Hôm 23-11, Tokyo và Washington đã bày tỏ "quan ngại sâu sắc", Mỹ đồng thời cam kết sẽ bảo vệ Nhật Bản sau khi Trung Quốc tuyên bố thiết lập Vùng nhận dạng phòng không trên biển Hoa Ðông (ECSADIZ) vốn bao phủ các đảo tranh chấp.

Tranh chấp giữa Nhật Bản và Trung Quốc về quần đảo Senkaku/Điếu Ngư có dấu hiệu ngày càng phức tạp. Ảnh: Kyodo

Ngay sau tuyên bố của Trung Quốc, Vụ trưởng Vụ châu Á - Thái Bình Dương thuộc Bộ Ngoại giao Nhật Bản Junichi Ihara đã gọi điện cho Công sứ Đại sứ quán Trung Quốc tại Nhật Bản để bày tỏ phản đối, nhấn mạnh rằng hành động của Bắc Kinh là "cực kỳ nguy hiểm" và "có thể dẫn tới những vụ việc không lường trước", làm gia tăng tình hình căng thẳng hiện nay trong quan hệ hai nước. Ông Junichi Ihara nêu rõ Nhật Bản "không bao giờ chấp nhận vùng phòng không do Trung Quốc lập nên, vì nó bao gồm cả quần đảo Senkaku do Tokyo kiểm soát".

Theo hãng tin Kyodo, Thứ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Akitaka Saiki dự kiến sẽ triệu tập Đại sứ Trung Quốc tại nước này Trình Vĩnh Hoa vào hôm nay (25-11) để nói lên quan điểm của mình về vấn đề ECSADIZ. Hôm qua, các chuyên gia an ninh trong khu vực cũng đã lo ngại về khả năng căng thẳng leo thang. "Nếu hai máy bay (từ hai bên) gặp nhau trong khu vực ECSADIZ, nó có thể sẽ tạo ra tình thế mong manh và rất nguy hiểm"- Narushige Michishita, giám đốc Viện Nghiên cứu chính sách thuộc Đại học Quốc gia Nhật Bản, nhận định.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry nhấn mạnh rằng: "Việc làm đơn phương này cho thấy Trung Quốc muốn thay đổi hiện trạng trên biển Hoa Đông. Hành động leo thang trên chỉ làm tăng thêm căng thẳng và tạo ra nhiều nguy cơ về xung đột trong khu vực". Ông cũng nói rằng Mỹ thúc giục Trung Quốc phải "hành xử thận trọng và kiềm chế" cũng như "không được thực hiện lời đe dọa hành động đối với các chiến đấu cơ mà không tự thông báo hoặc không tuân thủ mệnh lệnh từ Bắc Kinh".

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Chuck Hagel cũng bày tỏ lo ngại đối với việc Trung Quốc thiết lập ECSADIZ. Trong tuyên bố, ông chủ Lầu Năm Góc đã lặp lại cam kết rằng quần đảo Senkaku/Điếu Ngư do Tokyo quản lý nằm trong thỏa thuận an ninh quốc phòng Nhật-Mỹ. Điều đó có nghĩa là Washington sẽ bảo vệ Tokyo nếu xảy ra cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ thuộc quyền quản lý của đồng minh Đông Á này. Hiện Mỹ đang triển khai 70.000 binh sĩ tại Nhật và Hàn Quốc.

Nữ phát ngôn Hội đồng An ninh Quốc gia của Nhà Trắng Caitlin Hayden thì cho rằng "những diễn biến leo thang" mới này càng làm tăng mối quan hệ vốn đã căng thẳng trong khu vực, gây ảnh hưởng tới các quyền lợi của Mỹ và các đồng minh. Bà cho biết thêm Mỹ đã bày tỏ quan ngại sâu sắc với phía Trung Quốc, đồng thời đang phối hợp chặt chẽ với các đồng minh và bạn hữu trong khu vực trước những diễn biến đáng quan ngại này. Theo thông báo từ Nhà Trắng, diễn biến mới ở vùng biển Hoa Đông sẽ là chủ đề được thảo luận trong chuyến thăm của Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden tới Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc vào đầu tháng 12 tới.

Vùng biển Hoa Đông nóng lên hồi năm rồi khi Nhật Bản quốc hữu hóa 3 trong số 5 hòn đảo thuộc quần đảo mà Tokyo gọi là Senkaku trong khi Bắc Kinh gọi là Điếu Ngư. Nó còn nổi sóng bởi các cuộc tập trận xung quanh quần đảo tranh chấp trên. Đầu tháng này, Nhật Bản đã tiến hành cuộc tập trận bắn đạn thật qui mô lớn với sự tham gia của 34.000 binh sĩ cùng nhiều máy bay và tàu chiến. Lính Nhật đã đổ bộ lên một số đảo gần Senkaku/Điếu Ngư trong mục đích mà Bộ Quốc phòng nước này cho là nhằm "cải thiện khả năng bảo vệ các đảo tiền tiêu".

THANH BÌNH (Tổng hợp)