Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ có chuyến thăm chính thức tới Trung Quốc trong 2 ngày 19-20/5 theo lời mời của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Chuyến đi này của ông Putin trở nên thú vị bởi nó diễn ra chỉ vài ngày sau chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Mỹ Donald Trump. 

Tổng thống Putin (trái) và Chủ tịch Tập gặp nhau ngày 2-9-2025 tại Bắc Kinh. Ảnh: Reuters

Theo thông báo của Điện Kremlin, hai nhà lãnh đạo Mỹ - Trung sẽ tập trung thảo luận các vấn đề cấp bách trong quan hệ song phương, đồng thời tìm cách “tiếp tục củng cố quan hệ đối tác toàn diện và hợp tác chiến lược” trong kỷ nguyên mới giữa Mát-xcơ-va và Bắc Kinh.

Chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Putin trùng với dịp kỷ niệm 25 năm Hiệp ước Láng giềng Hữu nghị và Hợp tác giữa hai nước. Đây cũng là dịp lãnh đạo hai nước phát động Năm Giáo dục Nga - Trung (2026-2027).

Cơ hội mở rộng hợp tác năng lượng

Trong cuộc họp báo hôm 9-5, Tổng thống Putin cho biết Trung Quốc là đối tác thương mại và kinh tế lớn nhất của Nga, với kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 228 tỉ USD hồi năm ngoái, tăng 55% so với năm 2024 và đang tiếp tục tăng trưởng. Ông Putin nói thêm rằng Nga và Trung Quốc đã đạt được sự đồng thuận cao và sẵn sàng tiến những bước tiến thực chất trong hợp tác lĩnh vực dầu khí.

Ông chủ Điện Kremlin tuyên bố Mát-xcơ-va đang tiến gần đến một thỏa thuận “nghiêm túc” về khí đốt và dầu mỏ với Bắc Kinh. Đây là tuyên bố có trọng lượng đáng kể khi hai nước đã đàm phán về xây dựng đường ống dẫn khí Power of Siberia 2 trong nhiều năm. Thỏa thuận mang tính ràng buộc pháp lý này từng được cho ký kết hồi tháng 9-2025 nhân chuyến thăm Bắc Kinh của ông Putin, nhưng các chi tiết quan trọng, bao gồm giá cả và thời gian khởi công không được phía Trung Quốc thống nhất nên dự án đình hoãn.

Nếu được hoàn tất theo các điều khoản đang được thảo luận, thỏa thuận trên sẽ là một trong những thỏa thuận năng lượng lớn nhất thập kỷ và thay đổi căn bản cách thức vận chuyển nhiên liệu hóa thạch trên khắp lục địa Á - Âu.

Đường ống dẫn khí Power of Siberia 2 sẽ trải dài khoảng 2.600km từ bán đảo Yamal thuộc vùng Tây Bắc Siberia của Nga, xuyên qua Mông Cổ và kết thúc ở miền Bắc Trung Quốc. Nó được thiết kế để vận chuyển tới 50 tỉ mét khối khí đốt tự nhiên mỗi năm trong vòng 30 năm, với mục tiêu giao hàng bắt đầu vào năm 2030. Đường ống dẫn khí mới này có thể chuyển hướng khoảng 30% lượng khí đốt xuất khẩu của Nga, vốn lẽ ra sẽ chảy sang châu Âu.

Năm 2014, trong giai đoạn đầu của cuộc khủng hoảng Ukraine, Nga  và Trung Quốc đã ký thỏa thuận trị giá 400 tỉ USD trong 30 năm cho dự án đường ống dẫn khí Power of Siberia đầu tiên dài 3.000km kết nối mỏ khí đốt Kovykta ở Đông Siberia với Bắc Kinh qua tỉnh Hắc Long Giang, Đông Bắc Trung Quốc. Đường ống này đã đi vào hoạt động một phần từ tháng 12-2019 và hoàn thành toàn bộ vào cuối năm 2024 với công suất 38 tỉ mét khối khí đốt/năm.

Giới phân tích cho rằng bối cảnh quốc tế hiện nay sẽ thúc đẩy Nga và Trung Quốc mau chống xây dựng đường ống khí đốt Power of Siberia 2 vì châu Âu sắp ngừng mua hoàn toàn khí đốt của Nga liên quan đến cuộc chiến ở Ukraine. Nga cũng có thêm cơ hội mở rộng xuất khẩu dầu mỏ sang  Trung Quốc với mức giá hợp lý hơn trong bối cảnh nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang mất dần nguồn cung từ Venezuela và những bất ổn nguồn năng lượng từ Iran và Trung Đông.

Trụ cột ổn định quốc tế

Cũng theo Tổng thống Putin, hợp tác Nga - Trung là một trụ cột, yếu tố then chốt ngăn ngừa xung đột và duy trì sự ổn định chiến lược trong quan hệ quốc tế. Đáp lại, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn tuyên bố Bắc Kinh sẵn sàng hợp tác với Mát-xcơ-va để tiếp tục duy trì tinh thần láng giềng tốt đẹp và hữu nghị lâu dài, phối hợp chiến lược toàn diện và hợp tác cùng có lợi.  

Thông điệp hợp tác trên giúp cho chuyến công du của Tổng thống Putin tới Bắc Kinh trở nên quan trọng và thu hút sự chú ý trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc vừa tổ chức cuộc gặp thượng đỉnh mà không tạo bước đột phá nào.

Chủ tịch Tập Cận Bình cho biết Trung Quốc và Mỹ thống nhất theo đuổi “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” để định vị quan hệ song phương trong “3 năm tới và xa hơn nữa”. Đây là tín hiệu cho thấy Bắc Kinh đang chủ động định hình khuôn khổ mới cho quan hệ Mỹ - Trung: không chấm dứt cạnh tranh chiến lược, nhưng tìm cách đặt cạnh tranh trong giới hạn có thể kiểm soát được. Tuy nhiên, thông cáo của Nhà Trắng không đề cập tới khái niệm “ổn định chiến lược mang tính xây dựng”. Thay vào đó, Tổng thống Trump chỉ nhấn mạnh tới quan hệ “thương mại và tôn trọng” lâu dài như nền tảng cho tương lai cùng có lợi. Sự khác biệt này cho thấy dù hai bên đều muốn duy trì ổn định, song cách hình dung về tương lai quan hệ song phương ổn định vẫn chưa hoàn toàn đồng nhất.

Khác với mối quan hệ Mỹ - Trung, giới phân tích đánh giá quan hệ Nga - Trung đã phát triển một hệ thống tương tác bền vững, được định hướng bởi sự thiết kế cấp cao và sự lãnh đạo chiến lược thông qua ngoại giao của nguyên thủ quốc gia. Nhà lãnh đạo Nga đã thăm Trung Quốc hơn 20 lần và gặp ông Tập hơn 40 lần.

Chuyến đi của ông Putin diễn ra vào thời điểm thuận lợi khi Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét khả năng đối thoại với Nga nhằm giải quyết hòa bình vấn đề Ukraine vì thất vọng vai trò trung gian chưa mang lại hiệu quả của ông Trump. Tổng thống Putin tin rằng cuộc chiến Ukraine sắp đến hồi kết thúc và Trung Quốc với tư cách là bên trung lập thúc giục Nga - Ukraine đối thoại giải quyết xung đột. Tổng thống Trump hôm 12-5 thậm chí không loại trừ khả năng thăm Nga ngay trong năm nay, đồng thời nhận định, việc chấm dứt xung đột Nga - Ukraine “đã rất gần” và ông sẽ làm “tất cả những gì có thể” để đạt được thỏa thuận giữa hai nước này.

ĐỨC TRUNG