Lầu đầu tiên trong 15 năm, khối cầm quyền Nhật Bản dưới sự lãnh đạo của đảng Dân chủ Tự do (LPD) bị mất thế đa số tại quốc hội sau cuộc tổng tuyển cử hôm 27-10. Đây là “đòn giáng” chính trị nặng nề với Thủ tướng Shigeru Ishiba, người vừa nhậm chức vào đầu tháng 10 trong bối cảnh kinh tế khó khăn cùng các vụ bê bối tài chính của LDP làm xói mòn niềm tin của công chúng.

Thủ tướng Ishiba trong cuộc họp báo ngày 27-10 tại trụ sở của LDP. Ảnh: AP

Cử tri Nhật Bản hôm 27-10 đã đi bỏ phiếu để bầu ra 465 ghế của Hạ viện từ 1.344 ứng cử viên.

Trước cuộc bầu cử, LDP và đảng đối tác Công minh giữ thế đa số ổn định trong quốc hội với 279 ghế. Trong hoàn cảnh được cho là nhiều thử thách như hiện nay, Thủ tướng Ishiba chia sẻ mục tiêu của liên minh cầm quyền là chỉ cần giành được ít nhất 233 ghế cần thiết để đạt được đa số. Nhưng kết quả do Đài truyền hình quốc gia NHK công bố cho thấy, LDP và đối tác Công Minh chỉ giành được 215 ghế. Đây là kết quả tệ nhất của liên minh cầm quyền kể từ lần để mất quyền lực trong thời gian ngắn vào năm 2009. Tân Chủ tịch đảng Công minh Keiichi Ishii thậm chí còn mất ghế, trở thành nhà lãnh đạo đầu tiên của đảng đối tác liên minh chịu thất bại trong vòng 15 năm.

Ngược lại, đảng đối lập Dân chủ Lập hiến Nhật Bản (CDPJ) như dự đoán của giới quan sát đã đạt bước tiến đáng kể khi giành được 148 ghế so với 98 ghế trước đó. Đảng Dân chủ vì Nhân dân (DPP) cũng gặt hái thành công khi tăng từ 7 lên 28 ghế. Đảng Đổi mới Nhật Bản (JIP) giành được 38 ghế, giảm 5 ghế so với nhiệm kỳ trước còn đảng Cộng sản Nhật Bản chỉ giành 8 ghế so với 18 ghế trước đây.

Với kết quả ảm đạm như trên, LDP tuy không mất hoàn toàn quyền lực nhưng “dư chấn” bất ổn chính trị là không tránh khỏi. Trong một phát biểu, Thủ tướng Ishiba cho biết cử tri thông qua việc đi bỏ phiếu đã đưa ra “phán quyết nghiêm khắc” đối với LDP. Kết quả này cũng đặt ra thách thức lớn cho ông Ishiba khi đang tìm cách xây dựng lại LDP trước cuộc bầu cử Thượng viện vào hè năm sau. Nhưng dù thế nào, chính trị gia này hy vọng sẽ tiếp tục lãnh đạo chính phủ để thúc đẩy giải quyết các chính sách quan trọng, lập kế hoạch ngân sách bổ sung và theo đuổi cải cách chính trị. Đó sẽ là nhiệm hết sức khó khăn bởi việc khối cầm quyền mất thế đa số đồng nghĩa Thủ tướng Ishiba khó có thể đưa các chính sách của liên minh thông qua tại quốc hội, đặc biệt là cam kết về đề xuất sửa đổi Hiến pháp và kêu gọi trưng cầu dân ý, vốn đòi hỏi sự chấp thuận của 2/3 số nghị sĩ trong lưỡng viện quốc hội.

Theo hãng tin Kyodo News, liên minh cầm quyền vẫn không đạt được đa số ghế trong hạ viện ngay cả khi Thủ tướng Ishiba chấp nhận sự trở lại của các cựu nghị sĩ ứng cử với tư cách độc lập sau khi bị LDP từ chối ủng hộ vì bê bối gây quỹ. Hiện LDP có thể lựa chọn lãnh đạo một chính phủ thiểu số hoặc tìm đối tác liên minh thứ 3 để điều hành chính phủ ổn định. Giới phân tích cảnh báo các lựa chọn đều đe dọa vị trí thủ tướng của ông Ishiba.

Theo Hiến pháp Nhật Bản, các đảng có 30 ngày để lập liên minh nhưng áp lực dự kiến gia tăng giữa thời điểm Tokyo đối mặt bất ổn về kinh tế, mối lo ngại ngày càng tăng về Trung Quốc và CHDCND Triều Tiên, cũng như kết quả khó đoán từ cuộc bầu tổng thống sắp diễn ra tại Mỹ. Trong một tuyên bố, Thủ tướng Ishiba bày tỏ LDP sẵn sàng hợp tác với các nhóm đối lập, bao gồm lực lượng tự do và cánh hữu nếu điều đó phù hợp với mong đợi của công chúng.

Một số lựa chọn tiềm năng hiện nay là đảng trung hữu DPP và JIP theo chủ nghĩa dân túy, nhưng triển vọng hợp tác vẫn chưa rõ ràng khi các bên cần vượt qua những khác biệt trong mục tiêu chính sách. Chủ tịch DPP Yuichiro Tamaki cho biết: “Chúng tôi sẵn sàng hợp tác với các đảng có chính sách hỗ trợ lực lượng lao động nhưng cả LDP và CDPJ đều không như vậy”.  Chủ tịch JIP Nobuyuki Baba cũng đã lên tiếng phủ nhận bất kỳ ý định hợp tác nào. Chủ tịch CDPJ, cựu Thủ tướng Yoshihiko Noda thì mạnh mẽ tuyên bố: “Nếu có một đảng phái chính trị nào tin rằng chính phủ LDP - Công Minh không thể tiếp tục tồn tại, chúng tôi chắc chắn muốn hợp tác với họ”.