Trong bối cảnh tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz được dự báo khó trở lại như trước cuộc xung đột Mỹ - Iran, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy các dự án xây dựng đường ống dẫn dầu tại khu vực.

Tổng thống Trump (phải) tiếp Thủ tướng Iraq al-Zaidi. Ảnh: AFP

Phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh doanh nghiệp Mỹ - Iraq được tổ chức ở Washington hôm 17-7 nhân chuyến thăm Mỹ lần đầu tiên của Thủ tướng Iraq Ali Falah al-Zaidi, Đặc phái viên tổng thống Mỹ phụ trách Syria và Iraq, Thomas Barrack, cho hay Mỹ đang phối hợp với 5 quốc gia Trung Đông thực hiện chương trình chuyển sang các tuyến đường thay thế eo biển Hormuz dựa trên nguyên tắc “dự phòng”.

Ông Barrack lưu ý khu vực này gần đây đã chứng kiến ​​những chuyển biến đáng kể làm thay đổi an ninh và các liên minh chiến lược, do đó sự chú ý của khu vực và quốc tế đã chuyển từ vấn đề hạt nhân sang eo biển Hormuz. Về phần mình, Mỹ đang phối hợp với Syria, Jordan, Thổ Nhĩ Kỳ, Lebanon và Ai Cập thực hiện chương trình làm giảm tầm quan trọng chiến lược của eo biển Hormuz xuống vị trí thứ yếu trong vòng 2 năm tới. Ông giải thích bước đi này là một phần của xu hướng rộng hơn nhằm tìm kiếm các giải pháp thay thế cho các tuyến đường cung ứng và thương mại, từ đó tăng cường khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng vận tải và năng lượng trong khu vực.

Lợi ích dầu mỏ của Mỹ

Tại hội nghị, đại diện các công ty dầu mỏ Iraq và Syria đã ký bản ghi nhớ khôi phục và mở rộng công suất đường ống dẫn dầu thô Kirkuk-Baniyas. Đường ống có công suất khoảng 300.000 thùng/ngày này được xây dựng lần đầu vào năm 1952, trải dài khoảng 800km từ khu vực giàu dầu mỏ Kirkuk ở miền Bắc Iraq đến cảng Baniyas của Syria trên bờ biển Địa Trung Hải. Nó đã ngừng hoạt động năm 1982 do bị hư hại trong chiến tranh Iran - Iraq và chấm dứt hoạt động từ chiến tranh Iraq năm 2003. Hai nước đã vài lần đàm phán nhằm khôi phục đường ống nhưng bất đồng về phí trung chuyển và chia sẻ doanh thu.

Không chỉ khôi phục đường ống cũ đang “ngủ quên”, Chính phủ Iraq đã đưa ra kế hoạch nâng cấp đường ống đạt công suất vận chuyển 2 triệu thùng dầu/ngày với tổng vốn lên tới 4,5 tỉ USD. Ngoài ra, nước này cũng có kế hoạch xây dựng đường ống mới kết nối các mỏ dầu Basra ở miền Nam đến thị trấn Haditha ở miền Tây Iraq. Từ đây, đường ống mới sẽ chia thành 3 nhánh: một nhánh đến Baniyas, một nhánh đến cảng Aqaba trên Biển Đỏ của Jordan và nhánh thứ ba đi về phía Bắc đến cảng Ceyhan của Thổ Nhĩ Kỳ. Đường ống mới này dự kiến cũng có tổng công suất vận chuyển 2 triệu thùng/ngày.

Các dự án khôi phục và xây dựng đường ống dẫn dầu mới của Iraq đều nhận được sự hậu thuẫn và tham gia của các công ty dầu mỏ Mỹ, bởi họ đang và sẽ tiếp tục đầu tư lớn vào Iraq. Nhân chuyến thăm Washington của Thủ tướng al-Zaidi vốn được Tổng thống Trump ủng hộ, các doanh nghiệp Mỹ đã ký hơn 50 thỏa thuận trị giá khoảng 60 tỉ USD với các đối tác Iraq, mà phần lớn tập trung vào lĩnh vực năng lượng. 

Tổng thống Trump thẳng thắn tuyên bố Mỹ có nhiều thỏa thuận với Iraq bởi nước này có nguồn dầu mỏ, tài sản và tiềm năng giàu có khổng lồ. Thủ tướng al-Zaidi cũng khẳng định ông chọn Mỹ làm đối tác chiến lược quan trọng nhất thế giới.  

Toan tính chiến lược

Ngoài lợi ích kinh tế lớn từ dầu mỏ, việc Mỹ thúc đẩy các đường ống dẫn dầu từ Iraq sẽ làm suy yếu khả năng của Iran sử dụng eo biển Hormuz như một đòn bẩy chiến lược. Ngoài ra, các dự án này cũng sẽ giúp Iraq giảm thêm ảnh hưởng chính trị truyền thống từ Iran. Không chỉ Iraq, Syria cũng được khôi phục một phần vai trò lịch sử như hành lang vận chuyển năng lượng khu vực, đồng thời tạo ra doanh thu vận chuyển, cung cấp dầu thô cho các nhà máy lọc dầu trong nước và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.

Hiện tại, công suất xuất khẩu dầu mỏ qua các đường ống mà không cần đi qua eo biển Hormuz đạt khoảng 6,9 triệu thùng/ngày, chủ yếu từ 3 tuyến: đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia vận chuyển dầu thô đến cảng Yanbu trên bờ biển Biển Đỏ, đường ống ADCOP của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) xuất khẩu đến cảng Fujairah và đường ống Kirkuk - Ceyhan của Iraq vận chuyển dầu đến bờ biển Địa Trung Hải của Thổ Nhĩ Kỳ.

Tập đoàn tài chính Goldman Sachs mới đây cho biết khu vực Trung Đông cũng đang có 7 dự án đường ống dẫn dầu đang trong giai đoạn xây dựng, lập kế hoạch hoặc có khả năng được hồi sinh với tổng công suất vận chuyển 7,3 triệu thùng. Nếu các dự này hoàn thành sẽ giúp tổng công suất vận chuyển dầu mỏ qua đường ống khoảng 14,2 triệu thùng dầu, tương đương với 60% lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz trước khi xảy ra xung đột Mỹ - Iran từ ngày 28-2.

ĐỨC TRUNG