. Tổng thống Biden gần đây mô tả liên minh cầm quyền của Thủ tướng Netanyahu là một trong những liên minh “cực đoan nhất” kể từ thập niên 1970 và phản đối các quyết định của vị thủ tướng này làm xói mòn quyền lực của Tòa án Tối cao Israel, xây thêm nhà ở cho người Israel tại khu Bờ Tây. 

Chính quyền ông Biden ngày càng tức giận trước hành động của Israel xây thêm nhà ở mới tại các khu định cư Do Thái ở  Bờ Tây. Mỹ coi đây là trở ngại lớn nhất cho việc thành lập một nhà nước Palestine bên cạnh Israel, giải pháp yêu thích của Washington cho cuộc xung đột Palestine - Israel. Mỹ còn bất bình trước bình luận của một số nhân vật trong nội các Israel, nhất là chuyện Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich đề nghị nhà nước Israel nên “xóa sổ” một thị trấn của Palestine vốn là tâm điểm xung đột gần đây.

Mặc dù xích mích với Thủ tướng Netanyahu, chính quyền ông Biden vẫn tiếp tục ngăn chặn các biện pháp chống Israel tại Liên Hiệp Quốc liên quan cách nước này đối xử với người Palestine. Nhà Trắng cũng dốc sức đứng ra hòa giải để Israel bình thường quan hệ ngoại giao với Saudi Arabia, một trong những mục tiêu hàng đầu trong chính sách đối ngoại của ông Netanyahu.

Quan hệ Mỹ - Israel thường trải qua những giai đoạn gập ghềnh. Vào thập niên 1950, chính quyền Tổng thống Dwight David Eisenhower xung đột với ông David Ben-Gurion, thủ tướng đầu tiên của Israel, liên quan vụ đưa quân sang Ai Cập. Đến thập niên 1970, chính quyền Tổng thống Gerald Ford thờ ơ trong quan hệ song phương do phía Israel lưỡng lự rút quân khỏi lãnh thổ mà nước này chiếm của Ai Cập trong cuộc chiến 6 ngày năm 1967. Vào những năm 1990, các Tổng thống Mỹ George H.W. Bush và Bill Clinton đều xảy ra hục hặc với các thủ tướng liên tiếp ở Israel, kể cả ông Netanyahu, xung quanh vấn đề xây dựng khu định cư. Hai thập niên sau đó, ông Netanyahu bất đồng với Tổng thống Barack Obama, đặc biệt sau khi nhà lãnh đạo Israel có bài phát biểu trước Quốc hội Mỹ mà không nhận được sự ủng hộ từ chủ nhân Nhà Trắng.

Trong khi phần lớn những bất đồng trên bị giới hạn ở những khác biệt về địa chính trị cụ thể, lục đục hiện tại giữa ông Biden và Netanyahu là rất khác, một phần do liên quan đến tranh cãi về các giá trị, theo cựu Đại sứ Israel tại Washington Itamar Rabinovich.

Lưỡng đảng Mỹ mời Tổng thống Herzog, người giữ chức vụ chủ yếu mang tính chất nghi lễ, phát biểu tại một cuộc họp chung của Quốc hội Mỹ vào ngày 19-7, cho thấy cách chính quyền Washington xem Israel là đồng minh quân sự và chiến lược chủ chốt tại Trung Đông. Mỹ hàng năm viện trợ cho Israel gần 3,8 tỉ USD, lượng lớn vũ khí và công nghệ quốc phòng…