Việc lạm dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể mang lại kết quả tốt trong ngắn hạn nhưng cũng cản trở quá trình học tập về lâu dài.

Nghiên cứu đã theo dõi 26.811 học sinh trung học Trung Quốc trong hơn 30 tháng, với mục tiêu đo lường tác động của AI tạo sinh (generative AI) đến quá trình học tập. Tin tốt là học sinh sử dụng AI có điểm bài tập về nhà tăng 18% và thời gian hoàn thành giảm 30%, tức làm bài nhanh hơn và điểm số cao hơn. Đây là kết quả mà bất kỳ nhà giáo dục nào cũng nên vui mừng. Tuy nhiên, tin xấu là điểm thi viết (không được sử dụng tài liệu) của những học sinh này lại giảm 20% trong vòng 6 tháng, điểm số các cuộc kiểm tra đầu vào giảm từ 18-24%, với mức giảm mạnh nhất xuất hiện sau khoảng 2 năm học với AI.

Nhìn chung, khoảng 80% học sinh sử dụng AI đã chứng minh hệ quả của việc phụ thuộc vào công cụ tư duy bên ngoài - điều mà các bậc phụ huynh, nhà giáo dục và chuyên gia nên cân nhắc. 

Giáo sư Ethan Mollick của Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania (Mỹ), người chuyên nghiên cứu về ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực khác nhau, đã tóm tắt phát hiện cốt lõi của nghiên cứu về học sinh Trung Quốc rằng, AI “gây hại cho việc học nếu nó làm suy yếu nỗ lực trí tuệ”.

Não bộ xây dựng năng lực thông qua sự nỗ lực. Khi một vấn đề phát sinh, trí óc sẽ dựa vào kiến ​​thức đã có, tạo ra những kết nối mới và phát triển khả năng nhận diện và giải quyết vấn đề mà không thể hình thành bằng bất kỳ cách nào khác. Khả năng tư duy đó được xây dựng thông qua quá trình bộ não nỗ lực tìm ra câu trả lời đúng.

Những công cụ giúp loại bỏ dần nỗ lực tư duy sẽ làm suy giảm quá trình học hỏi và phát triển. Đây là lý do những học sinh đạt thành tích cao nhất lại chịu tổn thất lớn nhất. Họ giỏi trong việc giao phó hoặc hướng dẫn nhiệm vụ cho AI, nên bài tập về nhà của họ dễ đạt điểm tốt. Nhưng về lâu dài, những học sinh này lại là những người chịu ảnh hưởng tiêu cực nhất. 

Nghiên cứu lý giải rằng sự suy giảm khả năng học tập không xuất hiện trong vài tháng, mà thường mất gần 2 năm mới bộc lộ. Độ trễ này tạo ra vòng phản hồi chậm chạp, làm trầm trọng thêm “cạm bẫy” học tập dựa vào AI. Khi kết quả đầu ra có vẻ tốt, không có tín hiệu rõ ràng nào cho thấy hành vi cần phải thay đổi. Đến khi hệ quả trở nên rõ ràng - ví dụ, sau một màn thể hiện kém trong kỳ thi, phỏng vấn xin việc, hoặc bất kỳ tình huống nào đòi hỏi khả năng ứng biến nhanh - sự suy giảm khả năng học tập đã âm thầm tích lũy. 

Dù vậy, nghiên cứu cũng cho thấy những học sinh sử dụng AI trong khi vẫn nỗ lực học tập thì hầu như không bị mất kiến ​​thức. Việc sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, chứ không dựa dẫm vào nó, cho phép học sinh tiếp thu và ghi nhớ kiến ​​thức. Về cơ bản, họ đã tự tạo cho mình một trải nghiệm học tập hiệu quả hơn so với những người chỉ lợi dụng nó làm bài tập về nhà.

T. TRÚC (Theo Psychology Today)