Trong khi Mỹ tiếp tục cân nhắc cắt đứt quan hệ với Cao ủy Liên Hiệp Quốc về người tị nạn (UNHCR), các nhà ngoại giao và quan chức đã khởi động chiến dịch thuyết phục chính quyền Tổng thống Donald Trump duy trì sự hỗ trợ.

Chiến lược rộng lớn hơn của chính quyền Trump

Tám nguồn tin, trong đó có các nhà ngoại giao và một nguồn tin từ Quốc hội Mỹ, cho biết Washington đang cân nhắc rút khỏi UNHCR.

Mỹ là nhà tài trợ lớn nhất trong lịch sử UNHCR. Ảnh: AP

Quyết định rút lui dự kiến đưa ra vào tuần trước, nhưng cuối cùng không có thông báo nào được công bố, cho thấy nỗ lực vận động có thể đã giúp trì hoãn hoặc ngăn chặn động thái này. Giới chức UNHCR trong tuần qua đã đề nghị các bên ủng hộ sử dụng mọi kênh ngoại giao hiện có với Mỹ để thúc giục Washington tiếp tục hỗ trợ.

Việc Mỹ cân nhắc rời UNHCR diễn ra sau bất đồng liên quan đến việc bổ nhiệm phó cao ủy. Hồi tháng trước, Tổng Thư ký LHQ António Guterres và người đứng đầu UNHCR Barham Salih đã chọn nhà ngoại giao Tressa Rae Finerty giữ vị trí Phó cao ủy cơ quan này, thay vì ứng viên được Mỹ hậu thuẫn là ông Simon Hankinson.

Vụ tranh cãi này phản ánh xu hướng rộng hơn chứ không phải một sự bất đồng đơn lẻ.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng đầu năm 2025, Tổng thống Trump đã từng bước giảm mức độ can dự của Mỹ vào hệ thống LHQ. Washington đã rút khỏi một số cơ quan của LHQ, cắt giảm tài trợ cho nhiều tổ chức quốc tế và tìm cách thu hẹp các cam kết của Mỹ đối với các thể chế đa phương mà nước này cho rằng không còn phục vụ lợi ích của mình.

Vấn đề nhập cư đã trở thành trụ cột chính của chiến lược này. Chính quyền ông Trump cũng siết các chính sách tị nạn trong nước và khuyến khích các đồng minh nước ngoài áp dụng những biện pháp kiểm soát di cư nghiêm ngặt hơn, với lập luận rằng các khuôn khổ quốc tế hiện hành về người tị nạn đang tạo động lực cho cuộc di cư mất kiểm soát.

Mối đe dọa mang tính sống còn

Báo cáo cho thấy nỗ lực vận động ngoại giao hiện nay xuất phát không chỉ từ yếu tố chính trị mà còn những lo ngại rất thực tế.

Đối với nhiều chính phủ, UNHCR đang đảm nhiệm những chức năng mà từng quốc gia riêng lẻ khó có thể tự thay thế. Cơ quan này điều phối hoạt động bảo vệ người tị nạn xuyên biên giới, làm việc trực tiếp với các chính phủ tiếp nhận, huy động phản ứng khẩn cấp chỉ trong vài ngày sau khi xảy ra khủng hoảng mới, đồng thời là cơ quan quốc tế chủ chốt chịu trách nhiệm bảo vệ người tị nạn theo Công ước về người tị nạn năm 1951 và Nghị định thư năm 1967.

Vì vậy, việc Mỹ giảm mức độ can dự sẽ ảnh hưởng còn nhiều hơn cả bảng cân đối tài chính của UNHCR. Động thái này cũng có thể tác động đến cách các nhà tài trợ khác tiếp cận những vòng huy động vốn trong tương lai. Các tổ chức nhân đạo thường xem các khoản đóng góp lớn từ chính phủ như một tín hiệu về sự tin tưởng chính trị, từ đó khuyến khích sự ủng hộ rộng rãi hơn của cộng đồng quốc tế. Nếu UNHCR mất đi nhà tài trợ lớn nhất, các nhà ngoại giao lo ngại việc huy động thêm nguồn lực sẽ trở nên khó khăn hơn trong bối cảnh ngân sách nhân đạo trên toàn cầu vốn đã chịu nhiều áp lực.

Mỹ là nhà tài trợ lớn nhất của UNHCR trong năm ngoái, đóng góp 868 triệu USD, tương đương khoảng 1/4 tổng số tiền ủng hộ.

Một cựu quan chức UNHCR mô tả nguy cơ Mỹ rút lui là “mối đe dọa mang tính sống còn” đối với tổ chức, bởi nó có thể khiến các chính phủ khác giảm cả sự ủng hộ chính trị lẫn hỗ trợ tài chính cho công tác bảo vệ người tị nạn.

Việc Mỹ cắt tài trợ sẽ làm suy yếu nghiêm trọng UNHCR trong bối cảnh số người phải đi lánh nạn trên toàn cầu đang ở mức gần kỷ lục do các cuộc xung đột kéo dài triền miên, như ở Ukraine và Sudan.

HẠNH NGUYÊN (Theo Reuters, Outlook India)