Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa công bố báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2025. Báo cáo không chỉ đánh giá chất lượng điều hành kinh tế cấp tỉnh mà còn khái quát toàn diện bức tranh khu vực kinh tế tư nhân, cùng những đánh giá ban đầu về năng lực đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Hoạt động sản xuất tại Công ty TNHH Kwong Lung Meko.

Nhiều điểm mới

PGS. TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, cho biết năm nay đánh dấu cột mốc đặc biệt khi chỉ số PCI bước sang năm thứ 21 của hành trình lắng nghe tiếng nói doanh nghiệp (DN), phản ánh chất lượng điều hành kinh tế và thúc đẩy cải cách môi trường kinh doanh trên khắp Việt Nam. Từ sáng kiến ban đầu, PCI trở thành thước đo tin cậy, đồng hành cùng các địa phương trong nỗ lực nâng cao năng lực cạnh tranh và "nuôi dưỡng" khu vực kinh tế tư nhân, động lực ngày càng quan trọng của nền kinh tế quốc gia.

Báo cáo năm nay được VCCI xây dựng từ khảo sát thực chứng quy mô rộng lớn, với sự tham gia của 3.546 DN tư nhân trong nước, 586 DN có vốn đầu tư nước ngoài và 1.001 hộ kinh doanh trên 34 tỉnh, thành phố.

Về Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam năm 2025, kết quả khảo sát cho thấy cộng đồng DN tiếp tục ghi nhận những tiến bộ trong minh bạch thông tin, cải cách thủ tục hành chính trực tuyến và chất lượng thiết chế pháp lý.

Đây là lần đầu tiên VCCI ra mắt chỉ số hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) gồm 23 chỉ tiêu trên 2 khía cạnh: sự phát triển của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo. Kết quả thí điểm BPI 2025 ghi nhận điểm trung vị toàn quốc đạt 4,2 điểm và 3 địa phương dẫn đầu gồm: TP Hồ Chí Minh (5,67 điểm), Hà Nội (5,41 điểm) và Quảng Ninh (5,33 điểm).

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, báo cáo cũng thẳng thắn đề cập các điểm nghẽn lớn của khu vực tư nhân hiện nay. Cụ thể, 60,2% DN gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với mức 45,3% năm 2024 và 41% năm 2022. Ngoài ra, 75,5% DN khẳng định không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Đặc biệt, chỉ 6-8% DN có thể thường xuyên dự đoán các thay đổi chính sách; 26% DN phản ánh phát sinh chi phí không chính thức khi xin giấy phép kinh doanh. Đối với khu vực hộ kinh doanh, 81,5% hộ ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm qua.

Năm nay là năm đầu tiên VCCI công bố Chỉ số PCI phiên bản 2.0 - phiên bản nâng cấp toàn diện của PCI, được thiết kế để đo lường chất lượng điều hành không gian hành chính mới với 34 tỉnh, thành phố. PCI 2.0 tiếp tục phản ánh trải nghiệm thực tế của DN đối với các khía cạnh then chốt như minh bạch, chi phí thời gian, chi phí không chính thức, cạnh tranh bình đẳng, thiết chế pháp lý, tiếp cận đất đai, chất lượng lao động và mức độ năng động của chính quyền địa phương. Đồng thời, được kỳ vọng trở thành công cụ tham chiếu quan trọng giúp theo dõi hiệu quả cải cách, so sánh giữa các địa phương và nhận diện điểm nghẽn điều hành trong không gian hành chính mới.

Theo báo cáo PCI 2025, nhóm 5 địa phương dẫn đầu cả nước về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh gồm: Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh; 13 địa phương nằm trong nhóm khá, còn lại nằm trong nhóm khác. Điểm chung của nhóm dẫn đầu là cấu trúc điều hành cân bằng, với ít nhất 5/9 chỉ số thành phần nằm trong top 10 cả nước. Trong đó, Bắc Ninh dẫn đầu về chỉ số chính quyền kiến tạo và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính. Đà Nẵng đứng đầu cả nước về gia nhập thị trường. Hải Phòng có 7/9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất cả nước. Phú Thọ đứng thứ 2 về tiếp cận nguồn lực, còn Quảng Ninh duy trì vị trí cao ở các chỉ số cạnh tranh bình đẳng và chính quyền kiến tạo.

Khuyến nghị sát với thực tiễn

Từ các kết quả khảo sát, thăm dò, báo cáo đề xuất nhóm khuyến nghị trọng tâm: hỗ trợ DN mở rộng thị trường, xúc tiến thương mại và tăng liên kết chuỗi cung ứng trong nước - quốc tế; cải thiện tiếp cận vốn theo hướng giảm phụ thuộc tài sản thế chấp, mở rộng bảo lãnh tín dụng và đa dạng hóa kênh tài chính. Đồng thời đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường, cải thiện chất lượng thực thi và kiểm soát chi phí không chính thức; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số theo hướng phân tầng, phát triển nhân lực số và hệ sinh thái đổi mới. Ngoài ra, báo cáo cũng đề cập đến việc tạo môi trường thuận lợi để hộ kinh doanh chuyển đổi bền vững, phù hợp lộ trình minh bạch hóa và hóa đơn điện tử, qua đó mở rộng khu vực DN chính thức và nâng cao năng suất dài hạn.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI, khảo sát của VCCI cho thấy khu vực hộ kinh doanh có vai trò đặc biệt quan trọng với an sinh xã hội và việc làm. Dù nhiều hộ kinh doanh gặp khó khăn, giảm doanh thu trong giai đoạn vừa qua, song vẫn có hơn 60% hộ giữ nguyên quy mô hoạt động. Vì vậy, ông Đậu Anh Tuấn đề xuất cần có thêm chính sách hỗ trợ khu vực này phát triển song hành với DN lớn và khu vực FDI.

PGS. TS Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh: Báo cáo sẽ là nguồn tham khảo có giá trị cho các cơ quan Trung ương, chính quyền 34 tỉnh, thành phố, nhà đầu tư, tổ chức quốc tế và cộng đồng DN. Trong giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt hiện nay, thành công sẽ không chỉ được đo bằng thứ hạng, mà bằng khả năng chuyển hóa một môi trường thể chế thuận lợi thành năng lực cạnh tranh cốt lõi và sự phát triển bền vững thực sự của khu vực kinh tế tư nhân. Từ đó, hiện thực hóa khát vọng đưa kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

Bài, ảnh: MỸ THANH