Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa ký thỏa thuận hợp tác công tư với Core Power, công ty chuyên phát triển, tích hợp, triển khai hệ thống năng lượng hạt nhân trên tàu thủy và các giải pháp năng lượng hạt nhân hàng hải tiên tiến của Anh, để xây dựng hạm đội tàu thương mại vận hành bằng năng lượng hạt nhân nhằm thách thức thế thống trị của Trung Quốc trong ngành đóng tàu thương mại.

Mô phỏng tàu thương mại chạy bằng động cơ hạt nhân. Ảnh: HD KSOE

Thỏa thuận trên nhằm mục đích đẩy nhanh xây dựng hạm đội tàu vận hành bằng năng lượng hạt nhân mang cờ Mỹ bằng cách thiết kế khung pháp lý cho phép cấp phép nhanh, bảo đảm khả năng tiếp cận bảo hiểm, đồng thời duy trì các tiêu chuẩn an toàn cao đối với tàu thương mại vận hành bằng năng lượng hạt nhân. Theo thỏa thuận, Core Power ​​sẽ bắt đầu đóng tàu vận hành bằng năng lượng hạt nhân đầu tiên vào năm 2028. Công ty cho biết đã huy động được khoảng 200 triệu USD từ các nhà đầu tư, gồm các tập đoàn Nhật Bản Mitsui, Mitsubishi hay Sumitomo.

“Chúng ta sẽ không thể đánh bại Trung Quốc bằng cách trở thành một phiên bản rẻ hơn, bởi họ đã nắm vững nghệ thuật sản xuất giá rẻ. Cách để chúng ta giành chiến thắng là biến các điều khoản cạnh tranh thành những điều khoản có lợi hơn. Vì vậy, chúng ta không cạnh tranh bằng cách cố gắng giảm giá thành mà bằng công nghệ hạt nhân, lĩnh vực chúng ta thực sự giỏi” - Stephen Carmel, người đứng đầu Cơ quan Quản lý Hàng hải thuộc Bộ Giao thông vận tải Mỹ, tuyên bố.

Trong nhiều thập kỷ, động cơ đẩy hạt nhân là công nghệ được sử dụng trên các tàu ngầm quân sự bởi nó cung cấp khả năng hoạt động dưới nước không giới hạn, không phụ thuộc vào nguồn ôxy và mang lại tốc độ cao ổn định. Nhưng cho đến nay, công nghệ này gặp khó trong việc thu hút sự quan tâm từ khu vực thương mại do chi phí đóng tàu cao, các lệnh hạn chế tàu hạt nhân cập cảng và trách nhiệm pháp lý quốc tế phức tạp.

Mikal Bøe, Giám đốc điều hành Core Power, cho biết động cơ đẩy hạt nhân có thể cạnh tranh với động cơ vận hành bằng nhiên liệu hóa thạch, bởi tàu có thể di chuyển nhanh hơn từ 50%-75%, chở được nhiều hàng hóa hơn và không phải chịu thuế môi trường. Core Power ước tính, trong suốt vòng đời, tàu vận hành bằng năng lượng hạt nhân “ngốn” chi phí tương đương với nhiên liệu vận chuyển truyền thống.

Hiện Nga là quốc gia sở hữu hạm đội tàu vận hành bằng năng lượng hạt nhân lớn nhất thế giới nhờ sử dụng công nghệ này để vận hành các tàu phá băng ở Bắc Cực. Về phần mình, Mỹ đang thúc đẩy công nghệ nói trên như một cách để vực dậy ngành công nghiệp đóng tàu vốn đã bị tàn phá bởi sự cạnh tranh giá rẻ từ Trung Quốc. Hồi tháng 6, Cục Vận tải biển Mỹ đã phê duyệt thiết kế tàu vận hành bằng năng lượng hạt nhân của Viện Công nghệ Massachusetts. Sắp tới, giới chức cấp cao xứ cờ hoa sẽ có các cuộc đàm phán với các đối tác từ Anh, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều nước khác về việc thúc đẩy công nghệ này.

Theo báo cáo mới đây của Clarksons Research, bộ phận nghiên cứu và phân tích của tập đoàn dịch vụ hàng hải quốc tế Clarksons, Trung Quốc nhận được gần như toàn bộ đơn đặt hàng đóng tàu mới trên toàn thế giới trong 7 tháng đầu năm 2026. Báo cáo cho thấy, trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 7, tổng số đơn đặt hàng toàn cầu là 1.778 tàu. Riêng Trung Quốc nhận đơn 1.394 tàu, chiếm gần 75% tổng số đơn đặt hàng đóng tàu mới.

Sở dĩ Trung Quốc đạt thành tích nói trên là nhờ nước này đẩy nhanh kế hoạch đóng “tàu xanh” - loại tàu trang bị công nghệ tiên tiến hoặc dùng năng lượng sạch để giảm ô nhiễm và phát thải khí nhà kính. Hiện loại tàu này chiếm tới 80,2% số các đơn đặt hàng đóng tàu quốc tế mới. Nhiều đơn hàng lớn gần đây, như của COSCO Shipping Bulk, công ty con chuyên vận tải hàng rời lớn nhất thế giới thuộc Tập đoàn Vận tải biển Trung Quốc, được thiết kế theo hướng chưa chạy nhiên liệu sạch ngay nhưng sẵn sàng chuyển đổi sang methanol hoặc amoniac khi cần, giúp chủ tàu vừa tiết kiệm chi phí trước mắt vừa tránh bị lạc hậu trong tương lai.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)