Thương lái đến tận ruộng mua lúa tươi của nông dân huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang. Ảnh: NGUYỄN SỰ

Nông dân trồng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được "mặc cả" giá với thương lái- đó là vấn đề mới nổi lên từ đầu vụ hè thu 2012 đến nay. Tuy nhiên nhiều câu hỏi đặt ra liệu việc được quyền "mặc cả" giá của nông dân sẽ được duy trì trong bao lâu?

Bây giờ, niềm vui trúng giá lúa hè thu chính vụ và thu đông năm 2012 đang len lỏi khắp đồng ruộng miền Tây. Ông Huỳnh Văn Oanh, ngụ ấp Phú Tiểu (xã Phú Nhuận, huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang) phấn khởi nói: "Chưa năm nào như năm nay, lúa mới có đòng đòng là "cò" lúa đến đặt tiền cọc trước, lúa gần chín thì "cò" máy gặt đập liên hợp đến gặt, vận chuyển. Nông dân chỉ có việc đến cân và cầm tiền đem về. Thương lái đến thu hoạch, nên nông dân đỡ tốn trên 4 triệu đồng tiền cắt, tuốt, vận chuyển, mướn phơi, sấy… cho 1ha lúa". Chị Phạm Thị Bích, ngụ ấp Mỹ Tường A (xã Hậu Mỹ Trinh, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang) trồng 0,8ha lúa IR50404, vụ này chị lãi 10 triệu đồng. "Chi phí đầu tư cao, nhưng nhờ lúa bán được giá cao nên lợi nhuận tương đối khá. Mấy vụ lúa trước, thu hoạch xong thì phủi tay do giá thấp, năng suất không cao. Nhà nông chúng tôi mong sao nhà nước giữ giá lúa cao và đừng tăng giá vật tư nông nghiệp. Có như vậy, đời sống người trồng lúa mới khá lên được"- chị Bích nói.

Theo bà Nguyễn Kim Liên, Trưởng Phòng NN&PTNT huyện Cái Bè (tỉnh Tiền Giang) trên 90% nông dân đều bán lúa tươi tại ruộng. Năm ngoái đến mùa lũ, nông dân và chính quyền địa phương gọi điện liên tục về Phòng NN&PTNT để cầu cứu máy gặt đập liên hợp, hỗ trợ tiền bơm tát, củng cố đê bao. Nhưng năm nay, do nước về chậm, nên nông dân đỡ lo, lúa được giá, thương lái đến tận đồng mua lúa. Còn theo ông Nguyễn Văn Bé Ba, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Thới Lai, TP Cần Thơ, hiện nông dân huyện đang tập trung thu hoạch lúa thu đông, thương lái cũng đến tận đồng mua lúa ướt, giá lúa IR50404 dao động từ 4.800-5.000 đồng/kg. Nhờ ngành nông nghiệp huyện vận động nông dân chuyển đổi từ giống IR50404 sang các giống chất lượng cao nên vụ thu đông 2012 tỷ lệ giống IR50404 chỉ còn 24% (vụ thu đông các năm trước tỷ lệ này dao động từ 50-60%) trong khoảng 19.000ha trồng lúa của huyện. Toàn huyện Thới Lai có khoảng 67 máy gặt đập liên hợp, nếu vào vụ thu hoạch rộ thì số lượng máy này chỉ đáp ứng 30% nhu cầu; hiện nay thương lái đến mua lúa tại huyện đã hợp đồng với nhiều chủ máy gặp đập liên hợp ở An Giang, Vĩnh Long. Điều này tạo thuận lợi cho nông dân, nhất là vào thời điểm thu hoạch rộ, thiếu nhân công cắt lúa.

Việc thương lái đến tận đồng mua lúa không chỉ rầm rộ ở Tiền Giang mà nhiều tỉnh, thành ĐBSCL như TP Cần Thơ, Hậu Giang, Long An… thương lái cũng tìm đến tận nơi đặt cọc. Song, điều mà các nhà khoa học, nhà quản lý băn khoăn là hiện nay giống lúa IR50404 phẩm cấp gạo thấp không được khuyến cáo gieo sạ lại được thương lái mua với giá gần hoặc nhỉnh hơn so với lúa chất lượng cao sẽ tạo hệ lụy xấu trong sản xuất những vụ tiếp theo. Đồng thời có thể phá vỡ cơ cấu giống gieo sạ được Bộ NN&PTNT khuyến cáo và một khi diện tích giống phẩm cấp thấp chiếm đa số, chỉ cần thương lái ngưng mua một vài ngày sẽ làm thị trường xáo trộn. Bởi thời gian qua, ĐBSCL áp dụng biện pháp gieo sạ đồng loạt nên khi thu hoạch cũng đồng loạt, ách ở khâu tiêu thụ là nông dân thua thiệt đủ đường.

Có thể nói, việc cạnh tranh mua lúa từ vụ hè thu đến nay ở ĐBSCL xét ở góc độ thị trường thì cũng có phần tích cực trong việc đẩy giá lúa tăng và tạo sự cạnh tranh trong mua bán, nông dân là người thụ hưởng lợi nhuận. Nhưng liệu phương thức mua bán này có bền vững và có phải là nhu cầu thực sự của thị trường hay chỉ là tạo ra phong trào? Do vậy, cần chính sách căn cơ để sản xuất và tiêu thụ lúa gạo bền vững, hạn chế tình trạng "ăn sỏi" của một số doanh nghiệp.

SỸ MINH