HẠNH NGUYÊN (Theo Reuters, Guardian)

Các nhà lãnh đạo của Mỹ, Úc và Anh vừa tiết lộ chi tiết về kế hoạch cung cấp cho Úc các tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân, một bước đi quan trọng liên quan sự đầu tư hàng trăm tỉ USD nhằm đối phó với những tham vọng của Trung Quốc ở Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương.

Thủ tướng Úc Albanese, Tổng thống Mỹ Biden (giữa), Thủ tướng Anh Sunak tại buổi lễ công bố thỏa thuận AUKUS ngày 13-3. Ảnh: AP

Ngày 13-3, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã cùng Thủ tướng Úc Anthony Albanese và Thủ tướng Anh Rishi Sunak tới căn cứ Hải quân Point Loma ở San Diego, California (Mỹ), để chính thức ra mắt thỏa thuận trên, mang tên dự án AUKUS. Tuyên bố chung của các lãnh đạo nêu rõ trong dự án nhiều giai đoạn này, năng lực chế tạo của Anh và Úc được phát huy tối đa để tạo ra một tàu ngầm lớp mới, SSN-AUKUS, dựa trên thiết kế tàu thế hệ tiếp theo của Anh, được đóng tại xứ sương mù và xứ chuột túi kết hợp với công nghệ tiên tiến của Mỹ. Tổng thống Biden nhấn mạnh tàu ngầm sẽ chạy bằng năng lượng hạt nhân và không được trang bị vũ khí hạt nhân.

Tờ Financial Times dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết giai đoạn đầu của dự án, Hải quân Mỹ sẽ triển khai 4 tàu ngầm hạt nhân lớp Virginia đến Perth, Úc, bắt đầu từ năm 2027 trong khi Anh sẽ gửi một tàu ngầm lớp Astute sau đó vài năm. Theo một quan chức xứ cờ hoa, 3 thủy thủ Úc đã được đào tạo tại Mỹ và 2 người khác được đào tạo ở Anh. Khi Úc đã phát triển được đội ngũ thủy thủ, Mỹ sẽ bán cho Úc từ 3-5 tàu ngầm lớp Virginia, bao gồm tàu mới và tàu tân trang. Ðợt mua sắm đầu tiên dự kiến sẽ diễn ra vào năm 2032. Giai đoạn cuối là quá trình chuyển giao tàu ngầm lớp SSN-AUKUS. Ðến cuối thập niên 2030, Anh sẽ nhận những chiếc SSN-AUKUS đầu tiên và Úc sẽ có điều tương tự vào đầu những năm 2040.

“Thỏa thuận AUKUS là khoản đầu tư đơn lẻ lớn nhất nhằm củng cố khả năng phòng thủ của Úc trong lịch sử của chúng tôi”, Thủ tướng Albanese nói tại buổi lễ công bố. Một quan chức quốc phòng Úc cho rằng mua và duy trì hoạt động của đội tàu ngầm hạt nhân đến năm 2055 dự kiến tiêu tốn nước này tới 245 tỉ USD, tương đương 0,15% GDP/năm.

Úc muốn thay thế hạm đội tàu ngầm lớp Collins chạy diesel bằng các tàu sử dụng năng lượng hạt nhân, có khả năng tàng hình và di chuyển xa hơn. Mỹ và Anh sẽ giúp Úc thu hẹp khoảng cách khi các tàu ngầm lớp Collins ngừng hoạt động vào những năm 2030. Úc cũng sẽ đầu tư vào cơ sở công nghiệp quốc phòng của Mỹ và Vương quốc Anh, một động thái chưa từng có nhằm tăng cường năng lực sản xuất tại các nhà máy đóng tàu.

Lễ công bố dự án kéo dài nhiều thập kỷ nhằm cung cấp cho Úc tàu ngầm hạt nhân diễn ra sau 18 tháng đàm phán kể từ khi ba nước ký Hiệp ước an ninh ba bên AUKUS vào tháng 9-2021, thiết lập quan hệ hợp tác về một số công nghệ quân sự bí mật nhất của Mỹ. AUKUS sẽ là lần đầu tiên Mỹ chia sẻ công nghệ sức đẩy hạt nhân kể từ khi họ hợp tác với Anh vào những năm 1950.

Nhắm tới Trung Quốc

Nhận thức những lo ngại của Bắc Kinh về thỏa thuận phát triển tàu ngầm hạt nhân với Úc và Anh, Tổng thống Biden cho rằng dự án này sẽ hướng tới việc đảm bảo sự ổn định tại khu vực Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương. “Tôi không xem những gì chúng tôi đang thực hiện là sự thách thức đối với bất cứ ai”, chủ nhân Nhà Trắng khẳng định với báo giới.

Một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết AUKUS phản ánh các mối đe dọa ngày càng tăng ở Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương, không chỉ từ Trung Quốc đối với Ðài Loan và tại Biển Ðông đang có tranh chấp, mà còn từ Nga, quốc gia đã tiến hành các cuộc tập trận chung với Trung Quốc và cả Triều Tiên. Các nhà phân tích chính trị nhận định với sức mạnh ngày càng lớn của Trung Quốc và mối đe dọa nước này tái thống nhất Ðài Loan bằng vũ lực nếu cần thiết, điều quan trọng là phải thúc đẩy giai đoạn hai của AUKUS, liên quan đến vũ khí siêu vượt âm và các khí tài khác có thể được triển khai nhanh hơn. Ðược biết, các thông báo ngày 13-3 không bao gồm giai đoạn hai.

Trung Quốc hôm 14-3 đã lên tiếng chỉ trích việc công bố thỏa thuận AUKUS, cho rằng đây là “hành động trắng trợn”, gây tổn hại đến hòa bình và ổn định trong khu vực. Trên trang Twitter, phái bộ ngoại giao Trung Quốc tại Liên Hiệp Quốc đã liên tục lặp lại tuyên bố lâu nay của Bắc Kinh rằng thỏa thuận trên đã vi phạm các mục tiêu trong Hiệp ước Cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Phía Úc bác bỏ cáo buộc này. Bắc Kinh lập luận rằng việc chuyển giao hàng tấn vật liệu chế tạo vũ khí hạt nhân từ một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân sang quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân là sự vi phạm “trắng trợn” tinh thần của hiệp ước.