Các đồng minh chủ chốt phản ứng thờ ơ trước yêu cầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc trả 1 tỉ USD để đổi lấy tư cách thành viên thường trực trong “Hội đồng  Hòa bình Gaza”.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Belarus Ruslan Varankov cầm thư mời tham gia “Hội đồng Hòa bình Gaza” của ông Trump. Ảnh: Reuters

Các nước tỏ ra thận trọng

Nhà Trắng đã mời nhiều nhà lãnh đạo thế giới tham gia hội đồng do chính ông Trump làm chủ tịch, bao gồm Tổng thống Nga Vladimir Putin, Thủ tướng Hungary Viktor Orban và Thủ tướng Canada Mark Carney. Khoảng 60 quốc gia và cơ quan hành pháp của Liên minh châu Âu đã nhận được lời mời tham gia “Hội đồng Hòa bình”, nhưng phản ứng từ hầu hết các chính phủ cho đến nay đều khá thận trọng. 

Pháp, một đồng minh chủ chốt của Mỹ, đã bác bỏ lời mời tham gia. “Hội đồng không phù hợp với các cam kết quốc tế của Pháp, đặc biệt là tư cách thành viên của nước này trong Liên Hiệp Quốc (LHQ), điều hiển nhiên không thể bị đặt dấu hỏi trong bất kỳ hoàn cảnh nào”, Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot tuyên bố hôm 19-1. Paris cho rằng điều lệ của hội đồng vượt ra ngoài phạm vi tái thiết và quản lý Dải Gaza hậu chiến vốn đã được LHQ thông qua, đồng thời làm suy yếu khuôn khổ của LHQ. 

Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết nước này đang trao đổi với các đồng minh về hội đồng mới. Đức thừa nhận hòa bình tại Gaza là “lợi ích cốt lõi”, song nhấn mạnh rằng Berlin coi LHQ là diễn đàn thích hợp để giải quyết các xung đột. Canada chấp nhận lời mời nhưng sẽ không trả phí thành viên 1 tỉ USD. 

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Tổng thống Nga Putin đã nhận được lời mời và đang nghiên cứu các chi tiết của đề xuất, song không đề cập đến khoản phí thành viên thường trực.

Thay thế LHQ?

Việc số lượng lớn quốc gia được mời, kể cả những nước không thân thiện với nhau, đã làm dấy lên hoài nghi về thẩm quyền cũng như cơ chế ra quyết định của “Hội đồng Hòa bình Gaza”.

Theo điều lệ được gửi tới các quốc gia, Tổng thống Trump đã mở rộng ý tưởng về “Hội đồng Hòa bình” mà ông đề xuất trước đây thành một cơ quan toàn cầu, có vai trò giải quyết xung đột vốn do LHQ đảm nhiệm.

Tuy nhiên, điều lệ của hội đồng không nhắc đến Gaza hay LHQ, mà mô tả thể chế mới là một “cơ quan xây dựng hòa bình quốc tế linh hoạt và hiệu quả”. Phạm vi quyền hạn rộng lớn của hội đồng cho thấy ông Trump tăng tốc nỗ lực thay thế hệ thống quốc tế do Mỹ thiết lập sau Thế chiến thứ hai bằng một cấu trúc mới xoay quanh ông, bỏ qua các thể chế đa phương hiện có.

Với tư cách chủ tịch, ông Trump sẽ có quyền hạn rất lớn đối với tổ chức mới, bao gồm quyền bổ nhiệm và loại bỏ các quốc gia thành viên, cũng như quyền phủ quyết các quyết định của hội đồng. Điều lệ quy định rằng các quyết định sẽ được thông qua nếu đa số các quốc gia thành viên có mặt và bỏ phiếu, nhưng phải được chủ tịch phê chuẩn. Ông Trump cũng có quyền lựa chọn người kế nhiệm nếu bản thân rời ghế chủ tịch.

Theo điều lệ, các quốc gia thành viên sẽ chỉ phục vụ tối đa 3 năm và có thể được gia hạn theo quyết định của chủ tịch, trừ khi họ “đóng góp hơn 1 tỉ USD tiền mặt trong năm đầu tiên kể từ khi điều lệ có hiệu lực”. Nhưng điều lệ không nêu rõ mục đích sử dụng của số tiền này.

Liên Hiệp Quốc hôm 19-1 đã lên tiếng phản bác. Bà La Neice Collins, phát ngôn viên của Chủ tịch Đại hội đồng LHQ, nhấn mạnh rằng chỉ có một tổ chức đa phương toàn cầu xử lý các vấn đề hòa bình và an ninh và đó chính là LHQ.

HẠNH NGUYÊN (Theo AFP, WSJ)