Mỹ đang thúc đẩy một mẫu máy bay không người lái (UAV) để đấu với Trung Quốc trong một cuộc đua mới nhằm hỗ trợ những người leo lên đỉnh Everest, tạo nên cuộc cạnh tranh siêu cường tại một trong những khu vực hẻo lánh nhất thế giới.

Cuộc cạnh tranh mang hàm ý địa chính trị

“Công nghệ của Mỹ tốt nhất thế giới”, Sergio Gor, Đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump về Nam Á, nói khi đứng cạnh Alta X Gen 2, mẫu UAV công nghiệp do công ty Freefly Systems của Mỹ chế tạo, tại trạm Base Camp trên đỉnh Everest hồi tháng 5.

Đội ngũ vận hành UAV DJI FlyCart 100 trên Everest. Ảnh: Milan Pandey

Washington ca ngợi công nghệ UAV thương mại này sẽ cho phép vận chuyển vật tư lên ngọn núi cao nhất thế giới chỉ trong vài phút, thay vì phải mất nhiều ngày đi bộ đường dài. Máy bay có khả năng mang tải trọng 15,9kg ở mực nước biển, nhưng năng lực thực tế của nó trong điều kiện độ cao khắc nghiệt vẫn chưa được xác định.

Bởi vào đêm trước khi ông Gor đến Everest, Bộ Nội vụ Nepal thông báo sẽ không cấp phép cho chuyến bay của UAV Mỹ và Bộ này cần “tham vấn các cơ quan liên quan khác về những nhạy cảm an ninh”. Một nguồn thạo tin cho biết Bộ Văn hóa, Du lịch và Hàng không Dân dụng Nepal đã gửi các khuyến nghị tới Bộ Nội vụ, trong đó cảnh báo về những lo ngại an ninh tiềm tàng liên quan đến các tính năng kỹ thuật của máy bay, bao gồm khả năng lập bản đồ địa lý, nhất là do vị trí địa chính trị đặc biệt của Everest.

Bộ Nội vụ Nepal cũng thu hồi giấy phép đối với UAV của tập đoàn SZ DJI Technology (Trung Quốc) mà họ đã cấp vào tháng 3. Nhưng sau đó, họ “bật đèn xanh” để UAV DJI hoạt động trở lại trên Everest trong 3 tháng và nhắc lại các quy định yêu cầu thiết bị phải duy trì khoảng cách tối thiểu với biên giới quốc tế của Nepal, trong trường hợp này là với Trung Quốc.

Ông Binoj Basnyat, cựu thiếu tướng quân đội Nepal, cho biết quyết định ban đầu hạn chế cả UAV của Mỹ và Trung Quốc “có thể được hiểu là nỗ lực nhằm duy trì sự trung lập chiến lược”, trong khi việc khôi phục giấy phép cho DJI cho thấy “căng thẳng giữa trung lập chiến lược và nhu cầu thực tế”.

Mỹ đang vận động Freefly Systems tham gia lĩnh vực sử dụng UAV để vận chuyển vật tư cho người leo núi và mang rác thải xuống núi, sân chơi mà DJI đã dẫn trước.

Cuộc cạnh tranh này mang hàm ý địa chính trị.  Đỉnh Everest nằm trên biên giới giữa Nepal và khu tự trị Tây Tạng (Trung Quốc), thuộc dãy Himalaya. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã đẩy mạnh đầu tư và tạo ảnh hưởng tại Nepal. Trong khi đó, Mỹ đã liệt DJI vào danh sách công ty quân sự của Trung Quốc.

Trung Quốc chiếm lợi thế

Từ năm 2024, công ty UAV Airlift Technology của Nepal đã hợp tác với DJI để thử nghiệm và triển khai các UAV vận chuyển vật tư nặng từ Base Camp ở độ cao khoảng 5.334m lên trại Camp 1 có độ cao hơn 6.000m. Các UAV này cũng thu gom rác do người leo núi bỏ lại, giúp giảm bớt công việc nguy hiểm mà những người khuân vác bản địa thường đảm nhiệm.

Sau khi thử nghiệm một mẫu UAV có khả năng chở gần 30kg ở mực nước biển, Airlift đã triển khai DJI FlyCart 100 tại Everest trong mùa leo núi mùa xuân năm nay (kéo dài từ tháng 3 đến tháng 5). Các cuộc thử nghiệm cho thấy UAV hạng nặng này có thể mang tới 47kg khi đạt độ cao thử nghiệm vượt 6.300m. Tổng cộng, thiết bị đã vận chuyển 10.073kg vật tư và chất thải giữa hai Camp. Mỗi chuyến bay một chiều chỉ mất xấp xỉ 8 phút để hoàn thành. Trong khi đó, theo phương thức truyền thống, những người khuân vác bản địa phải đi bộ từ 6-8 giờ và vượt qua khu vực thác băng Khumbu đầy hiểm trở để thực hiện cùng nhiệm vụ vận chuyển.

Trong nhiều năm, Washington đã cảnh báo về nguy cơ Bắc Kinh có thể truy cập dữ liệu do các UAV DJI thu thập trên khắp thế giới và thao túng hoặc can thiệp vào hoạt động của các thiết bị này. Cuối năm ngoái, Mỹ đã cấm sử dụng các UAV mới do nước ngoài sản xuất tại quốc gia này - động thái chủ yếu nhằm vào các hãng Trung Quốc.

HẠNH NGUYÊN (Theo WSJ, Kathmandu Post)