Mới đây, Viện Kinh tế-Xã hội TP Cần Thơ phối hợp với Sở Công thương thành phố tổ chức Hội thảo khoa học "Nhận diện các điểm nghẽn và thách thức trong xuất nhập khẩu của TP Cần Thơ, đề xuất giải pháp trong ngắn, trung và dài hạn". Các nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp đã bàn và đưa ra nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy xuất khẩu cho thành phố trong thời gian tới…

*Xuất khẩu đang gặp khó...

Theo Viện Kinh tế-Xã hội TP Cần Thơ, xuất khẩu giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của thành phố thời gian qua. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của TP Cần Thơ gồm: thủy sản, gạo và dệt may. Giai đoạn 2011-2015, kim ngạch xuất khẩu của thành phố chiếm 35,9% GDP theo giá hiện hành. Tuy nhiên, trong tình hình khó khăn chung của cả nước, xuất khẩu của TP Cần Thơ dù đạt chỉ tiêu kế hoạch nhưng có xu hướng giảm liên tục từ năm 2012. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ của TP Cần Thơ trong năm 2015 hơn 1,375 tỉ USD (đạt 94,9% kế hoạch và giảm 1,3% so với cùng kỳ); trong đó kim ngạch xuất khẩu hàng hóa chiếm 87,2%, giảm 1,57% so với cùng kỳ. Năm 2015 cũng là năm thứ 2 kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của thành phố liên tục giảm. Còn ước 6 tháng đầu năm 2016, tổng kim ngạch xuất khẩu của thành phố thực hiện 620 triệu USD (đạt 37,57% kế hoạch năm); trong đó xuất khẩu hàng hóa 496,7 triệu USD và còn lại là dịch vụ thu ngoại tệ. Sự sụt giảm về kim ngạch đang đặt ra nhiều thách thức đối với thực hiện kế hoạch xuất khẩu của các doanh nghiệp trong năm 2016 và cả giai đoạn 2016-2020.

Các mặt hàng xuất khẩu của TP Cần Thơ tập trung vào 3 thị trường xuất khẩu lớn là Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản, với 2 mặt hàng có tỷ trọng áp đảo là thủy sản và gạo. Đây cũng là những nền kinh tế hàng đầu thế giới, nhưng các rào cản thương mại, kỹ thuật cũng rất cao. Thời gian qua, nguyên nhân kim ngạch xuất khẩu sụt giảm được ngành chức năng nhận định do áp lực từ thị trường nhập khẩu, cạnh tranh về giá, hàng rào phi thuế quan, thuế chống bán phá giá… Cùng đó, những biến động của thị trường thế giới đều có tác động nhất định đến kim ngạch xuất khẩu, đồng thời ảnh hưởng gián tiếp đến sản xuất công nghiệp thành phố. Thành phố hiện có khoảng 130 doanh nghiệp xuất khẩu; trong đó gạo 25 doanh nghiệp, thủy sản 41 doanh nghiêp, dệt may 6 doanh nghiệp, còn lại là doanh nghiệp chế biến nông sản và doanh nghiệp khác. Khó khăn của doanh nghiệp xuất khẩu là thiếu công nghệ hiện đại, các phòng thí nghiệm đạt chuẩn quốc tế để kiểm định chất lượng nguyên liệu và thành phẩm, thiếu nguyên liệu cho chế biến xuất khẩu, thiếu vốn và khó tiếp cận tín dụng (lãi suất cho vay cao, biến động tỷ giá ngoại tệ, chính sách cho vay ngoại tệ…) không đáp được nhu cầu của doanh nghiệp. Trong khi đó, doanh nghiệp phải cạnh tranh với các quốc gia xuất khẩu, chủ yếu từ Thái Lan và Indonesia…

*Cần giải pháp đồng bộ

Năm 2016, TP Cần Thơ phấn đấu xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ đạt 1,65 tỉ USD. Giai đoạn 2016-2020, kim ngạch xuất khẩu tăng bình quân 16,1%/năm. Đến năm 2020, xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ đạt 2,8 tỉ USD. Để tháo gỡ khó khăn và đẩy mạnh xuất khẩu của thành phố trong thời gian tới, Viện Kinh tế-Xã hội TP Cần Thơ đề xuất cần tăng cường hỗ trợ các doanh nghiệp tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường, đẩy mạnh quảng bá sản phẩm ở nước ngoài; triển khai thực hiện các kế hoạch, quy hoạch trong ngắn và dài hạn trong phát triển kinh tế-xã hội nói chung nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu các mặt hàng chủ lực và các nguồn vốn, công nghệ cho xuất khẩu. Ngoài ra, đẩy mạnh thực hiện các chương trình, chính sách của thành phố nhằm tăng cường hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, góp phần gia tăng chất lượng sản phẩm xuất khẩu và ứng phó với các rào cản kỹ thuật của thị trường xuất khẩu. Tăng cường hỗ trợ các doanh nghiệp kết nối với mạng lưới các tổ chức tín dụng nhằm ổn định nguồn vốn cho hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp…

Ông Nguyễn Minh Toại, Giám đốc Sở Công thương TP Cần Thơ, cho rằng: Tình hình xuất khẩu của thành phố trong 3 năm qua có sự sụt giảm và khó khăn. Bước sang năm 2016 vẫn tiếp tục khó khăn, việc tổ chức hội thảo lần này nhằm lấy ý kiến của các nhà khoa học, nhà chuyên môn và doanh nghiệp để có giải pháp hiệu quả nhất, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoàn thành được chỉ tiêu xuất khẩu trong năm nay và những năm tiếp theo. Trong 5 thành phố lớn của cả nước, kim ngạch xuất khẩu của TP Cần Thơ đứng thứ 4, chỉ hơn Đà Nẵng. So với các tỉnh ĐBSCL, thành phố đứng hạng 3, sau Long An và Tiền Giang. So với cả nước, Cần Thơ chỉ có tỷ lệ trung bình. Do đó, TP Cần Thơ cần phải tập trung các giải pháp để vươn lên.

Hiện nay, Chính phủ có các giải pháp quyết liệt, tạo điều kiện hỗ trợ cho doanh nghiệp hoạt động, các Hiệp định thương mại tự do cũng đã bắt đầu phát huy tác dụng nên gần đây các doanh nghiệp có bước khởi sắc. UBND TP Cần Thơ cũng tập trung hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp hoàn thành cơ bản các chỉ tiêu. Theo ông Nguyễn Minh Toại, khó khăn về thị trường thế giới vẫn là rất lớn, nhất là sự cạnh tranh với các nước có sản phẩm giống nhau, thị trường trong nước cũng còn gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình cạnh tranh. Chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu cho các doanh nghiệp, vay vốn ngân hàng, kết nối chuỗi giá trị sản phẩm, hàng rào thuế quan, xây dựng vùng nguyên liệu và hỗ trợ thủ tục hành chính cho doanh nghiệp… là những vấn đề cần quan tâm tháo gỡ trong thời gian tới.

Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của TP Cần Thơ là gạo và thủy sản, chiếm 70-80% tổng xuất khẩu hàng hóa của thành phố. Hiện nay, thị trường xuất khẩu sản phẩm nông thủy sản của cả nước nói chung và TP Cần Thơ nói riêng đã có nhiều bước tiến đáng kể, ngoài việc duy trì thị phần ở các nước truyền thống còn mở rộng được các thị trường tiềm năng khác. Các thị trường xuất khẩu chủ lực của nhóm hàng nông thủy sản hiện nay gồm: Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, ASEAN… Việc tìm giải pháp xuất khẩu cho nhóm hàng nông thủy sản đòi hỏi hệ thống đồng bộ các giải pháp mang tính chiến lược từ Chính phủ, bộ ngành Trung ương, các địa phương, các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Các giải pháp nhằm thúc đẩy xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của TP Cần Thơ trong thời gian tới là cần tập trung thực hiện hiệu quả tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy mạ nnh thực hiện liên kết sản xuất, tiêu thụ lúa gạo. Tăng cường quản lý chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu, nhất là công tác đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm nông thủy sản. Phát triển thị trường xuất khẩu, kịp thời cập nhật các thông tin tại các thị trường, cung cấp thông tin bằng nhiều hình thức tới doanh nghiệp để có phương án đa dạng sản phẩm, nâng cao giá trị sản phẩm theo đúng thị hiếu và nhu cầu tại các thị trường…

Ông Lâm Thành Kiệt, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nông sản Vinacam, cho biết: Công ty hoạt động có định hướng với chiến lược lâu dài và đánh giá tình hình qua từng năm. Cuối năm 2015, công ty nhận định tình hình năm 2016 ngành lương thực khó khăn, do đó định hướng chiến lược xuất khẩu mặt hàng gạo chất lượng cao và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Trong 6 tháng đầu năm 2016, mặc dù chỉ xuất 50.000 tấn (thấp hơn cùng kỳ 1.000 tấn) nhưng giá trị lại tăng hơn 2 triệu USD do đa phần là gạo chất lượng cao. Từ nay đến cuối năm, công ty còn hợp đồng xuất khẩu tương đối nhiều, khoảng 70.000 tấn, công ty đã chủ động được nguồn nguyên liệu. Hiện công ty mong muốn ngân hàng đáp ứng nguồn vốn, đảm bảo hoạt động xuất khẩu trong điều kiện nguồn vốn của doanh nghiệp có hạn.

ANH KHOA